فاتیح ئیسماعیل ئەحمەد
حكومەتی عێراق لە دامەزراندنییەوە لە ساڵی 1921 هەر بە ناسروشتی بووە، هەمیشەش پشێوی و شەڕ و كوشتن و گرتن و سەركوتكردن سیمای بووە، چونكە كەمینەیەك حووكمی زۆریینەی كردوە و بە زەبری هێز و تۆقاندن مانەوەی خۆی درێژە پێداوە. كە بەردەوام تاكەكانیش بە سیما و هەڵسوكەوتی توندڕەوی و یەك گووتاری و تەوژمی شۆڤینی نەتەوەی زاڵ لەخۆیاندا بەرجەستە كردووە.
بەواتایەكی تر دەتوانین ئەوە بڵێین كە زۆرینەی لایەن و پێكهاتەكان لەدەرەوەی پێكەوەژیان و لێبوردەیی بوون لەگەڵ ئەوانیدیكەی نێو عێراق. تاك و دەسەڵاتدارانی عیراقی زۆرینەیان لە دەرەوە ئاڕاستە دەكرێن، بۆیەش هەتا ئێستا عێراق نەبووە بە خاوەن بڕیاری سەربەخۆی خۆی. بەڵكو بەشێوازێكی لاواز و نائارام حكومڕانی بەڕێوەچووە. ئەوەش وایكردووە، كە سەروەری و دیموكراسی و پێكەوە ژیانی ئارەزوومەندانە زۆر بە كەمی هەبووە، ئەمەش كاریگەری هەبووە لەسەر ناسەقامگیری سیاسی و كۆمەڵایەتی….هتد.
بەهۆی كێشە كەڵەكەبووەكانی پێشووی عیراق و نەبوونی چارەسەری گونجاو و سەردەمیانە بۆ كۆتایی هێنان بە كێشەكان، دۆخی عیراقی هەمیشە ئەمڕۆی بە سبەی سپاردووە و عیراقی گەیاند بەوەی دەكرێت بڵێین دوو ئاماژەی زۆر بەرچاو ئامادەیی هەیە و ئاماژەكانیش بەرەو خراپتریش دەچێت، وەك:
یەكەم: حكوومەتی عیراق، دەسەڵاتێكی تاك لایەن و تەواو سەركوتكەر بەباڵای بڕاوە، كە مێژووی زۆر دەوڵەمەندی هەیە لەمبارەیەوە باشترین نموونەش مامەڵەی دیكتاتۆریانەی بووە لەگەڵ دۆزی كورد، بەكوشتنی بەكۆمەڵ و راگواستن و كیمیاباران و ئەنفال….هتد و. كە هەر لە سەردەمی پاشایەتی و دواتر كۆماری تاك دەسەڵاتبووە و پاشان عیراقی نوێ 2003بەردوامی پێداوە، تازەترینیان هێڕشەكانی حەشدی شەعبی و سوپای عێراق بۆ پردێ و مەحمودیە و سەحێلە2017، كە هەموویان بەرەنجامی ئەو پەروەردەیە مێژوویە راهێنراوەیە، كە ناتوانن وا بە سانایی دەستبەرداری بن و گۆڕانكاری بەسەر بیركردنەوە و هەڵسوكەوتی خۆیاندا بهێنن بۆ ئەوەی هەست بكرێت كە هەموومان عیراقین؟!.
دووەم: عیراقی فرە دەسەڵاتی مەزهەب و میلیشیایی و نا دامەزراوەیی و كاڵ بوونەوەی ئینتیمای نەتەوەیی و نیشتمانی، وەك دۆخی ئێستا كە ئەوەی پێی بگوترێت حكوومەتداری بوونی نییە. چونكە عیراق بە رەنگ و ئاڕاستەی سیاسی و مەزهەبی دابەش بووە بەسەر وڵاتاندا. كە بەو هۆیەشەوە بۆتە مەڵبەندی خاڵی پێكدادانی هێزە دەرەكیەكان: ئەمریكا – ئێران، سعودیە – ئێران ، توركیا ژ سعودیە و ئەمریكا هەروەها ئێران…هتد. بەڵام گەورەترین پێكدادان كە جەنگێكی واقیعە بەڵام رانەگەیەنراوە، جەنگی ئێران ژ ئەمریكا و هەندێ وڵاتی تریش، كە ئەم جەنگە لە عیراقدا تەنیا و تەنیا بەكارهێنانی چەكەكەی هاوڵاتیانی عیراقیە لە پەنای مافە خزمەتگوزاریەكانیان. كە لایەنەكان و بەرپرسەكان كێبڕكێ دەكەن بۆ سەرخستنی یەكێك لە حكوومەتەكان بەسەر حكوومەتەكەی تر بۆ ئەوەی وەلای زیاتر نیشان بدەن بۆ ئەو حكوومەتانەی كە زیاتر دەستێوردانی هەبێ بۆ عێراق. زەرەرمەندی گەورەش تەنیا و تەنیا هاوڵاتی عیراقیە، چونكە هیچ یەك لەوانە ئامانجی راستەوخۆ یان نییە لە بەرگریكردن و پێشخستنی عیراق، بەڵكو لە پشتەوە ئاڕاستەیان دەكەن بۆ ئامانجی خۆیان. وەك ئەوەی ئەم ماوەیە دەگوزەرێت لە بەغدا و خوارووی عیراق، كە جەنگێكە بۆ ئامانجی دەرەكی و بە خوێن و قوربانی دانی خەڵكی عیراقیە.
