خەبات- تریفە ئازاد:
لە کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، گرنگییەکی زۆر بە كەرتی كشتوكاڵ دراوە، كە وەکوو بەشێکی كاریگەر لە پلانی هەمەجۆرکردنی ئابووریی وڵات چاوی لێ دەكرێت. کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بە سەرۆکایەتیی مەسرور بارزانی، کەرتی کشتوکاڵی بە یەکێک لە سەرچاوە سەرەکییەکانی ئابوورییەکی بەهێز دادەنێت و ئامانجیشی تەنیا دابینکردنی ئاسایشی خۆراک نەبووە بۆ هاووڵاتییانی هەرێم، بەڵكوو کەمکردنەوەی پشتبەستن بە داهاتی نەوت و گەشەپێدانی کەرتەکانی دیكه و پشتگیریکردنی جووتیاران و بەرهەمی ناوخۆیی و دروستکردنی هەلی کار لە سەرجەم شار و قەزا و ناحیە و گوندەكان بووە.
هەناردەکردنی بەرهەمی ناوخۆیی بۆ بازاڕەکانی دەرەوە
ئەمە یەکێک لە دیارترین دەستکەوتەکانی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بووە، کە بۆ یەکەمجار لە مێژووی هەرێمدا بەرهەمی ناوخۆیی بە شێوەیەکی ڕێکخراو هەناردەی بازاڕەکانی جیهان کرا، لەوانەش هەناری هەڵەبجە، كە چەندین هەزار تۆن هەناری کوردستان، بەتایبەت هەناری هەڵەبجە، هەناردەی وڵاتانی کەنداو (وەکوو ئیمارات، قەتەر، سعودیە) و هەندێک وڵاتی ئەوروپی کرا. ئەمەش بووە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی هەنار لە بازاڕی ناوخۆ و سوودمەندبوونی جووتیاران، هەروەهاش هەنگوین و ترێ، كە هەنگوینی کوردستان بە کوالێتی بەرز و ترێی ناوچەی چۆمان و سیدەکان، ڕەوانەی بازاڕەکانی کەنداو کران، ئەوەش بووە هۆی ناساندنی بەرهەمەكانی كوردستان و هاندانی جووتیاران بۆ بەرهەمهێنانی زیاتر.
پڕۆژەکانی ژێرخانی
کشتوکاڵی و ئاو
حکوومەتی هەرێمی کوردستان گرنگییەکی زۆری داوە بە ژێرخانی ئەم کەرتە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی گۆڕانی کەشوهەوا و کەمئاوی. لەم پێناوەشدا دەستکراوە بە دروستکردنی زیاتر لە 10 بەنداوی نوێ و تەواوکردنی بەنداوە تەواونەکراوەکان. ئەم بەنداوانە ئاوی پێویست بۆ کشتوکاڵ و خواردنەوە دابین دەکەن و یارمەتی کۆنترۆڵکردنی لافاو دەدەن. هەروەهاش فراوانکردن و دروستکردنی سایلۆی نوێ بۆ کۆگاکردنی گەنم. بۆ نموونە، توانای کۆگاکردنی گەنم لە سایلۆکانی هەرێم بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد کراوە، کە یارمەتیدەرە بۆ ئاسایشی خۆراک. لە ساڵی 2023دا حکوومەت بڕیاریدا زیاتر لە 700 هەزار تۆن گەنمی جووتیاران وەربگرێت. هاوكات نۆژەنکردنەوەی چەندین پڕۆژەی ئاودێری مۆدێرن (وەکوو ئاودێریی دڵۆپاندن) بۆ کەمکردنەوەی بەفیڕۆدانی ئاو.
پشتگیریکردنی جووتیاران و بەبازاڕکردن
حکوومەتی هەرێمی کوردستان ساڵانە هاوکاری جووتیاران دەکات لە دابینکردنی تۆو، پەینی کیمیایی و دەرمانی قڕکەر بە نرخی پاڵپشتیکراو. لەگەڵ ئەوەشدا ڕێوشوێنی پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی گیراوەتەبەر لە ڕێگەی دانانی باج لەسەر هاوردەکردن لە وەرزی پێگەیشتنی بەرهەمی ناوخۆییدا. بۆ نموونە، لە وەرزی تەماتە و خەیاردا، هاوردەکردنیان سنووردار دەکرێت.
گرنگیدان بە سامانی ئاژەڵ و پەلەوەر و ماسی
پشتگیرییەكی تەواو لەلایەن حکوومەتی هەرێمی کوردستانەوە بۆ خاوەن کێڵگە پەلەوەرییەکان کراوە بۆ زیادکردنی بەرهەمی گۆشتی سپی و هێلکە و گەیشتن بە ئاستی خۆبژێوی. بەڕوونیش هاندانی پڕۆژەکانی بەخێوکردنی ماسی و دابینکردنی ڤاکسینی پێویست بۆ ئاژەڵداران بە شێوەیەکی بەردەوام بۆ پاراستنی سامانی ئاژەڵ لە نەخۆشی، لە كابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێمی كوردستاندا بەدی دەكرێت.
داتا و ئامارە سەرەکییەکان
هەرێمی کوردستان خاوەنی زیاتر لە شەش ملیۆن دۆنم زەوی شیاوە بۆ کشتوکاڵكردن، کە بەشێکی کەمی بەکارهاتووە، لەو ساڵانەی بارانی باش و تەواو باریبێت، بەرهەمی گەنم دەگاتە زیاتر لە یەک ملیۆن تۆن. حکوومەتی هەرێم و عێراق بەشێکی گەورەی ئەم گەنمە لە جووتیاران دەکڕنەوە، بەڵام بەرهەمیی كشتوكاڵیی لە هەرێمی كوردستان تەنیا دانەوێڵە نییە، بەڵكو سەوزە و میوە بەشێكی گرنگی كشتوكاڵكردنن و بۆ نموونە لە ئێستادا بەرهەمی پەتاتە لە هەرێمی کوردستان گەیشتووەتە ئاستی خۆبژێوی لە بەرهەمهێنانی پەتاتە و توانای هەناردەکردنیشی هەیە.
ئاستەنگەكانی بەردەم كشتوكاڵ لە هەرێمی كوردستاندا
لەگەڵ ئەم هەنگاوانەشدا، هێشتا کۆمەڵێک ئاستەنگ لەبەردەم کەرتەکەدا ماون، (کەمئاوی و گۆڕانی کەشوهەوا، کێبڕکێی بەرهەمی هاوردە، کەمیی تەکنەلۆژیای مۆدێرن، قەیرانی دارایی) بەشێكن لەو ئاستەنگانەی لەبەردەم سێكتەری كشتوكاڵدا هەن، ئەگەرچی حكوومەتی هەرێمی كوردستان هەموو توانایەكی خۆی خستۆتەگەڕ بۆ تێپه‌ڕاندنی ئەو ئاستەنگانەو توانیوویەتی سەركەوتنێكی بەرچاو لە پەرەپێدانی سێكتەری كشتوكاڵ بەدەست بهێنێت.
دەبێ ئاماژە بۆ ئەوەش بكەین كە کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بە شێوەیەکی بەرنامە بۆ داڕێژراو و ستراتیژی کاری لەسەر بووژاندنەوەی کەرتی کشتوکاڵ کردووە. لە ڕێگەی هەناردەکردنی بەرهەمی ناوخۆ، بنیاتنانی ژێرخانی پێویست (وەکوو بەنداو و سایلۆ)، و پشتگیریکردنی ڕاستەوخۆی جووتیاران، هەنگاوی گرنگی ناوە بۆ گۆڕینی ئەم کەرتە لە کەرتێکی پشتگوێخراوەوە بۆ پایەیەکی گرنگی ئابووریی هەرێم. هەرچەندە ئاستەنگەکان ماون، بەڵام ئاراستەی گشتیی کارەکان ئەرێنییە و بناغەیەکی باشی بۆ داهاتوو داناوە.
