خەبات: عەلی بانیشاری:- فەرماندەیی پێشمەرگەكانی پاراستنی ژینگە سەر بە یەكەی 80یەو لە ساڵی 2004 لە ژێر چاودێری سەرۆك مەسعود بارزانی دامەزراوە. ئەركی فەرماندەییەكە پاراستنی ژینگە و چاودێریكردنی ژینگەی كوردستانە بە هەموو پێكهاتەكانییەوە. فەرماندەیی پێشمەرگەكانی پاراستنی ژینگە ژمارەیەك ئەفسەر و پێشمەرگەی لێهاتوو و دێرینی لە خۆگرتووە و سنووری كاركردنیان پارێزگاكانی هەولێر و دهۆك و ئیدارەی زاخۆیە. لەم دیمانەیەدا لەگەڵ (خەبات) نەقیب شەیما فەرحان، ئەندامی هۆبەی هۆشیاری ژینگەیی لە فەرماندەیی پاراستنی ژینگەی كارۆخ-یەكەی 51 لەسەر چالاكییەكانی فەرماندەییەكە و كۆمەڵێك پرسی تایبەت بە ژینگە لە هەرێمی كوردستان دەدوێت.

شەیما فەرحان بە (خەبات)ـی گوت: چالاكییەكانی فەرماندەیی پێشمەرگەكانی پاراستنی ژینگە خۆیان دەبیننەوە لە سەردانیكردنی ناوچە ژینگەیەكانی (بناری چیای قەڕەچۆغ، بناری چیای سەفین، چیای شیرین، كۆڕەك…هتد) كە بە شێوەی مەفرەزە بۆ تێبینیكردن یان ڕێگریكردن لە هەندێك سەرپێچی ژینگەیی سەردانی ئەو شوێنانە دەكەن. هەروەها پێشمەرگەكانی فەرماندەییەكە بەشداری دەكەن لە كوژاندنەوەی ئاگر بە تایبەتی لە وەرزی هاوین و هەڵمەتی نەمام چاندن لە وەرزی بەهار و دابینكردنی ئاو بۆ ئەو دار و درەختانەی كە فەرماندەییەكە چاندوونی.

لەلایەكی ترەوە فەرماندەییەكە بەشدار دەبێت لە هەڵمەتی پاككردنەوەی شوێنە گەشتیارییەكان بە هاوكاری رێكخراوی ژینگەپارێزی بۆ ئەوەی هانی خەڵك بدەن كە چۆن زبڵ و پاشماوەی خۆیان كۆ بكەنەوە و لە شوێنێك دایبنێن كە بتوانن هاوكاری تیمەكانی شارەوانی و ژینگەپارێزی بكەن. یەكێكی دیكە لە چالاكییەكانی فەرماندەیی پاراستنی ژینگە لە وەرزەكانی گەشت و سەیراندایە، بۆ ئەو مەبەستە چەندین گروپ لە پێشمەرگەكان هەڵدەستن بە دابەشكردنی كیسی نایلۆن بەسەر گەشتیاراندا و نامیلكەی ژینگەپارێزی و دانانی تابلۆ لەسەر رێگا بۆ ئەوەی ئاستی هۆشیاری ژینگەیی لەناو خەڵكدا زیاتر بەرزبكەنەوە.

ئەو ئەندامی هۆبەی هۆشیاری ژینگەیی لە فەرماندەیی پاراستنی ژینگەی كارۆخ گوتیشی: چالاكییەكانی فەرماندەیی پاراستنی ژینگە بەپێی وەرزەكان گۆڕانكاریان بەسەردا دێت بۆ نمونە لە وەرزی هاویندا چالاكییەكان بریتین لە كوژاندنەوەی ئاگری سەر چیاكان كاتێك تیمەكانی ئاگركوژێنەرەوە ناتوانن ئاگری چیاكان كۆنترۆڵ بكەن پێشمەرگەكانی فەرماندەیی پاراستنی ژینگە بە دروستكردنی ئاگر بڕ، ئاگرەكان كۆنترۆڵ دەكەن. هەر لە وەرزی هاویندا، بەهۆی كەمئاوی ژیانی زۆربەی گیاندارە كێوییەكان دەكەوێتە مەترسییەوە، بۆ ئەو مەبەستە پێشمەرگەكانی فەرماندەییەكە ئاو لە ناوچە جیاوازەكان بۆ گیاندارانی كێوی دابین دەكەن. لە وەرزی زستانیشدا رێگری دەكەن لە بڕینی دار و درەخت لە ناوچە شاخاوییەكان و خواردن بۆ باڵندەی كێوی و گیانداران دابین دەكەن. هەروەها لە هەردوو وەزری زستاندا و هاوینیشدا فەرماندەیی پاراستنی ژینگە راوچییەكان دەستگیر دەكات و دەست بەسەر كەلوپەلەكانیاندا دەگرێت. یەكێكی دیكە لە ئەركەكانی فەرماندەییەكە وەكو شەیما فەرحان دەڵێت، داخستنی كارگە نایاساییەكانە. لەلایەكی ترەوە و لە چوارچێوەی چالاكییەكاندا فەرماندەیی پاراستنی ژینگە بە شێوەیەكی بەردەوام هەڵدەستێت بە ئەنجامدانی سمینار و كۆڕ و كۆبوونەوە بۆ پێشمەرگە و ئەفسەرەكان بۆ ئاشنابوونیان بە زانیاری نوێ لە پێناو باشتر پاراستنی ژینگە.

ئەو دەشڵێت: ئەوانەی ژینگە پیس دەكەن و پاش خۆیان زبڵ و خاشاك بەجێدەهێڵن، خۆیان ئارەزووری ئەوە دەكەن لە ژینگەیەكی پاكوخاوێن و جوان بن. سەبارەت بە دەستگیركردنی ئەو كەسانەی كە ژینگە پیس دەكەن؟ شەیما فەرحان گوتی: بێگومان خەڵك هەبووە لەسەر راوەماسی بە شێوەی نایاسایی و لە كاتی قەدەغەكردنی راوەماسیدا دەستگیركراوە و رووبەڕووی یاسا كراوەتەوە.

ئەندامەكەی هۆبەی هۆشیاری ژینگەیی لە فەرماندەیی پاراستنی ژینگەی كارۆخ باسیلەوەشكرد، لەسەر دیاردەی داربڕین چەند كارگەیەك كە بە شێوەیەكی نایاسایی دامەزراون و رووبەڕووی یاسا كراونەتەوە، بەڵام بەداخەوە هەر بە زوویی و بە كەفالەتێكی كەم ئازادیان دەكەن، چونكە دادگا و دادوەری تایبەت بە سزاكانی ژینگەیی لە هەرێمی كوردستان نییە.

شەیما فەرحان پێی وایە: هۆشیاری تاكی كورد بەرامبەر بە پاراستنی ژینگە لە ئاستێكی خراپدایە و ئەوانەی سەردانی ئەوروپا دەكەن و باس لە پاكوخاوێنی شەقامەكانی ئەوێ دەكەن هەر خۆیان شەقامەكانی كوردستان پیس دەكەن. پرسیاری ئەوەمان لێكرد تا چەند گەشتیاران هۆكارن بۆ پیسكردنی ژینگە؟ لە وەڵامدا شەیما فەرحان گوتی: گەشتیاران هۆكاری لاوەكین بۆ پیسكردنی ژینگە، چونكە گەشتیارێكی بیانی كە سەردانی شوێنە گەشتیارییەكان دەكات دەبینێت خاوەن شوێنەكە و خەڵكی ناوچەكە گرنگی بە پاكو خاوێنی و پاراستنی ژینگە نادەن، ئەویش خۆی بە بەرپرس نازانێت بەرامبەر بە ژینگە و دێت وەكو خەڵكی ناوچە گەشتیارییەكە رەفتار دەكات.

سەبارەت بە هەماهەنگیان لەگەڵ رێكخراوە ژینگەییەكان؟ ئەو ئەندامی هۆبەی هۆشیاری ژینگەیی لە فەرماندەیی پاراستنی ژینگەی كارۆخ گوتی: لەسەر راسپاردەی فەرماندەی بەڕێز هاوكارییەكی تەواو پێشكەش بە رێكخراوە ژینگەییەكان دەكەین بە تایبەت رێكخراوی ئاڤیاری هۆشیاری ژینگەیی كە یەكێكە لە رێكخراوە هەرە چالاكەكانی بواری ژینگە لە هەولێر، هەروەها لەگەڵ رێكخراوی بیانییەكان بۆ دروستكردنی فیلمی دیكۆمێنتاری ژینگەیی پێكەوە كاری هاوبەشمان كردووە.

شەیما فەرحان داواشیكرد، هاونیشتیمانیان پێكەوە كار بۆ پاراستنی ژینگەی كوردستان بكەن، ئەگەر بە ئەنجامدانی كارێكی بچووكیش بێت یاخود بە گرتنەوەی ئاوی ماڵان یان فڕێنەدانی زبڵ و خاشاك و پاشماوەكان بێت لە شوێنە گەشتیارییەكان، چونكە كاتێك ژینگە پیس دەبێت هەمووان زەرەرمەند دەبن و كوردستان بەشێك لە جوانییەكانی لە دەست دەدات. هەروەها دەشڵێت: ژینگە نە تەمەنی هەیە و نە رەگەز، لە هەر كات و ساتێكدا بێت هەمووان دەتوانن ئەگەر بە هەنگاوێكی بچووكیش بێت، ژینگە بپارێزن.