ئا: ئەیوب محەمەد بابەکر
لە ڕێککەوتی 4ی ئابی ساڵی 2005، لە ناو جهرگهی پێداویستییەکی زۆری کۆمەڵایەتی و مرۆیی لە هەرێمی کوردستاندا، دەزگای خێرخوازیی بارزانی وەک ڕێکخراوێکی ناحكومی، سەربەخۆ و مرۆڤدۆست هاتە ئاراوە. چەمک و فەلسەفەی دامەزراندنی ئەم دەزگایە ڕاستەوخۆ لەسەر ڕێباز و گوتەی مێژوویی باوکی رۆحی نەتەوەیی کورد، مەلا مستەفا بارزانی داڕێژراوە کە دەفەرموێت: «شانازییە بۆ مرۆڤ خزمەتکاری میللهتی خۆی بێت». لەسەر ئەم بنەما نەگۆڕە، دەزگاکە لە خزمەتگوزارییەکی ناوچەیی بچووکەوە دەستیپێکرد و بەرەو ڕێکخراوێکی بەرفراوانی نێودەوڵەتی هەنگاوی نا.
ئێستا 21 ساڵ بەسەر دامەزراندنیدا تێپەڕیوە، دەزگای خێرخوازیی بارزانی بووەتە یەکێک لە دیارترین و باوەڕپێکراوترین ناوەندەکانی هاوکاریی مرۆیی لەسەر ئاستی عێراق و تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. لێرەدا بە شێوەیەکی گشتگیر و ورد، تیشک دەخەینە سەر مێژوو، سێکتەرە جیاوازەکانی کارکردن، قەیرانە تێپەڕێنراوەکان، دەستکەوتە نێودەوڵەتییەکان و ڕوانگەی داهاتووی ئەم دامەزراوە مرۆییە.
چەمک و بنەماکانی کارکردن
دەزگای خێرخوازیی بارزانی لەسەر کۆمەڵێک بنەمای نەگۆڕی مرۆڤدۆستانە کار دەکات کە تێیاندا ڕەگەز، ئایین، مەزهەب، بەرهەڵستی سیاسی و نەتەوە هیچ جۆرە جیاکارییەکیان بەسەردا ناکرێت. بەهای سەرەکیی دەزگا لەسەر گەیاندنی دەستی هاوکارییە بۆ هەر کەسێک کە ڕووبەڕووی مەترسی، قەیران، هەژاری یان ئاوارەیی بووەتەوە. پاراستنی کەرامەتی مرۆڤ، شەفافییەت لە کارگێڕی و دارایی، خێرایی لە بەهاناوەچوون لە کاتی کارەساتەکاندا، ئەو سێ کۆڵەکەیەن، کە بڕوای جەماوەرییان بۆ دەزگاکە دروست کردووە.
سێکتەرە سەرەکییەکانی کارکردن و خزمەتگوزارییەکان
لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا، کارەکانی دەزگا، لە دابەشکردنی هاوکاریی ئاساییەوە، پەرەی سەندووە بۆ داڕشتنی پڕۆژەی ستراتیژیی، لە چەندین سێکتەری جیاوازدا:
یەکەم: بەهاناوەچوونی خێرا لە کاتی قەیرانەکان
کوردستان لە ماوەی 21 ساڵی ڕابردوو، ڕووبەڕووی چەندین قەیرانی گەورەی مرۆیی بووەتەوە، لەوانە شەڕی دژ بە تیرۆر و هاتنی سەدان هەزار ئاوارەی ناوخۆیی و پەنابەر لە رۆژئاوای کوردستان و سووریا. دەزگای خێرخوازیی بارزانی هەمیشە لە هێڵی پێشەوەی بەهاناوەچوون بووە. دابینکردنی خێوەت، هاوکاریی بەپەلەی خۆراک و ژەمە خۆراکی گەرم، ئاوی پاکی خواردنەوە، کەلوپەلی گەرمکەرەوە یان ساردکەرەوە لە کەمپەکاندا، بەشێکی جێگیری کارەکانی دەزگا بوون. جگە لەوەش، لە کاتی کارەساتی سرووشتی وەک لافاو لە ناوخۆی هەرێمی کوردستان، یان بوومەلەرزە وێرانکەرەکەی باکوور و ڕۆژئاوای کوردستان و تورکیا و سووریا، دەزگای خێرخوازیی بارزانی، یەکەم ڕێکخراو بوو کاروانی هاوکارییەکانی گەیاندە ناوچە زیانلێکەوتووەکان.
دووەم: چاودێریکردن و پشتگیریکردنی منداڵانی بێباوک (پڕۆژەی ئازیزان)
یەکێک لە ناوازەترین و کاریگەرترین پڕۆژەکانی دەزگای خێرخوازیی بارزانی، پڕۆژەی چاودێریکردنی ئازیزانە (منداڵانی بێباوک). لە ڕێگەی ئەم پڕۆژەیەوە، دەزگاکە بە هەماهەنگی لەگەڵ ڕێکخراوە هاوبەشەکان و خێرخوازان، توانێویەتی سالانە مووچەی مانگانە و پشتیوانی پەروەردەیی و تەندروستی بۆ دەەیان هەزار منداڵی بێباوک لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستان و ناوچە دابڕێنراوەکان دابین بکات. ئەم پڕۆژەیە نەک تەنها بارگرانی دارایی لەسەر شانی خێزانەکان کەمدەکاتەوە، بەڵکو هاوکارە لە ڕێگریکردن لە بەجێهێشتنی خوێندن لەلایەن ئەم منداڵانەوە.
سێیەم: کەرتی پەروەردە و خوێندنی باڵا
دەزگاکە پەروەردە بە بنەمای سەرەکیی گەشەپێدانی کۆمەڵگە دەزانێت. لەم سێکتەرەدا، دەزگای خێرخوازیی بارزانی بە سەدان قوتابخانەی نۆژەنکردووەتەوە یان دروستی کردوون، بەتایبەت لە ناوچە گوندنشینەکان و کەمپی ئاوارەکاندا. دابەشکردنی کتێب و دەفتەر، جانتا و پێداویستییەکانی خوێندن بەسەر قوتابییانی کەمدەرامەت، بە شێوەیەکی ساڵانە بەڕێوەدەچێت. هەروەها پێدانی خەڵاتی خوێندن بۆ قوتابییە سەرکەوتووەکان و هاوکاریکردنی قوتابییانی زانکۆ، لە دابینکردنی کرێی نیشتەجێبوون و ئامرازەکانی گواستنەوە، بەشێک لە ستراتیژیی دەزگابووە لە پشتگیریی کەرتی خوێندن.
هەر لە کەرتی خوێندن و پەروەردە، بیر لە پرۆژەی دانبیکردنی سیستەمی وزەی خۆر کراوەتەوە و تا ئێستا بۆ پتر لە 35 قوتابخانە سیستەمەکە دامەزرێنراوە و لەم رێگەیەوە وزەی کارەبا بۆ قوتابخانەکان دابینکراوە و پۆلەکانی خوێندنی پێ ڕووناککراوەتەوە.
چوارەم: تەندروستی و خزمەتگوزاریی پزیشکی
لە سێکتەری تەندروستیدا، دەزگا ڕۆڵێکی کارای بینوە، لە ڕێگەی کارپێکردنی نۆڕینگە گەڕۆکەکان بۆ ئەو ناوچە دوورەدەستانەی کە دەستیان بە بنکە تەندروستییە فەرمییەکان ناگات. دابینکردنی دەرمانی نەخۆشییە درێژخایەنەکان، ئەنجامدانی نەشتەرگەریی ئاڵۆز لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات، بۆ ئەو نەخۆشانەی توانای داراییان نییە، دابینکردنی پێداویستییەکانی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان (وەک کورسیی جووڵاو، ئامێری گوێگرتن و ڕێکردن)، بەشێکی دیکەی چالاکییە تەندروستییەکان پێکدەهێنن.
پێنجەم: گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی، کولتوور و ڕۆشنبیری
دەزگای خێرخوازیی بارزانی، تەنیا لە سنووری هاوکاریی ماددیدا نەمایەوە، بەڵکو گرنگییەکی تایبەتی داوە بە لایەنی ڕۆشنبیری و پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی. پاڵپشتیکردنی چالاکییە کولتوورییەکان، هاوکاریکردنی چاپکردنی کتێب و ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی، بەشداری و ڕێکخستنی پێشانگاکانی کتێب (وەک پێشانگای نێودەوڵەتی کتێب و پێشانگای نووسین بە زمانی کوردی)، کردنەوەی خولی جۆراوجۆری ڕاهێنانی پیشەیی بۆ ئافرەتان و گەنجان، بە مەبەستی ڕەخساندنی دەرفەتی کار، لە ئەولەوییاتی کارەکانی دەزگا بوون. هەروەها بەشی تایبەت بە کەلەپوور لە دەزگاکەدا کار بۆ کۆکردنەوە، بەبەڵگەکردن و پاراستنی کەلەپووری دەوڵەمەندی ناوچەکە دەکات.
ژێرخانی ڕێکخراوەیی و تۆڕی هاوبەشییەکان
سەرکەوتنی دەزگای خێرخوازیی بارزانی لە ماوەی 21 ساڵی ڕابردوودا، بەبێ بوونی ژێرخانێکی بەهێزی کارگێڕی و تۆڕێکی بەرفراوانی هاوبەشی، وا بە ئاسانی مەیسەر نەدەبوو. دەزگا بە پشتبەستن بە سیستمێکی هاوچەرخی کارگێڕی، بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای زانیاریی بۆ بەڕێوەبردنی داتا و بەخشینەکان، پشتبەستن بە کادر و خۆبەخشانی ڕاهێنراو، توانیویەتی شەفافییەت لە بەخشین و دابەشکردندا بپارێزێت.
لە سەر ئاستی نێودەوڵەتی، دەزگای خێرخوازیی بارزانی توانی لە ساڵی 2016 سیفەتی ڕێپێدراوی ڕاوێژکاری تایبەت لە ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان (ECOSOC) بەدەستبهێنێت. ئەم دەستکەوتە دەرگای بەڕووی هاوکاریی فراوانتردا کردەوە و پێگەی دەزگاکەی وەک ئەکتەرێکی سەرەکی لە گۆڕەپانی مرۆیی جیهانیدا، چەسپاند. دەزگا هاوبەشییەکی بەهێزی لەگەڵ ئاژانسە نێودەوڵەتییەکانی وەک UNHCR، UNICEF، WFP، IOM و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییە حکومی و ناستراتیژییەکاندا هەبووە.
لە پێناو بەرزکردنەوەی کوالیتی کارگێڕی و ڕاییکردنی کارەکان، دەزگای خێرخوازیی بارزانی، بڕوانامەی ئایزۆ 9001-2015ی وەرگرتووە و بە گوێرەی ستانداردە کارگێڕییە نێودەوڵەتییەکان کار دەکات، ئەوەش بووەتە نموونەیەکی باڵا بۆ زۆرێک لە رێکخراوە و دامەزراوەکانی دیکە، هەمان هەنگاو بگرنەبەر.
قەیرانە گەورەکان و ڕۆڵی دەزگا لە ڕووبەڕووبوونەوەیاندا
مێژووی 21 ساڵەی دەزگا هاوکات بووە لەگەڵ چەندین وەرچەرخانی مێژوویی و قەیرانی سەخت لە ناوچەکەدا:
قەیرانی ئاوارەکانی سووریا (2011 بە دواوە): بە هاتنی سەدان هەزار پەنابەر بۆ هەرێمی کوردستان، دەزگای خێرخوازیی بارزانی، ڕۆڵی سەرەکی بینی لە دروستکردن و بەڕێوەبردنی کەمپەکان و دابینکردنی پێداویستییە بنەڕەتییەکان.
پەلامار و داگیرکارییەکانی داعش و ئاوارەبوونی ناوخۆیی لە عێراق (2014): لە کاتی پەلامارەکانی داعش، ملیۆنێک و نیو لە هاووڵاتیانی عێراقی بەرەو هەرێمی کوردستان ئاوارە بوون. دەزگا لە سەنگەرەکانی پێشەوەی هاوکاری بوو و فریای خوشک و برا ئێزدییەکان، کریستیانەکان و عەرەبە لێقەوماوەکان کەوت.
پەتای کۆڤید -19 (2020): لە سەردەمی کەرەنتینە و پەتای جیهانی کۆرۆنا، کارمەندانی دەزگا، خزمەتگوزارییەکانیان ڕانەگرت؛ بەڵکو دەستیان کرد بە دابەشکردنی سەبەتەی خۆراک بەسەر ماڵان، دابینکردنی کەپسوولەی ئۆکسجین بۆ نەخۆشخانەکان، و پاڵپشتیکردنی کەرتی تەندروستی.
کارەساتە سروشتییە نێودەوڵەتییەکان: ناردنی تیمەکانی بەهاناوەچوون و هاوکاریی لۆجستیی بۆ لێقەوماوانی بوومەلەرزە بە جیاواز لە هەردوو ساڵەکانی 2011 و 2024 لە باکوور و ڕۆژئاوای کوردستان، بەڵگەی پەڕینەوەی دەزگا بوو لە چوارچێوەی ناوچەیی بۆ ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی.
دەستکەوتە سەرەکییەکان لە ژمارەدا
گەرچی ئەستەمە هەموو خزمەتگوزارییەکان لە ژمارەدا کورت بكرێنەوە، بەڵام ئامارە گشتییەکان نیشان دەدەن کە لە ماوەی 21 ساڵی ڕابردوودا:
ملیۆنان کەس بە شێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ، لە هاوکارییە خۆراکی و تەندروستییەکانی دەزگا سوودمەند بوون. پتر لە 16 هەزار منداڵی بێباوک لە ژێر سێبەری پڕۆژەی ئازیزاندا پشتیوانیی دارایی و پەروەردەیی کراون.
سەدان قوتابخانە، بنکەی تەندروستی و پڕۆژەی ئاوی خاوێن دروست کراون یان نۆژەن کراونەتەوە.
بە هەزاران خولی ڕاهێنانی پیشەیی و گەشەپێدانی مرۆیی بەڕێوەچوون، کە بوونەتە هۆی ڕەخساندنی داهات بۆ خێزانە کەمدەرامەتەکان.
هەڵمەتە نیشتمانییەکان
ئێستا دەزگای خێرخوازیی بارزانی، لە دوو بواری جیاواز دەستی بە دوو هەڵمەت کردووە، یەکێکیان هەڵمەتی ڕووبەڕووبوونەوەی ماددە هۆشبەرەکانە، هەڵمەتێکی دیکەی هاوبەشیشی لەگەڵ زانکۆی سۆران و وەزارەتی تەندروستی دەستپێکردووە لە دژی شێرپەنجە، هەردوو هەڵمەتەکە، زەروورەتێکی دەروونی، کۆمەڵایەتی، تەندروستی و زانستیین بۆ ئەو سەردەمە.
کۆتایی و ڕوانگە بۆ داهاتوو
تێپەڕبوونی 21 ساڵ بەسەر دامەزراندنی دەزگای خێرخوازیی بارزانی، تەنها یادکردنەوەی ڕابردوو نییە، بەڵکو وەستانێکە بۆ نوێکردنەوەی پەیمان و داڕشتنی ستراتیژی نوێ بۆ داهاتوو. دەزگاکە سەلماندوویەتی کە مۆدێلێکی سەرکەوتووی ڕێکخراوەیی نیشتمانییە و دەتوانێت لە سەختترین قۆناغەکاندا، ببێتە پەناگە و پشت و پەنا بۆ لێقەوماوان، بێبەرامبەر و بەبێ جیاکاری.
لەم ساڵیادەدا، دەزگای خێرخوازیی بارزانی، ڕوانگەی داهاتووی خۆی لەسەر بنەمای بەکارھێنانی نوێترین تەکنەلۆژیا و ئامرازە هاوچەرخەکان بۆ گەشەپێدانی بەردەوام، بەهێزکردنی ژێرخانی کۆمەڵگە، پاڵپشتیکردنی ژینگە و ڕووبەڕووبوونەوەی گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا، و کارکردن لەسەر تواناسازیی ئافرەتان و گەنجان چڕ دەکاتەوە. دەزگا بەردەوام دەبێت لەسەر هەمان ڕێبازی مرۆڤدۆستانە تا ئەو کاتەی هەژاری، ناخۆشی و نەهامەتی لە کۆمەڵگەدا هەبێت، بە ئامانجی دروستکردنی جیهانێک کە تێیدا کەرامەت و مافی بنەڕەتیی هەر مرۆڤێک پارێزراو بێت.
