كێشە ئاڵۆزەكان بە هەنگاوی دیپلۆماسی چارەسەر دەكرێن

ناسك سەعید
پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بەتایبەتی لە سەدەی بیست و یەکەمدا، تابلۆیەکی ئاڵۆز و فرەڕەهەندن کە تێیدا فاکتەرە سیاسی، ئابووری، ئەمنییەتی و جیۆستراتیژییەکان یەکتری دەبڕن. هەرێمی کوردستان، هەمیشە هەوڵیداوە ڕێگایەکی جیاواز بگرێتەبەر لە مامەڵەکردن لەگەڵ دەوروبەرەکەی، بەتایبەتی لەگەڵ دەسەڵاتێکی ناوچەیی وەک کۆماری تورکیا کە پەیوەندییەکی درێژخایەنی مێژوویی، کلتووری، ئابووری و ئاسایشی لەگەڵدا هەیە. لەم چوارچێوەیەدا، پرسی دەستپێکردنەوەی گەشتە ئاسمانییەکانی نێوان فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی و شارەکانی تورکیا، نموونەیەکی ڕوونە لەسەر ئاڵۆزی و هەستیاریی ئەم پەیوەندییانە، کە بەهۆی هەوڵە دیپلۆماسییەکانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، توانرا چارەسەر بکرێت.
سەرۆک نێچیرڤان بارزانی کە لە ساڵی ٢٠١٩ بووە سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لە سەرەتای کارەکانییەوە ئەولەوییەتێکی تایبەتی داوە بە باشترکردنی پەیوەندییەکانی هەرێم لەگەڵ دەوروبەر. بەتایبەت لەوە تێگەیشتبوو کە بێ پەیوەندییەکی بەهێز و باوەڕپێکراو لەگەڵ ئەنقەرە و تاران و بەغدا و دیمەشق، هەرێم ناتوانێت بەتەواوی سوود لە پۆتانسییەلە (توان- احتمالات) ئابووری و جیۆگرافییەکانی وەربگرێت. تورکیا نەک تەنیا دراوسێیەکی نزیکی جوگرافییە، بەڵکوو یەکێکە لە گەورەترین هاوبەشە بازرگانییەکانی هەرێم. زیاتر لەوە، تورکیا کەناڵێکی گرنگە بۆ گەیشتنی هەرێم بە بازاڕە ئەوروپییەکان و جیهانی دەرەوە. لەبەرئەوە، هەر گرێیەک لە پەیوەندییەکانی نێوان هەرێم و تورکیا، بە خۆکارییەوە کاریگەریی نەرێنی دەبێت لەسەر ئابووری و داهاتووی هەرێم.
کاتێک کێشەی ڕاگرتنی گەشتە ئاسمانییەکان بە قۆناغێکی ورد و هەستیار گەیشت، نێچیرڤان بارزانی بە خێرایی وەک میانڕەوێک و دیپلۆماتێکی بەئەزموون دەستی بەکارکرد. ستراتیژییەکەی لەسەر چەند بنەمایەکی سەرەکی دامەزراند. بارزانی بە سەردانی بۆ ئەنقەرە و دیداری ڕاستەوخۆ لەگەڵ بەرپرسە باڵاكانی ئەو وڵاتە، گەیشتە ئەنجامێكی ئەرێنی. ئەم دیپلۆماسییە لوتکەیە، وازی لە ڕێگە بیروکراتییە دوور و درێژەکان هێنا و ڕێگەی بە بڕیاردەران دا کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و لە نزیکەوە کێشەکان چارەسەر بکەن.
لە ڕووی دیپلۆماسییەوە، سەرکەوتنی ئەم پڕۆژەیە، دەرفەتێکی بەرچاو دەخوڵقێنێت بۆ قووڵترکردنەوەی پەیوەندییەکانی هەرێم لەگەڵ تورکیا لە بوارەکانی دیکەشدا. ئەمە ڕێگه‌ خۆش دەكات بۆ پڕژەی هاوبەش لە وزە، بەتایبەتی لە بواری گاز و نەوت، ئاو، کشتوکاڵ، پیشەسازی و بواری دیکە.
لە کۆتاییدا، دەکرێت بڵێین کە دەستپێکردنەوەی گەشتە ئاسمانییەکانی فڕۆکەخانەی سلێمانی لەگەڵ تورکیا، نموونەیەکی سەرکەوتووە لە چۆنییەتی بەکارهێنانی دیپلۆماسی بۆ چارەسەرکردنی کێشە ئاڵۆزەكان. ڕۆڵی نێچیرڤان بارزانی لەم پرۆسەیەدا، ڕۆڵێکی میانڕەو، هاوئاهەنگكار و دیپلۆماتێکی بەئەزموون بوو کە توانی بە لێهاتوویی و بەردەوامی، گرێیەک بکاتەوە کە بۆ ماوەیەک پچڕابوو. ئەو نیشانی دا کە دیپلۆماسیی ئارام، گفتوگۆی بەردەوام، باڵادەستیی لەسەر نیگەرانییەکانی لایەنی بەرانبەر و هاوکاریی لەگەڵ هەموو لایەکان، دەتوانن بگەنە ئەنجامێکی باش.
ئەم دەستکەوتە نەک تەنیا سوودێکی ڕاستەوخۆ دەگەیەنێت بە ئابووری و کۆمەڵگەی كوردستان، بەڵکوو نموونەیەکە بۆ چۆنییەتی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکانی دیکەی هەرێم لەگەڵ دەوروبەری. ئەمە پەیامێکی ڕوون دەنێرێت کە هەرێمی کوردستان دەتوانێت لە ڕێگەی دیپلۆماسی و گفتوگۆوە، بگاتە ئامانجەکانی و پەیوەندییەکانی لەگەڵ دەوروبەری بەهێز بکات. سەرکەوتنی ئەم پڕۆژەیە ئەوەمان فێردەكات کە سیاسەت و دیپلۆماسی، کاتێک بە وریایی و بیرۆکەیەکی ستراتیژییەوە بەڕێوە دەبرێن، دەتوانن بەرگریی بکەن لە بەرژەوەندییەکانی هاووڵاتییان و دەرفەتی گەشەسەندن و خۆشگوزەرانی بۆ هەمووان دروست بکەن.