خەبات: رۆشنا عەلی:- وانەكانی وەرزش و هونەر لە قوتابخانەكاندا بوون بە دوو وانەی كێشەدار، بە تایبەتی ساڵانە دوای وەرگرتنەوەی ئەنجامی كۆتایی، كێبڕكێ‌ و یاریكردن بە نمرەكان لە نێوان منداڵانی ئاسایی و منداڵانی مامۆستا دەبینین، ئەمەش بە درێژایی چەندین ساڵە بەردەوامە و چارەسەری پێویستی بۆ نەدۆزراوەتەوە، پرسیاریش ئەوەیە بۆچی پلانێكی گونجاو بۆ خوێندنی وانەكان نییە ؟ كاتێك یاری بەنمرە دەكرێت بۆ وانەكە نمرەی هەبێت؟ چۆن ئەم دوو وانەیە هاوتا دەكرێت لەگەڵ وانەكانی دیكەو قوتابیش بتوانێت لێی سوودمەند بێت ؟ ئەم پرسیارانەو چەند پرسیارێكی دیكەمان لە دیمانەیەكی تایبەتی لاپەڕەی پەروەردەو خوێندن رووبەڕووی مامۆستا عەلی بابەكر هۆمەر بەڕێوەبەری گشتی چالاكی هونەرو وەرزش لە وەزارەتی پەروەردە كردەوە:

*وانەی وەرزش و هونەر لە قوتابخانەكاندا بوونەتە دوو وانەی كێشەدار هەركات ئەنجامی قوتابی وەردەگیرێتەوە ئەم دوو وانەیە دەبنە فریادڕەسی قوتابییە یەكەمەكان و هەندێكیش دەڵین ناهەقی گەورە بە ناوی وەرزش وهونەر دەكرێت، ئایا تا ئێستا بەڕێوەبەرایەتییەكەی ئێوە هیچ پلان و پڕۆژەیەكی گونجاوی وەك هەنگاوی چارەسەری پێشكەشكردووە؟
– وەزارەتی پەروەردە بەرنامەو پلانی تایبەتی هەیە ئێمە جوڵەیەكی سیستەماتیكمان هەیە هەماهەنگی لەگەڵ ناوەندەكانی خوێندن دەكەین و ئەم بەڕێوەبەرایەتییەش چوار بەڕێوەبەری هەیە (ژینگە و دێدەوانی و هونەری و وەرزشی) ئێمە پرۆگرامی تایبەتمان هەیە لە وەزارەتی پەروەردە، كە تایبەتە بە وەرزش و هونەر، لە وانەكانی خوێندن دەخوێنرێت، بەڵام لەوانەیە زۆرجار رێگری هەبووبێت یان تێڕوانینی بەڕێوەبەری قوتابخانەكە بۆ ئەو دوو وانەیە وەك پێویست نەبووبێت، یان زۆرجار لایەنی دارایی كێشەی هەبووبێت، وەك ئاشكرایە چالاكی هونەری و وەرزشی پێویستی بە لایەنی مادی هەیە و ئێمەش بە بارودۆخێكی خراپی داراییدا رۆشتین، وەزارەتی پەروەردەش لەو گرفتانە بێبەش نەبوو، هەم بڕینی بەشە بودجەی هەرێمی كوردستان لەلایەن بەغداوە و هەروەها نەخۆشی كۆرۆنا كە كاریگەری خراپی هەبووەو بۆ ماوەیەكی زۆر دەستوپێی ئێمەی بەست و خوێندن كرا بە ئۆنلاین و پۆل نەما، بە هەوڵ و توانای وەزارەتی پەروەردەو جەنابی وەزیر توانرا جارێكیتر خوێندن بچێتەوە پۆلەكان و ئاسایی بێتەوە، سەرەڕای قەیرانی دارایی و دوای باشتربوونی دۆخی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا، توانیمان فیستیڤاڵێكی شانۆیی تایبەت بە كۆرۆنا لەسەر ئاستی سەرجەم پارێزگاكان لە سلێمانی ئەنجام بدەین، كە تێیدا لە رێگای چەندین شانۆی جیاوازەوە رێنمایی تایبەت بە هەنگاوەكانی خۆپارێزی بۆ منداڵانی كوردستان بڵاوكرایەوە.

ئێمە وەك بەرێوەبەرایەتی گشتی وەرزش و هونەر ساڵانە بەرنامەو پلانی خۆمان هەیە بۆ نموونە توانای سازدانی چەند یاریمان هەیە یان چەندین چالاكیمان هەیە، ئێمەش بەدەرنین و كێشەو كەموكوڕیمان هەیە، خۆشبەختانە هەم بەرێوەبەرایەتییە گشتییەكەمان هەم یەكەكانی چالاكییە وەرزشییەكان لەسەر ئاستی پەروەردەكان زۆر چالاكانە هەوڵدەدەن كە جموجۆڵی وەرزشی بكرێـت، هەروەهاش خۆشبەختانە ئێستا ئومێدێك هەیە، لە ماوەی رابردوودا بەڕێز ئومێد سەباح سەردانی وەزارەتی پەروەردەی كرد لەگەڵ ئێمە دانیشت بە ئامادەبوونی جەنابی وەزیر و بەڕێوەبەرە گشتییەكان، من باسی ئەوەم كرد كە ئێمە لە هەرێمی كوردستان ژێرخانی وەرزشی و هونەرییمان هەر نییە، ئەوەش دەستپێكی ئەو سیستەمەیە كە ئێوە باسی دەكەن، كە ئێمە هۆڵێكی گونجاومان نەبێت بۆ وەرزش و هۆڵێكی گونجاومان نەبێت بۆ هونەر بەهەموو بەشەكانییەوە، ناتوانین بەرنامەكانمان جێبەجێبكەین، لەو كۆبوونەوەیەدا كاك ئومێد سەباح بەڵێنی دا و گوتی ئێوە داواكارییەكانتان ئامادە بكەن لەرێگای سەرمایەدارانەوە، كە لەو بوارە ئیش دەكەن هەوڵدەدەین جێبەجێیان بكەین.

*بە دیاریكراوی داواكارییەكانی ئێوە چی بوو؟
– ئێمە پرۆژەیەكمان ئامادە كردووە لە تەواوی هەرێمی كوردستان وەك بنیادنانەوەی ژێرخانی وەرزشی، سەرنجی هەموو یاریگاكانی قوتابخانەكان بدەین بە دەگمەن یاریگایەكی باشی تێدایە هەموویان چیمەنتۆن و ئەوەش گرفت بۆ یاریزان دروست دەكات، یان چیمەنی دەستكردە، كە تەنیا بۆ یاری تۆپی پێ‌ بەكاردێت، ئەگەر تارتان بێت دەتوانرێت بۆ چەند یارییەكی جۆراوجۆر سوودی لێوەربگیرێت، ئەگەر بكرێت ئێمە وەك پرۆژە داوامان كردووە كە هاوكارمان دەبێت بۆ گرنگیدان بەم دوو وانەیەو جوڵەیەكیش دەبێت لە بواری وەرزش و هونەر.

*بۆچی لە ناوەندێكی خوێندن زیاتر گرنگی بە وانەكانی وەرزش و هونەر پێدەدرێت و لە ناوەندێكی تر كەمتر؟ بۆچی بەیەك ئاراستە لە سیستەمی خوێندندا ناخوێندرێت ؟
– دەربارەی ئەوەی لە ناوەندێكی خوێندن زیاتر گرنگی بە وەرزش دەدرێت و لە ناوەندێكی تر گرنگی پێنادرێت، من بۆ خۆم تێروانینی جیاوازم هەیە لەسەر وەرزش و هونەر، مرۆڤ كە لە رووی جەستەییەوە ماندوو بوو، لە رووی دەروونییەوە ئارامە، وەرزش بۆ ژیانی تاك گرنگە كاتێك دەچیتە لای پزیشكێك هیچ چارەسەرێكت بۆ دانانێت و دەڵێت بە پێ‌ بڕۆ، كەواتە وەرزش راستەوخۆ مامەڵە لەگەڵ جەستەی مرۆڤ دەكات، لایەنی هونەرییەكەش تابلۆیەك دەبینی دیمەنێكی جوانە و رەنگە پەیامێكی سیاسی یان نەتەوەیی یان هەر پەیامێكی تری هەڵگرتبێت، دەبێت هونەرو وەرزش بكرێتە كلتور، كاتێك گرنگی پێنادرێت كەمتەرخەمییە و چەندین جار جەختمان لەو بابەتە كردۆتەوە و لەگەڵ جەنابی وەزیر ئەوەمان یەكلاكردۆتەوە، ئەگەر لە ناوەندەكانی خوێندن گرنگی بە وەرزش نەدرێت ئێمە لێپرسینەوە دەكەین، ئێمە بەرێوەبەرایەتی تایبەتمان هەیەو وەزارەتی پەروەردەش لە كابینەی نۆ زۆر جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە و ئەركی خۆشمانە.

*بیرتان لەوە نەكردۆتەوە نمرە لەسەر وەرزش و هونەر لابدرێت و میكانیزمێكی گونجاوتری بۆ بدۆزنەوە؟
– من پێموابوو تۆ پرسیارەكە ئاوا دەكەیت كە نمرەی زیاتر لەسەر ئەو دوو وانەیە بێت، نەك نەمێنێت، ئەگەر نمرەكە نەما واتا ئێمە فرسەتماندا كە وردە وردە وانەكەش نەمێنێت، ئێمە دەبێت گرنگی پێبدەین، كەموكوڕی هەیە زۆرە، بەڵام بەو جۆرە نەبۆتە دیاردە، ئەگەر ببووایە بە دیاردە، خەڵك سكاڵای دەكرد، كە لە فڵان ناوەندی خوێندن گرنگی بە وانەكە نادرێت و یاری بە نمرەكەی دەكرێت، ئێمە دەبێت گرنگی پێبدەین و نمرەكەشی گرنگی خۆی هەبێت، چونكە وەرزش و هونەر دوو دنیای زۆر تایبەتن و دەبێت لە رێگای وەرزشەوە بچینە ناو هەموو ماڵێكەوە بۆ ئەوەی پەیامی خۆشەویستی و نیشتیمانیی و نەتەوییمان هەبێت، كە ئێمە چۆن بتوانین ئەو كۆمەڵگایە بخەینەوە سەر ئاراستەی خۆی. دەربارەی نمرە ئێمەش ئەوەمان بیستووە لێرەولەوێ‌ كە مامۆستا نمرەی زیاتری بۆ منداڵی خۆی داناوە، ئەمە ئەوپەڕی بێ‌ویژدانییە، ئێمە ئەگەر سكاڵایەكی لەو جۆرەمان بۆ بێت بێگومان بە دواداچوونی بۆ دەكەین.

*پلانتان هەیە كە بەو جۆرەی باسی دەكەن لە ناوەندەكانی خوێندن وەرزش و هونەر بخوێندرێت؟
– ئێمەوە وەك بەرێوەبەرایەتی گشتی چالاكی وەرزش هونەر داوای كۆنفرانسمان نەكردووە بەڵكو یەكێك لە راسپاردەكانی دواین كۆنگرەی وەزارەتی پەروەردە سازدانی كۆنفرانسێكی تایبەت بە وەرزش و هونەر بووە، كە ئێمە پێشوازیمان لە راسپاردەی لەو جۆرە كرد، بەڵام بە هۆی قەیرانی دارایی و شەڕی داعش و دواتریش بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا كۆنفرانسەكە دواكەت. لە كۆنگرەی وەزارەتی پەروەردە ئێمە وەكو بەرێوەبەرایەتی گشتی پێشنیارمانكرد، كە ئێمە خۆمان كۆنفرانسێك لەسەر وەرزش و هونەر بكەین لەو پرۆژەیەی داومانەتە دەست كاك ئومێد سەباح ئەوەشی تێدایە كە لە ئایندەدا بتوانین كۆنفرانسێكی تایبەت لەسەر وانەكانی وەرزش و هونەر بكەین، لەو كۆنفرانسەدا كەموكوڕییەكان دەستنیشاندەكەین و چارەسەریشی بۆ دەدۆزینەوە، خەڵكی پسپۆرو شارەوا بانگهێشت دەكەین بۆ ئەوەی هاوكارمان بن و ساڵانە پلانمان هەبێت و كار لەسەر ئەوە بكەین ئەو پلانە چۆن بخەینە واری جێبەجێكردنەوە.

*تا ئێستا چ پێشنیارێك یان پرۆژەیەكی باشتان بۆ هاتووە، كە بۆ هەردوو وانەكە گرنگ بێت و چارەسەری تەواوی كێشەكە بكات ؟
– لەراستیدا هیچ پێشنیارێكی لەو جۆرەمان بۆ نەهاتووە، بەڵام ئێمە خۆمان لەگەڵ بەرێوەبەرەكانی ئێرە پرۆژەمان هەیەو قسەمانكردووە، كە هەموو ئەو بابەتانە لەو كۆنفرانسەكەدا یەكلا دەكرێتەوە و دەبێتە راسپاردەی كۆنگرە، ئێمە بەرەزامەندی جەنابی وەزیرو ئەنجوومەنی وەزارەت دەتوانین زۆر شت هەیە، كە نەكراوە بیكەین، ئێمە وەكو بەرێوەبەرایەتی چالاكی وەرزشی و هونەر و تەندروستی و ژینگە پێكەوەین ناتوانین بڕیاری سەربەخۆ بدەین هەموو بڕیارەكانمان بڕیارێكە، كە پەیوەستە بە ئەنجوومەنی وەزارەتەوە و بە گفتوگۆ كاری لەسەر دەكەین دواتر دەچێتە واری جێبەجێكردن.

*وەك بەرێوەبەرایەتییەكەی خۆتان لەگەڵ ئەوەن پرۆگرامێكی گشتگیری بۆ دابنرێت و بە پرۆگرام بخوێنرێت ؟
– سەد لەسەد گومانمان لەوە نییە كە دەبێت بە پرۆگرام بكرێت، هەتا ژینگەش كە ئێستا بۆتە كێشەیەكی جیهانیی و ئێمەیش لەو كێشە جیهانییە بەدەرنین و دەبێت كار لەسەر ئەوە بكەین لە ژینگەیەكی تەندروستدا هونەرو وەرزش جێگای خۆی بگرێت.

*بۆچی بەپێی قۆناغەكان وانەكە ناخوێنرێت و جیاوازی ئەوتۆ نابیندرێت، قۆناغی بنەڕەتی و ئامادەیی هەمان شت لە هونەرو وەرزش دەخوێنن؟
– نەخێر، بە پێی قۆناغ جیاكراوەتەوە، بۆ نموونە لە باخچەی منداڵان زیاتر كار لەسەر مۆسیقاو گۆرانی دەكرێت، لە قۆناغی بنەڕەتیش ئامێرەكانی مۆسیقا بە ئاسانی دەخوێندرێت، هەروەها ئامێرە هەواییەكان و ژێدارەكان و …هتد، لە ئێستادا هەوڵمانداوە كە وەرزش و هونەر وەك وانەیەك بخوێندرێت و بێ‌ جیاوازی، دەشكەوێتە سەر مامۆستاكە كە رێز لە وانەكەی خۆی بگرێت، ئێمە دەتوانین لێپێچینەوە بكەین، بەڵام دەبێت پەروەردەكان ئاماژە بكات بەوەی كە لە فڵان قوتابخانە وەرزش یان هونەر لەسەر دەستی فڵان مامۆستا گرنگی پێنادرێت، ئێستا ئەگەر سەرنج بدەین مامۆستایانی وەرزش بابەتەكانی خۆیان زۆر خۆشدەوێت و جەخت لە وانەكانی خۆیان دەكەنەوە، گرنگی زیاتر دەدرێت، تەنانەت جەنابی وەزیر لە دهۆك باسی لەوە كرد، كە بۆ ئایندە بە نیازن قوتابخانەی وەرزشی بكەنەوە، كەواتە هەر لەوێ دەتوانیت گرنگی زیاتر بە وەرزش بدەین و كاراكتەری باشی وەرزشیش بەرهەم بهێنین و وەرزش لە حەز و ئارەزوو تێپەریوە و دەتواندرێت لە رێگای وەرزشەوە پەیامێكی سیاسی و نیشتیمانی بگەیەنرێت، چونكە بابەتی وەرزش و هونەر پەیوەندی راستەوخۆی بە ئابووری و تەندروستی نەوەكانمانەوە هەیە، بۆ وێنە ئەگەر لە منداڵییەوە گرنگی بە وەرزشی منداڵانمان بدەین، ئەوە لە دوارۆژدا هەم لەشولارێكی تەندروستمان دەبێ و هەمیش لە رووی ئابوورییەوە دوور دەكەوینەوە لە كڕینی داو و دەرمان.

بەڕێوەبەری گشتی چالاكی وەزرش و هونەر بۆ خەبات دەدوێ