سهرهتا وتار ڕوانگەیەک بۆ ئەتەکێتی سیاسی و ڕۆڵی مێژوویی سەرۆک بارزانی
عەتا جەلال
لە جیهانی هاوچەرخدا، سیاسەت تەنها هونەری بەڕێوەبردنی دەسەڵات نییە، بەڵکو پێکهاتەیەکە لە ڕەوشت، بەرپرسیارێتی و ئەتەکێتێکی تایبەت کە بنەماکەی لەسەر دیالۆگ، ڕێزگرتن و پێکهێنانی هاوسەنگی دادەمەزرێت. لە هەرێمی کوردستاندا، لە سایەی تێکۆشان و دیدگا ستراتیژییەکانی سەرکردایەتییەکی سیاسیی کارامەدا، چەمکی “ئەتەکێتی سیاسی” وەکوو کولتورێکی بنیادنان ناسراوە، کە تێیدا بەرژەوەندی نیشتمانی هەمیشە لە سەرووی هەموو بەرژەوەندییە حزبی و تاکەکەسییەکانەوە دانراوە.
لەم چوارچێوەیەدا، ڕۆڵی سەرۆک بارزانی وەک ڕابەرێکی نیشتمانی، وەک تەوەری سەرەکی لە پاراستنی ئارامی و چەسپاندنی سەقامگیریدا دەردەکەوێت، کە کاریگەرییەکەی سنوورەکانی هەرێمی کوردستانی تێپەڕاندووە و بووەتە مایەی سەقامگیری بۆ عێراق و ناوچەکەش. کاتێک باس لە ئەتەکێتی سیاسی دەکرێت لە ئەزموونی حوکمڕانی کوردستاندا، بە ڕوونی ڕەنگدانەوەی لێبوردەیی و پێداگری لەسەر پێکەوەژیان دەبینرێت. لەو قۆناغە سەختانەی کە ناوچەکە پێیدا تێپەڕیوە، لە قەیرانە ئابوورییەکانەوە بگرە تا هەڕەشە ئەمنییەکان، هەمیشە پێویستی بە هاوسەنگییەکی ورد و داڕێژراو هەبووە. سەرۆک بارزانی بە حیکمەت و ئەزموونی دوورودرێژی سیاسی خۆی، توانیویەتی مۆدێلێکی تایبەت لە سەرکردایەتی پێشکەش بکات کە بنەماکەی لەسەر دیالۆگی نیشتمانی و دوورکەوتنەوە لە تۆڵەسەندنەوەی سیاسی بنیادنراوە.
ئەم شێوازە لە مامەڵە، کە خۆی لە ئارامکردنەوەی بارودۆخە ئاڵۆزەکان و کرانەوە بەڕووی هەموو لایەنەکاندا دەبینێتەوە، لووتکەی پێگەیشتنی ئەتەکێتی سیاسییە لە پێناوی پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستاندا. دیدگا و حیکمەتی سیاسی سەرۆک بارزانی تەنها سنووردار نەبووە بە ناوخۆی هەرێمی کوردستان، بەڵکو وەک سەرکردەیەکی کاریگەری نەتەوەیی، هەمیشە خەمخۆری پاراستنی ئاشتی و چارەسەری ئاشتییانەی پرسی کورد بووە لە پارچەکانی دیکەی کوردستاندا. سەرۆک بارزانی ڕۆڵێکی مێژوویی و یەکلایەکەرەوەی گێڕا لە دەستپێکردن و پشتگیریکردنی پڕۆسەی ئاشتیدا لە تورکیا. بە بەکارهێنانی کلیلە دیپلۆماسیەکان و پێگەی نێودەوڵەتی خۆی، هەوڵی جددی دا بۆ نێزیک کردنەوەی لایەنەکان و شکاندنی بەستەڵەکی چەندین دەیە لە ململانێ و ڕووبەڕووبونەوەی چەکداری، هەمیشە جەختی لەوە کردووەتەوە کە ڕێگەی دیالۆگ و ئاشتی تاقە ڕێگەی دروستە بۆ دەستبەری مافەکانی گەلی کورد. لە قۆناغە ئاڵۆزەکانی سووریا و ڕۆژئاوای کوردستاندا، سەرۆک بارزانی وەک چەتری کۆکەرەوەی هێز و لایەنە سیاسییە جیاوازەکان دەورێکی سەرەکی بینی.
لە ڕێگەی ئامادەکردن و سەرپەرشتیکردنی ڕێککەوتننامەکانی هەولێر و دهۆک، کۆدەنگی و یەکڕیزی لایەنە کوردییەکانی ڕۆژئاوای کردە ئامانج، تاوەکو بتوانن بە یەکگرتوویی ڕووبەڕووی مەترسییەکان ببەنەوە و مافە ڕەواکانیان بپارێزن. ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی، لوتکەی ئیرادەی نیشتمانی و مافی بڕیاردانی چارەنووس لە مێژووی هاوچەرخی گەلی کوردستاندا، ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی ساڵی ٢٠١٧ وەک وەرچەرخانێکی مێژوویی و گەورەترین دەربڕینی ئیرادەی ئازادانەی نەتەوەیەک تۆمار کراوە.
سەرۆک بارزانی بە بڕوابوونێکی نەگۆڕ بە مافی بڕیاردانی چارەنووس، سەرکردایەتی ئەم هەنگاوە ڕەوا و دیموکراتییەی کرد. ڕیفراندۆم سەلماندی کە داواکاری سەربەخۆیی و ئازادی، مافێکی سروشتی خەڵکی کوردستانە کە بە شێوازێکی ئاشتییانە و لە ڕێگەی دەنگدانی مەدەنییەوە بە جیهان ڕاگەیەندرا، و بووە بەڵگەنامەیەکی مێژوویی بۆ مافە نەتەوەییەکانی کورد. ڕۆڵی کاریگەری سەرۆک بارزانی وەک فاکتەرێکی سەرەکی هاوسەنگی لە عێراقدا دەرکەوتووە. لە سەرۆکایەتیکردنی قۆناغەکانی ڕزگاری و پاشان بونیاتنانەوەی سیستەمی نوێی عێراق، ناوبراو هەمیشە هێزێکی ڕاگر بووە لە نێوان پێکهاتە جیاوازەکاندا.
کاتێک ئاڵۆزییەکان لە نێوان هەولێر و بەغدا سەریان هەڵدا، دیدگای سیاسی سەرۆک بارزانی بە ئاراستەی چارەسەری ئاشتییانە و دەستووری بووە، نەک پەرەسەندنی ناکۆکییەکان. ئەم ستراتیژە توندوتۆڵە، سەرەڕای هەموو ئاستەنگەکان، بناغەی بۆ ئارامی و هێورکردنەوەی دۆخی سیاسی عێراق دابین کردووە و کردییە جێگەی متمانەی زۆرێک لە هێزە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان. لە ئاستی ناوچەییشدا، سەرۆک بارزانی وەک سەرکردەیەکی خاوەن دیدگا ناسراوە کە دەزانێ چۆن هاوسەنگی لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا ڕابگرێت.
لە جەنگی دژی تیرۆردا، کە پێشمەرگە قارەمانەکان بە ڕێنمایی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی توانیان گەورەترین هەڕەشەی تیرۆریستی (داعش) تێک بشکێنن، ڕۆڵی سیاسی و دیپلۆماسی سەرۆک بارزانی لە کۆکردنەوەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ سەرکوتکردنی تیرۆر، نیشانەی باڵای تێگەیشتنی سیاسی بوو بۆ پاراستنی سەقامگیری ئاسایشی ناوچەکە و جیهان. ئەم سەرکەوتنە سەربازییە هاوکات لەگەڵ دانایی سیاسی، پێگەی هەرێمی کوردستانی وەکوو هاوبەشێکی متمانەپێکراو چەسپاند. سەیرکردنی ئایندەی کوردستان لەم ڕوانگەیەوە، پێویستی بە پاراستن و پەرەپێدانی ئەو کولتورە سیاسییە هەیە کە لەسەر بنەمای ئاشتەوایی و پێکەوەژیان بنیادنراوە.
ئایندەی گەشاوەی کوردستان لە گرووپ و تاکەکاندا نا، بەڵکو لەو یەکڕیزییە نیشتمانییەدا دەبینرێت کە هەمیشە خاڵی بەهێزی سەرکردایەتی بارزانی بووە. چەسپاندنی دیموکراسییەکی تەندروست، بەهێزکردنی دامەزراوەکانی هەرێم، و بەردەوامبوون لەسەر سیاسەتی کراوەی دیالۆگ، ئەو رێگایەن کە دەتوانن مسۆگەری ئارامی بەردەوام بن. لە کۆتاییدا، دەبێت ئاماژە بەوە بدرێت کە مێژووی سیاسی سەرۆک بارزانی کتێبێکی کراوەیە پڕ لە وانەی نیشتمانپەروەری و لێزانی سیاسی. ڕۆڵی دیار و نەپچڕاوی ناوبراو لە ڕاگرتنی هاوسەنگییەکان، چەسپاندنی پایەکانی ئاشتی، سەرپەرشتیکردنی بڕیارە چارەنووسسازەکان و دابینکردنی سەقامگیری، وەک میراتێکی گەورە بۆ نەوەکانی داهاتوو دەمێنێتەوە و بناغەیەکی پتەو پێکدێنێت کە نەتەوەکەمان لەسەری دەتوانێت بەرەو ئایندەیەکی گەشتر و ئارامتر هەنگاو بنێت. نووسەر و رۆژنامەنووس
