له بابه‌تی (شۆڕشی بارزان- به‌شی سێیه‌م) له كتێبی بارزانی و بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد – به‌رگی یه‌كه‌م – (1931 – 1958)، سه‌رۆك بارزانی باس له دامه‌زراندنی پارتی دیموكراتی كورد ده‌كات و له پێشه‌كییه‌كه‌ی ده‌نووسێت: پاش تاقیكردنەوەكەی دامەزرانی حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران و ئەو ئەزموونانەی لە شۆڕشی ٣٤٩١ – ٥٤٩١ی بارزان وەدەست هاتبوون بەئاشكرا دەریان خست، ئەم قۆناخەی ئێستا دامەزرانی حزبیكی سیاسی لە كوردستانی عیراق بەشێوەی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران بە پێویست دادەنێ، بۆیە پاش لێكۆڵینەوە و لێكدانەوەیەكی قووڵی باری ناوچەكە لە ئێستا و پاشەڕۆژ، بارزانی لەگەڵ هاوڕێ ئەفسەرە نیشتمانییەكانی ئەندامی لیژنەی ئازادیدا بڕیاریان دا بە دامەزراندنی حزبێك، كە بتوانێ بەپێی گۆڕانكارییە تازەكان ئەركی ئەم قۆناغەی ئەمڕۆ هەڵبگریت و ئامانجەكانی لەگەڵ ئاواتی خەڵكی كوردستاندا بگونجێ.
ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ش ده‌قی نووسینی سه‌رۆك بارزانییه سه‌باره‌ت به دامه‌زراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان:
دامەزرانی
پارتی دیموكراتی كورد
بارودۆخی كوردستانی ئێران بە گۆڕانكارییە لەبارەكانییەوە بیری (لیژنەی ئازادی)ی لەمەڕ چارەنووس و جووڵانەوەی كوردایەتی لە كوردستانی عێراقدا خاو نەكردەوە. بەتایبەتی پاش تاقیكردنەوەكەی دامەزرانی حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران و ئەو ئەزموونانەی لە شۆڕشی ٣٤٩١ – ٥٤٩١ی بارزان وەدەست هاتبوون بەئاشكرا دەریان خست، ئەم قۆناخەی ئێستا دامەزرانی حزبێكی سیاسی لە كوردستانی عێراق بەشێوەی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران بە پێویست دادەنی، بۆیە پاش لیكۆڵینەوە و لێكدانەوەیەكی قووڵی باری ناوچەكە لە ئێستا و پاشەڕۆژ، بارزانی لەگەڵ هاوڕێ ئەفسەرە نیشتمانییەكانی ئەندامی لیژنەی ئازادیدا بڕیاریان دا بە دامەزراندنی حزبێك، كە بتوانی بەپێی گۆڕانكارییە تازەكان بتوانێ ئەركی ئەم قۆناغەی ئەمڕۆ هەڵبگرێت و ئامانجەكانی لەگەڵ ئاواتی خەڵكی كوردستاندا بگونجێ. ئەم بۆچوونە لە دوایییەكانی مانگی شوباتی ٦٤٩١دا گەڵاڵە كرا.
بارزانی لەگەڵ تیكۆشەران (پارێزەر هەمزە عەبدوڵڵا، نەقیب میرحاج ئەحمەد، عەقید ڕوكن عیزەت عەبدولعەزیز، نەقیب مستەفا خۆشناو، نەقیب خەیروڵڵا عەبدولكەریم، مولازم محەمەد مەحموود قودسی و مولازم نووری ئەحمەد تەها)دا كۆ بووەوە و یەكەمین بەردی بناخەی پارتی دیموكراتی كوردیان دانا، ئەمجا خەریكی چەسپاندنی پەیڕەو و پڕۆگرامی ناوەخۆكەی بوون.
بەڵام بەرهەڵستیكی گەورە هاتە پێش، كە نەهێڵێ ئەم حزبە نوێیە لە مەهاباددا گەشە بكات و چالاكی بنوێنێ، بارزانی و هاوكارەكانی هەستیان كرد ئەندامانی كۆماری مەهاباد حەز بەم چالاكییە ناكەن، ئەویش لەبەر ئەو قۆناخە سیاسییەی كۆماری ساوا پێیدا تێدەپەڕی، لەبەرئەوەی ئەمە بیانووی دەدایە دەست دوژمنانی كۆمار بەتایبەتی لە توركیا و عێراق تا بەربەرەكانێی خۆیان توندتر بكەن و هاوپەیمانە ڕۆژاوایییەكانیش هان بدەن و بترسێنن، گوایە ئەم كۆمارە ساوایەی تەنیا چەند مانگێكە سەری هەڵداوە، نەخشەی بەربڵاوی كوردستانی گەورە دەكێشێ، كە بەشەكانی توركیا و عیراقیش دەگرێتەوە. ئەمەش شتێكە كاربەدەستانی كۆماری مەهاباد لەم بارە پڕ لە ئاڵۆزی و پشێوییەیاندا حەزی پێ ناكەن، سەرەڕای ئەوەی ئەم حزبە تازەیە تەنیا بۆ كوردستانی عێراقە و پێویستە چالاكییەكانی وی تەنیا بۆ ئەوێ بێت. بۆیە هەمزە عەبدوڵڵای پاریزەر نیردرایە كوردستانی عێراق تا په‌یوەندیی پێویست لەگەڵ كاربەدەستانی حزبی شۆڕش و ڕزگاری و لقی دیموكرات لە سلیمانیدا پێك بهێنێت. لەلایەن بارزانی و دەستەی دامەزرێنەوە دەسەڵاتی تەواوی درابوویە.
لەو ئامۆژگارییانەی هەمزە لەگەڵ خۆیدا بردنی:
١- شیخ لەتیف كوڕی شیخ مەحموودی حەفید بە جێگری یەكەمی سەرۆك بێتە دانان.
٢- كاك محەمەد زیاد بكرێ بە جێگری دووەم.
٣- جارێ تا ماوەیەكی دی هیچ دەسكاریی پەیڕەو و پرۆگرامی ناوەخۆ نەیەتە كردن.
٤- بۆ ئەوەی بیانوو نەدرێتە دەست ئیمپریالیزم، زۆر سەر نەكرێتە سەر بەرژەوەندییەكانی بەریتانیا. تا پارتی خۆی دادەكوتێ با نەكەوێتە بەر سەركوتینەوە و ڕاونان. ئەمە جگە لەوەی، كە ئیمپریالیزمی ئینگلیز پیر بووە و باشتر وایە شوێنە بۆشەكەی دەسەڵاتێكی نیشتمانی پڕی بكاتەوە، نەك بكەوێتە دەست ئیمپریالیزمی نوێی ئەمەریكا، كە هەڕەتی گوڕ و چالاكییەتی.
لە دوایییەكانی بەهاری ٦٤٩١دا هەمزە عەبدوڵڵا گەڕایەوە كوردستانی عێراق و په‌یوەندیی بە حزب و پیاوە ناسراوەكانەوە كرد، سەركردایەتیی هەردوو حزبی شۆڕش و ڕزگاری بڕیاریان دا حزبەكانی خۆیان هەڵوەشێننەوە و بێنە ریزی پارتییەوە، بە مەرجێ هەردووكیان كۆنگرەی تایبەتی خۆیان بگرن و لەو كۆنگرەیەدا چۆنیەتیی گۆڕانكارییەكە بە ئەندامانی خۆیان ڕابگەیەنن.
كۆنگرەی ئەم دوو حزبە لە سەرەتای مانگی ئابی ٦٤٩١دا گیرا و زۆربەی هەرە زۆری ئەندامان، (چوونەناو حزبی نوێ)یان پەسند كرد.
كۆنگرەی یەكەم
پارتی یەكەمین كۆنگرەی خۆی لە شازدەی ئابی ٦٤٩١دا لە بەغدا گرت. ئەم ڕۆژە بوو بە ڕۆژێكی نەمر لە مێژووی نەتەوەی كورددا، حزب ناوی (پارتی دیموكراتی كوردی عێراق)ی لە خۆی نا. بەڵام پاشتر و تا ئێستاش هەر بە ناوی (پارتی) دێتە ناسین و ناوبردن.
كۆنگرەگێڕان ئەو پەیڕەو و پرۆگرامەی حزبیان هەڵسەنگاند، كە لە مەهاباد ساز كرابوو، پاش لیكۆڵینەوە دەسكارییەكی كەم كرا و بڕیاری لەسەر درا، ئەمجا هاتنە سەر هەڵبژاردنی كۆمیتەی ناوەندی و لەسەر ئامۆژگاریی بارزانی و هاوكارەكانی، ئەم ناوانە هەڵبژێردران:
١- مستەفا بارزانی سەرۆكی حزب.
٢- شێخ لەتیفی شێخ مەحموود جێگری یەكەمی سەرۆك.
٣- كاك حەمە زیاد جێگری دووەمی سەرۆك.
٤- هەمزە عەبدوڵڵا.
٥- میرحاج ئەحمەد.
٦- دوكتۆر جەعفەر كەریم.
٧- عەلی عەبدوڵڵا.
٨- ساڵح یوسفی.
٩- عەبدولكەریم تۆفیق.
٠١- ڕەشید عەبدولقادر.
١١- ڕەشید باجەلان.
٢١- مەلا سەید حەكیم خانەقینی.
٣١- عەونی یوسف.
٤١- تەها محیدین.
٥١- عەبدولسەمەد محەمەد – یەدەگی یەكەم.
پاشان كۆمیتەی ناوەندی یەكەمین كۆبوونەوەی خۆی گرت و بەم پێیەی خوارەوە سكرتێر و ئەندامانی مەكتەبی سیاسی هەڵبژارد:
١- هەمزە عەبدوڵڵا – سكرتیری گشتی.
٢- جەعفەر محەمەد كەریم.
٣- عەلی عەبدوڵڵا.
٤- عەبدولكەریم تۆفیق.
٥- ڕەشید عەبدولقادر.
ئەمانە بوون بە ئەندامی مەكتەبی سیاسی.
جا پارتی، ئەركی تیكۆشانی خستە سەرشان و لەوساوە تا ئێستا خەباتی جەماوەریی كوردستان بەڕێوە دەبات و گشت سەركەوتن و تێكشكانەكانی گەلی كوردی پێوە بەستراوەتەوە، یا باشترە بڵێین چارەنووسی گەلی كوردی پێوە گرێ دراوە و سەرەڕای هەموو دژوارییەكان بڕوای پتەوی گەلی كوردی نەدۆڕاندووە.
لە دوای سەركەوتنی ئەم هەنگاوەدا، په‌یوەندیی نێوان بارزانی و پارتی خێراتر و ڕێكتر بوو و پرس و ڕا لە نێوانیاندا درێژەی كێشا. پارتی لە عێراق پیتاكی كۆ دەكردەوە و دەینارد بۆ بارزانییەكان لە كوردستانی ئێران، كە لەو كاتەدا بەدەست نەخۆشی و كەم خواردنەوە دەیانناڵاند.
