د. عەبدوڵڵا مەلا ئەحمەد

ریفراندۆم، وەك مافێكی یاسایی گەلی كورد:
گشتپرسی – ڕیفراندۆم مافی ڕەوای هەموو گەل و تەنانەت دەستە وتاقمێكیشە بۆ یەكلاییكردنەوەی هەر بابەتێكی ژیان پەنای ببەنەبەر، تەنانەت ئەگەر لەدەرەوەی كایە سیاسییەكانیشەوە بێت، بەڵام گومان لەوەدا نییە هەموو ڕیفراندۆمێكیش پێویستی بەئامادەكاری هەیە، من پێموایە (هەرێمی كوردستان) لەهەموو ڕووەكانەوە تا ئاستێكی باش ئامادەكاری كردبوو، وەك ئابوری سەربەخۆ، ڕێكخستنی هێزی چەكدار، بوونی چەك‌وچۆڵی پێویستی پێشكەوتوو كە بەهۆی شەڕی داعشەوە هاوپەیمانان وئەمریكا بۆیان دابین كردبوو، تەنانەت ماوەی نزیكەی ساڵێك پێش ڕۆژی ڕاپرسی بازرگانان ئاگادار كرابوونەوە بەهێنانی خواردەمەنی و پێدوایستییەكانی ژیان بەبڕێكی زۆر، بۆ ئەوەی ئەگەر هەرێم كەوتەبەر ئابڵوقەی (ئێران – توركیا – عێراق) بۆ ماوەیەكی باش خۆی ڕابگرێت، من پێموانییە هۆكاری كێشەكانی دوای ریفراندۆم ئەم شتانە بووبێت، هەرگیز ئێران لەبەر سوودی گەورەی ئابووری خۆی ئامادە نەبوو بۆ ماوەیەكی زۆر سنوورەكان دابخات، سنوورەكانی (باشماخ – پەروێزخان – حاجی ئۆمەران) گەورەترین سنووری بازرگانی و قازانجی دەوڵەتی ئێرانن، لەگەڵ ئەوەیشدا لە (هەرێمی كوردستان)دا، هەموو پێداویستییەكانی ژیان بەشی – لانیكەم- بۆ ساڵێك هێنرابوونە ناوەوە و توركیایش ئەمەی نەدەكرد!

* ڕیفراندۆم، و خیانەتی ناوخۆ:
بەڕاستی هەموو جیهان چاوەڕوان بوو كورد لەگەڵ حكوومەتی عێراق لەسنوورەكانی ئەو كاتەی شەڕی داعشدا بەرگری بكات، بەڵام خیانەتی ناوخۆ ئەو هەلە مێژوییەی دواخست، ئەگەرنا … بابەتی بوونی ئابووری سەربەخۆ و یەك هێزی چەكدار و تەنانەت دوو ئیدارەییش هۆكاری ئەم شكستە نەبوون، ڕاستە ئەمانە كاریگەرییان هەبوو، بەڵام بەجۆرێك لەجۆرەكان تۆكمەییەكیان لەو كاتەدا بۆ دروستكرابوو، ئەگەر دەستی ئێران نەبووایە، و بە پەلە تەقویەی باڵی خیانەتكاری – ئەو كاتەی 16ـی، ئۆكتۆبەری- نەكردایە هاوكێشەكە جۆرێكی تر دەبوو، كورد دەیتوانی لەو ناوچانە بەلایەنی كەمەوە شەش مانگ بەرگری بكات، كە پێموایە وڵاتان بەتەمای چەند ڕۆژێك بەرگری بوون، ڕاستەوخۆ دەستیان دەخستە ناو بابەتەكە و شەڕیان ڕادەگرت و هاوكێشەكە لەقازانجی كورد كۆتایی دەهات، بەڵام ئەوە نەكرا … ئەمەیش قسەی من نییە، (دۆناڵد تڕەمپ)ـی، سەرۆكی ئەو كاتەی ئەمریكا بەڕاشكاوی ئەمەی دركاندو گوتی: ئێمە گوتمان بابزانین كوردەكان چی دەكەن! شەڕ دەكەن! بەرگری دەكەن؟

* بڕیار بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆم:
– ڕیفراندۆم پێویستی بەبڕیاری نێودەوڵەتی نەبوو، ئەوە مافی هەموو گەلێكە، بۆ نموونە كۆماری كوردستانی (پێشەوا قازی محەممەد) خۆ هیچ ڕێگەپێدان و سەنەد و پشتیووانییەكی نێودەوڵەتی نەبوو، ڕایشگەیەنرا و بوویە ناسنامەی مێژووی گەلی كورد! ڕاستە هەبوونی ئەو پشتیوانییە كاریگەری دەبوو لەسەر شەرعیەتی فەرمی زیاتری ڕاپرسییەكە، من بۆ خۆم دوو مانگ پێش ڕیفراندۆم كە بیستم نەتەوە یەكگرتووەكان ئامادەیی نییە چاودێر بنێرێت بۆ سەر سندوقەكانی دەنگدان بۆ ڕیفراندۆم، و هەروەها لە یەكەم گەشتی سەرۆك مەسعود بارزانی دا، بۆ وڵاتان كە لە (بڕۆكسل) یەكەم كۆبوونەوەی لەگەڵ ئەوروپییەكان ئەنجامدا و دیدی ئەوانم بینی، زانیم نە (U.N) و نە ئەوروپا و نەهیچ كەس ئامادەییان نییە دان بەم بابەتەدا بنێن، بەڵام ئەمە ناكاتە ئەوەی ڕیفراندۆم شەرعییەتی وەرنەگرتبێ‌، شەرعییەتی ڕیفراندۆم لەناو خوێنی هەموو كوردێكی دڵگەرمی وڵاتپەروەردایە، نەك لەسەر كاغەزی ساردوسڕی وڵاتانی بەرژەوەندیخواز، جا خۆ وەك گوتم: كەس دانی فەرمی نەناوە بە (كۆماری كوردستان)ـی، پێشەوادا، دەكرێ‌ ئەمە بۆی نەنگی بێت؟! نەخێر!! بەڵكو ئەو كۆمارە لەناو دڵی هەموو كوردێكی بەشەرەفی نیشتیماندۆستتدایە بۆ هەتاهەتایە، ئاڵاكەیشی ئاڵای هەموو كوردێكی ڕاستەقینەیە! بەندە بەو هۆیەوە هەرگیز (پەكەكە)ـم، بەهێزێكی كوردی نەزانیووە، چونكە دان بەو ئاڵایەدا نانێن، كە پێشەوا گیانی بۆ سپارد، تەنانەت كۆماری كوردستانیش بە هزری دواكەوتوو ناوزەد دەكەن! كە ئەمە ئەوپەڕی بێ‌ حورمەتی دەردەخات بەرامبەر بە دۆزی كورد و ڕێبەرە كاریزماكانی، ئەمە سەلـماندوویەتی ئەوان هێزێكی ئاپۆچی كۆمۆنیست و چەپن و كار بۆ بیر و ئایدۆلۆژیای خۆیان دەكەن و بیری نەتەوەیی لای ئەوان سفرە، جا ئەم خاڵە ناشیرینە ماڵە لەسەریان تا دەمێك مانیفێستی خۆیان دەگۆڕن و ئەو ئاڵایەی پێشەوا قازی بەرز دەكەنەوە و خەمی نەتەوە دەخەنە پێش خەمی ئایدۆلۆژیا.

* هەڵوێستی پەكەكە و توركیا لەسەر ڕیفراندۆم:
– پەكەكە لەسەروبەندی ڕیفراندۆمدا بە بەیاننامە پشتگیری لەڕیفراندۆم كرد، بەڵام ئەمە لەوانەیە پشتیووانییەكی ڕووكەش بێت، من خۆم دیداری (عوسمان ئۆجالان)ـم، كردووە، (بەهەشت جێگای بێت)، دوای جیابوونەوەی لە پەكەكە، پێش زیاتر لە 15 ساڵ، ئەودەم گوتی: شتێ‌ نەماوە بەناوی پەكەكەی بەرگریكار لە مافەكانی گەلی كورد، ئێستا ئەو هێزە لە لایەن ئێرانەوە بەتەواوەتی كۆنترۆڵ كراوە و ئەوان ئێستا تەنیا هێزێكی جمهوری ئیسلامی ئێرانن و هیچی تر، گوتی: ئەمە یەكێك بوو لەهۆكارەكانی جیابوونەوەی ئێمە! من پێم سەیر بوو هێزێك بە تەواوەتی گیرۆدەی ژێردەستەیی ئێران بووبێت و بێت پشتیوانی لەڕیفراندۆم بكات!

بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمەیشدا پێویستە ئێمە دیدە فەرمییەكە بخوێنینەوە و پشتیوانییەكەیان زیاتر لەبەرچاو بگرین و ئەو دەسیسانەی پشت پەردە هەڵبگرین بۆ كاتێكی تر … لەم ڕوانگەیەوە پەكەكە ئەو خاڵە سپییەی لەمێژووی ڕیفراندۆمدا بۆ خۆی تۆمار كردووە، بەڵام سەبارەت بە حەشدی شەعبی، بەڵێ‌ هێزی حەشدی شەعبی برابوونە ئێران و لە پشت سنوورەكانی (حاجی ئۆمەران – پەروێزخان – باشماخ) ئامادەكرابوون بۆ هێرشی پشتەوە، كە ئەگەر ئەمە ڕووی بدایە كارەساتی گەورە دەخولقا، چونكە (هەرێمی كوردستان) سەرەڕای ئەوەی ئەمریكا لەو دەمەدا پشتگیری نەكرد، خیانەتكارانی ناوخۆیش – بەپشتیووانی وڵاتانی دیكە لە ئەوجی دەسەڵات و خیانەت‌و جینایەتی خۆیاندا بوون و تەنانەت هێزی تێكەڵەی سوپای عێراق و حەشدی شەعبی برابوونە دیوی توركیا لەسنووری (ئیبراهیم خەلیل) و لەگەڵ توركیایش سووكە مانۆڕێكیان ئەنجامدا، هەرچەندە توركیا لەم بابەتەدا نەرمتر بوو، تەنانەت توركیا بۆ تەنیا كاتژمێرێكیش سنووری دانەخست و هەڕەشەكانی تەنیا زارەكی بوون، وەك ئێران نەبوو كە ڕاستەوخۆ خەڵك بنێرێت بۆ خنكاندنی گەلێكی بەشخوراوی بندەست، كە لافاوێك خوێنی لەلایەن فارس و عەرەب و توركەوە لێ‌ ڕێژراوە!

پاشەكشەی سەربازی دوای ڕیفراندۆم:
– پاشەكشەی هێزی پێشمەرگە و خیانەتكردن لەكەركوك درزی خستەی بەرەی جەنگەوە و پسپۆڕانی بواری سەربازیش ئەوە ئەزانن لە هەر سنوورێكەوە بەرەی جەنگ پاشەكشەی كرد سەراپای بەرەكە پاشەكشە دەكات، ئەمە سرووشتی جەنگە!
هەر بەم هۆیەوە پێشمەرگە تا شەنگال هەموو سنوورەكانی بەجێهێشت و سەنگەری نوێی لەدواوە لێدانەوە بۆ بەرگری، وەك سەنگەرەكانی (پردێ‌)، چونكە قۆناغی ڕاسان دەستی پێكردبوو، سەدان پێشمەرگە لەشێوەی تیمی پارتیزانیدا لەقوڵایی ڕۆژهەڵاتدا بوون- تا بە چەكی ئەمریكی و تاوی ئەبرامزشكێن و جۆرەها چەكی پێشكەوتوو بەرەنگاریان ببنەوە.

سوودی ڕیفراندۆم:
سوودی ڕیفراندۆم زیاتر ڕۆحیی و مێژووییە، لەڕووی ڕۆحییەوە ئۆخژنی بەناخی وڵاتپەروەرانی كورد داوە و لەڕووی مێژووییشەوە بەڵگەنامەیەكی بەهێزە بۆ هەمیشە لەناو مێژووی سەربەخۆخوازی كورددا دەمێنێتەوە، سوودێكی تریشی تاودانەوە بوو بەبیری كوردایەتی لەبەشەكانی تری كوردستان، بەتایبەتی ڕۆژهەڵاتی سەربەرز، كە هەمان ڕۆژ جەماوەری بەشەرەفی ئەوێ‌ ڕژانە سەر شەقامەكان و زەماوەندی ڕیفراندۆمیان گێڕا و دەیان شەهیدیشیان دا، هیچ سەروەرییەكیش بێ‌ باج نابێت!

لەگەڵ هەموو ئەمانەدا من پێم وایە: (سەرۆك مەسعود بارزانی) ویستی بە ڕیفراندۆم خاڵێكی گەش لەمێژوو تۆمار بكات، وەك چۆن (پێشەوا قازی محەممەد) بە ڕاگەیاندنی كۆمار، و(مەلا مستەفا بارزانی) بە پەڕینەوە لەڕووباری ئاراس و ئەو ڕیسكە گەورەیەی كردیان! خۆیان لەناو مێژووی كورددا بۆ هەمیشە بەگەشاوەیی هێشتەوە! (سەرۆك مەسعود بارزانی)ش، بەو نەفەسە ڕیفراندۆمی كرد، و لەو ڕوانگەیەشەوە زۆر سەركەوتوو بوو، كە دەتوانین وەك دەسكەوتێكی گەورە بۆ جەنابیان لە لاپەڕەكانی سەروەری مێژووی كورددا تۆماری بكەین.