خەبات: هەلز عەلی سەلیم ــ دهۆك
بەدەل رەفو شێخەسنی، نڤیسەر و وەرگێر و گەركێ كورد یێ بەرنیاس لسەر ئاستێ جیهانێ، خەلكێ گۆندێ شێخەسن سەر ب دەڤەرا مزیریایە ل پارێزگەها دهۆكێ و چەندین هەلبەست و نڤیسینێن رەوشەنبیرێن كورد وەرگێراینە زمانێ عەرەبی و چەندین زمانێن دیتر، دیسان چەندین رێزگرتن و خەلات لسەر ئاستێ جیهانی وەرگرتینە، بۆ رۆژنامەیا خەبات ئاخفت.
بەدەل رەفو شێخەسنی، نڤیسەر و وەرگێر و گەركێ كورد یێ بەرنیاس لسەر ئاستێ جیهانێ بۆ رۆژنامەیا خەبات گۆت:” هەر ل ژیێ گەنجاتیا خۆ من عشق بۆ وەرگێران و زمانان هەبوو، ب تایبەت دەمێ من بینەریا فلمێن بیانی دكر و بەلگەیێن گەشت و گوزاری دگەل، بەلێ خەونێن من گەلەك بوون، دیسان ئەز یاسا و ئەكتەری و زمانان دخوینم، ژبەر هندێ من زمانێ روسی هەلبژارتن و گەلەك حەژێ دكەم و دگەل ڤی زمانی كاروانێ من ل بەغدا لسالێن هەشتیان ل چەرخێ بوری ب وەرگێرانا هەلبەستێن بەهدینانی بۆ عەرەبی دەستپێكر و ب تایبەت بۆ گۆڤارا رەوشەنبیریەت و رۆژناما عیراق”.
بەدەل رەفویی خویاكر:” وەرگێران نامەكا مروڤایەتیە و بەنداڤەكێ مەزنە بۆ پەیوەندیكرنێ و ڤەگوهاستنا شارستانیەتێ و ئەو بخو هونەرەكێ مەزن و داهێنەرە، ل وەلاتێ نەمسا شیام ئێكەم مەوسوعە بۆ هەلبەستڤانێن نەمساوی بۆ زمانێ عەرەبی لسەر كیستێ دەولەتا نەمسا وەرگێرم و ئەو گەلەك دباشن دگەل من ژبۆ ڤەگوهاستنا ئەدەبیاتێن وان بۆ رۆژئاهەلاتی، بەرۆڤاژی وەلاتێ من پویتەی ب وەرگێڕانێ نادەت ئەڤەژی دبیتە ئەگەرا هندێ كۆ داهێنانا وەرگێرا دكوژیت و بهایێ زەحمەتا وان دڤەگوهاستنا داهێنانا جیهانیدا نادەت، ئەز دبینم وەرگێران زەحمەترە ژ نڤیسنێ تاكۆ بشێن روحیەتا تێكیستی ڤەگوهێزینە زمانەكێ دیتر و یا لسەر مە بەرێخو بدەینە رەوشت و تیتال و رەوشەنبیریەتا هەر دوو مللەتان و ئاریشە ئابۆری یە ژی و ب تایبەت كێم خەمیا ژ دەزگەهێن رەوشەنبیری و رۆلێ وان دبەلاڤكرنێدا و پەیڤا سۆپاس بۆ وەرگێری بتنێ پێدڤی ناكەت”.
گەروكێ كورد یێ بەرنیاس لسەر ئاستێ جیهانێ بەحسكر كو وی چەندین سمینار ل وەلاتێ نەمسا و كازاخستان و مەكسیك و كرواتیا و مەغرب و میسر و كوردستانێ و چەند وەلاتێن دیتر پێشكێشكرینە و چەندین خەلات و رێزگرتن یێن دەولی بۆ مللەتێ كورد و كوردستانێ وەرگرتینە و زەلالكر:” ل گەلەك وەلاتان هاتیمە خەلاتكرن، بەلێ خەلاتكرنا نەمر دژیانا مندا ئەو بوویە ل سالا 2010ێ ل دهۆكێ هاتمە خەلاتكرن و بۆ ئێكەم جار بوویە نڤیسەرەك ژلایێ مللەتی ڤە دئێتە خەلاتكرن، دیسان ل پەرتۆكخانا نیشتیمانی ل وەلاتێ نەمسا ل سالا 2013ێ هاتمە خەلاتكرن و پەرتوكەك لسەر ژیانا من ب زمانێ ئەلمانی چاپكر، كومەلا هیڤی ل كازاخستانێ ژ ئاهەنگەكا خەلاتكرنێدا ل زانكۆیا كازاخستان هاتمە خەلاتكرن، دهەمان دەمدا خەلاتكرنا من ب بلندترین خەلاتكرنا مەغربی ئەو ژی (وەلاتیبوونا شەرەفی)، ژلایێ ڤیستەڤالا هەلبەستا مەغربیا یا نوو ڤە هاتیمە خەلاتكرن، ژلایێ لقی ئێكێ پارتی دیموكراتی كوردستان ڤە هاتمە خەلاتكرن، كۆ ئێكەم نڤیسەرێ كوردە ب درعێ بارزانیێ نەمر دئێتە خەلاتكرن، و ژلایێ دەزگەهێ خانی یێ رەوشەنبیری و راگەهاندنێ ل دهۆكێ هاتمە خەلاتكرن و زێدەباری چەندین خەلاتێن دیتر”.
نڤیسەر و وەرگێر كورد دیاركر:” بۆ 37 سالایە ئەز هەلبەستا كوردی وەرگێرم بۆ زمانان و من ل كولیژا ئادابێ ب پێشتەڤانیەكا مەزن ژ مامۆستایێن خۆ دەستپێكر و ب تایبەت د.چیاء نافع و د. جەلیل كمال الدین و چ جارا رۆلێ مامۆستایێن خو هەڤالینیا جوان یا دناڤبەرا مە هەیی ژبیر بكەم ئەو ژی خودێ ژێ رازی د. حیاە شرارە و د.صلاح خالص، كۆ ب پێشتەڤانیا وان ل گۆڤارا رەوشەنبیریەت برێكەفتم و من هەلبەستا كوردی وەرگێرا، لوی دەمی من چەندین نڤیسەرێن مەزن نیاسین وەك جەلال زەنگابادی و هەلبەستڤانا هەڤال رسمیە محبیس زایر و چەندێن دیتر، كۆ من هەلبەستێن هەلبەستڤانێن كورد وەرگێران بۆ زمانێ عەرەبی ل رۆژنامە و گۆڤارێن عەرەبی وەك (اقلام، تەلیعە الادبیە، العراق، كاروان، الادیب الكردی)، بەلێ لڤان سالێن دووماهیێ شیام هەلبەستا كوردی برێكا تورێن ئەنترنت و گەریانێ پتر بەلاڤ بكەم و هەلبەستێن وەلاتێ خۆ ل مەوسوعێن جیهانێ و رۆژنامە و گۆڤارێن عەرەبی بەلاڤ بكەم ژوان زمان یا لەندنی و عەرەب یا لەندەنی و دستور یا ئوردنی دەنگێ پەنابەرا یا ئەمریكی و جوبە یا سعودی، زێدەباری هندێ رۆژنامەیێن عیراقی ژوان تاخی و اتحاد و منارە و صباح الجدید و افاق سبیریز و صوت الاخر و طریق الشعب، دیسان ل چەندین مەوقعێن ئەنترنتێ و دبەرنامەیێن رادیویی دا ل نەمسا و وەرگێرانا من لسەر هەلبەستا كوردی بوویە ژێدەرێ عشقێ د ئەدەبێ كوریدا نە ل عیراقێ بتنێ بەلكو ل گەلەك وەلاتێن عەرەبی ژی.
لدور وەرگێرێ دروست بەدەل رەفو ئاخفت:” وەرگێرێ دروست ئەوە یێ روحیەتا تێكستی و ئازارا خودانێ تێكستی بدروستی ڤەگوهێزیتە زمانێ وەرگێرانێ و ب تایبەت د وەرگێرانا تێكستێن هەلبەستێ، ژبەر وەگێرانا هەلبەستێ گەلەك بزحمەترە ژ وەرگێرنا ئەدەبیاتێن دیتر، هەروەسا دڤێت رەوشەنبیر و نڤیسەر خودیك بن ژبۆ ئازارێن مللەتێ خو و فانوسەك بۆ روناهیا رێكا وەلاتیێن خو و دەنگێ خەلكێ سڤیل بیت و هیچ نەبیت فرچێ پاقژكرنێ بۆ سەروربەرێ بەرپرسێن وەلاتێ خۆ، دڤێت نڤیسەر دەنگێ بێ گونەها بیت ئەگەر دیرۆك دلوڤانیێ پێ نابەت”.
رەفویی راگەهاند:” چ جارا هەلبەست نە بەرزە بوویە كۆ ئەم ل هیڤیێ بین بهێتەڤە پێش، بەلكی چەرخێ تەكنولوژیایێ كارتێكرن ل چەرخێ رومانسیەتێ كر بیت، بەلێ دەمێ بیرئینانا چیرۆكێن عشق و رومانسیەتێ دكەین لوی دەمی هەلبەستێن دلداریێ دئێنە دهە دبوونێدا و دەمێ بیرئینانا قەهرەمانی و هەلبەستڤانێن خوراگریێ دكەین لوی دەمی هەلبەست پەیدا دبیت. بەلكی ل عیراقێ هەلبەست كێم ببیت بەلێ لدەڤ من نەچوویە، كۆ هەلبەست كومەكا هەستێن مرۆڤایەتیێ یە و هەكە ئەڤ هەستە ل ناڤ گیانێ خەلكێ مەدا نەما دێ بهایێ نڤیسنێن مرۆڤایەتێ ژ رامان هەبیت لوی دەمی؟. وەرگێرانا هەلبەستێ ئەز كرمە گەرۆك لسەر ئاستێ جیهانێ ژبەر هندێ دڤان هەشت سالێن بوریدا من بەرهەمێ خو ل كوردستانێ و جیهانێ دگەل خو گێراند و ل گەلەك وەلاتان وەك نڤیسەرێ گەروك هاتمە خەلاتكرن، بەلێ ل هەرێما كوردستانێ هندەكا كەسان وەك ئەژدەهایەكی دوورپێچ دانا سەر من تا وێ رادێ سمینارا من ل زانكۆیا دهۆك راوستاند و ژبیركر باز یێ سەربەستە و دێ هەر ڤریت ل وەلاتا و دێ ئەو مینن وەك قەلەرەشكا لسەر گیفكا”.
نڤیسەرێ گەرۆك گۆت:”دگەریانێن خەدا گیان خو و نەئارامی و وێنەیێن وەلاتێ خویێ گەرۆك دگەرم دگەل جانتا دناڤ ملێن خوڤە و كومەكا لاپەرێن سپی و دیمەنێن وان وەلاتێن من دیتی پێ دنەخشینم”. بەدەلێ گەرۆك خویاكر ژی:” ئەدەبیاتێ گەرۆك پەنجەركە ل هنداڤ جه و دیرۆكێن تێدا دبوریت و ئەڤ ئەدەبیاتە دبیتە زنجیرەك ژ رۆمانێن دیرۆكی ب هەڤالینیا ڤەگەراندنێ ژبۆ خاترا پێشكێشكرنا تێگەهێ پێشكەفتی بۆ شارستانیەتێ یێن مرۆڤایەتی تێدا ژیایی و ب رۆلێ خۆ دبیتە گرنگترین ژێدەرێن جوگرافی و جڤاكی و دیرۆكی، ژبەر نڤیسەرێ گەرۆك پێزانین خۆ ئێكسەر ژ دیمەن و وەردگریت و تشتێ بەرزە بوویی دیار دكەت و دگەهیتە ئارمانجەكێ و بەرێخوددەتە شینوارا و خوشیێ ژ دیمەنێن دیرۆكی دبەت، ژبەر هندێ نڤیسەرێ گەروكێ سەركەفتی وی لسەر داهێنان و نڤیسنێن وی دمینیت د ئەدەبیاتێن گەرۆكدا و لسەر هێزا پێكڤە ژیانا مرۆڤایەتیێ ئەڤا بۆ خواندەڤانی دهێلین، دمینیت كۆ چەند كارتێكرن لسەر خواندەڤانی كر دێ خواندەڤان پتر ب چیرۆكێ و هەلبەستێ ڤە ئێتە گرێدان و ئەڤە دی بیتە بەلگە لسەر جه و شیان و زانینا نڤیسەری پەرتۆكێ، چونكی حەزا نڤیسەرێ دروست ئەدەبیاتێ خۆ یێ جوان و پری مرۆڤایەتی بگەهینتە پەرتوكخانەیێن مرۆڤایەتیێ و بۆ دیرۆكێ، بەلێ نوكە بەهرا پتریا ئەدیب و نڤیسەرا ئینتهازی بووینە و بتنێ ئەدەبیاتێ خۆ دكەنە بەنداڤەك بۆ گەهاشتنا كورسیەكەكێ و ئارمانجێن كەسایەتی”.
بەدەلێ شێخەسنی زەلالكر ژی:” ئەز نەیێ پەشیمانم و نەیێ میزاجی مە وەكی هندەك دەزگەهێن راگەهاندنێ، دەمێ وەرگێرانێ دكەم دبیت هەلبەستڤان كەرب ژ من ڤەبن بەلێ بۆ من نەگرنگە چونكی ئەز خزمەتا مللەت و دیرۆكا خۆ دكەم و جوانیا هەلبەستا كوردی پێشكێشی جیهانێ دكەم، بەلێ ئەز نەخوش دبم دەمێ هەلبەستەكا هەلبەستڤانەكێ وەردگرم و هزر دكەم كەسەكێ مەزنە و ئەو لدووڤ بەرژەوەندیێن خۆیێن كەسوكی دچیت و دئێشم دەمی هەلبەستڤان ب هەژارا دبێژیت و ئەو ل بورجەكێ بلندا دژیت و هەست ب هەژاری نەكەت و دئێشم دەمێ هەلبەستڤان نڤیسەرەكێ كرێ دكەت داكۆ تەشهیری ب ئەدیبەكی بكەت، هەلبەست ئەو هەستێ جوانێ ب وەلات و مرۆڤ و مرۆڤایەتیێ دئێتە گوتن، بۆ زانین من گەلەك هەلبەست گەلەك وەرگیراینە بیێ خودانێ هەلبەستێ بناسم یان مە هەڤالینیەك دگەل هەبیت، چونكی یا گرنگ لدەڤ من ئەدەبیاتێن مللەت و وەلاتێ منە”.
من دتێكستێن خودا بتنێ حەژ وەلاتی نەكریە، بەلێ من یا حەز وەلاتی كری ب وان سترانێن دەیكا من ل زارۆكینیا بوو ڤەدگێران، من وەلات ڤیایە د زكێ دەیكا خودا و من گۆه ددا سترانێن وی دەمی ستران ب داستانێن سەركەفتنی یێن مللەت و خەلك و وەلاتێ منێ گەرۆك دگەل خوینا من دگوتن، سترانبێژا ساخ هوسا گۆت و وەلاتێ من ژ وەلاتێن رۆژئاڤایی جودا نینە ژلایێ پێشگوه هاڤێژیت، لڤێرە مەرەما من وەزارەتا رەوشەنبیری و دەزگەهێن رەوشەنبیری نە، ژبەر هندێ من غەریبی هەلبژارت دا دیروكەكا پاقژ بخۆ پارێزم و ژیێ مایی ژی دێ لوان وەلاتا بەمە سەر یێن ئازادی نیشا من دایی و هەست ب مرۆڤ بوونا خۆ و دادپەروەریا مرۆڤایەتیێ دكەم، بەلێ وەلاتێ دایك دێ هەر مینیت وەلاتێ من . وەك بەدەل رەفویی گۆتی.
