غازی حەسەن
لە ڕووی پراگماتیكییەوە كورد هەتا ئێستا هیچ دڵی بەسیاسەتی بەریتانیا و تێڕوانیینەكانی ئەم وڵاتە دەربارەی ئایندە و دواڕۆژی كوردستان خۆش نییە. بەكردەوەش لەدوای سەدان ساڵ دەركەوتووە بەریتانیا پێداگرییەكی توند لەمانەوەی سایكس پیكۆ دەكات و دەیەوێت كوردستان بەدابەشكراوی بمێنێتەوە و لەبەشی عێراقدا نەك هەر نابێت خاوەنی دەوڵەتی فیدرالی بەپێی دەستوور بێت، بەڵكو نابێت كەركووكیشی بەدەستەوە بێت.
16 ی ئۆكتۆبەر و هۆكار و كارەكتەر و ئەنجامەكانیشی ئەوە دەردەخەن، كە بەریتانیا ئامادە نییە سیاسەتی سایكس پیكۆ ڕاست بكاتەوە، بەڵكو پێداگری لەسەر مانەوە و دابەشبوون و بێ دەسەڵات هێشتنەوەی كورد دەكات.بۆریس جۆنسۆن لەبەردەم چایخانەی مەچكۆ بە جەمەدانی و كڵاویی كوردییەوە چایەكی دۆستانەی خواردەوە، لەسەنگەرەكانی پێشمەرگەدا نیشانەكانی شان بەشانی پێشمەرگە دژی داعش پێكا، ئەمە لەڕووی واتا و هێزەوە بایەخ و گرنگی تایبەتی هەیە، وێنەكانی جۆنسۆن سیما و واتایەكی قووڵیان لای بینەر و خەڵكی كوردستان دروست كردووە، بەڵام مەرج نییە هەمان وێنە و واتا و هێز لەناخی كردەی سیاسی لای ئەم سەركردە بەریتانییە دروست بووبێت.
گرنگ كورد لەهەموو كاتێك پتر پێویستی بەسیاسەتی نوێی بەریتانیا بەرانبەر هەرێمی كوردستان هەیە، لەكردەوەدا هەندێك لایەنی سیاسی كوردی لەجیاتی كاركردن لەسەر گۆڕینی تێڕوانینی كۆلۆنیالیانەی بەریتانیا و خاوەنی سایكس پیكۆ، بەپێچەوانە بوونەتە بەشێك لەدرێژەپێدەری سیاسەتی كلاسیكی و كۆنی ئەو وڵاتە و بەردەوام گومان بەرهەم دەهێننەوە.ئێمە لەمەچكۆوە سەیری بۆریس جۆنسۆن دەكەین، كەچی لەندەن هەندێكیان هێشتا لەبەسراو ویلایەتی موسڵ و ڕازیكردنی ئێران و توركیا و سوریا و سعودییە و كۆشكی سپی و لەتۆقەكەی شێخی نەمر و بەرەنگاربوونەوەی ئینگلیز و ڕاپرسییەكانی سەردەمی شەڕی جیهانی یەكەم سەیری گەلی كوردستان دەكەن.
بەگشتی بیروبۆچوونی سیاسی ئەورووپاییەكان فەرەنسا لەپێش هەموویان و دواتر ئیتالیا و ئەڵمانیا و وڵاتانی ئەسكەندافیا لەبارەی كوردستانەوە بەرەو باشی گۆڕاوە، ئەمەریكاییەكان گفتوگۆی جدی بەتێڕوانینی نوێ بۆ دواڕۆژی هەرێمی كوردستان و كورد لەڕۆژهەڵات بەگشتی دەكەن، كەچی سیاسەتی بەریتانیا هێشتا جێگەی نیگەرانی و دڵەڕاوكێی كوردە و سنوور و شێوە كۆنەكەی بەرنەداوە.دوای ئەوەی جۆنسۆن بۆتە سەرۆك وەزیران پرسیارێكی گرنگ دێتە ئاراوە، ئایا لێكچوون و هاوبەشییەكانی ترەمپ و جۆنسۆن هیچ جۆرە كاریگەریی و سیاسەتێكی نوێی بەریتانی لەهەمبەر كورد و ناوچەكە دروست دەكات؟.
سەرەتا بابزانین ئەوانە وەكو مایكل هیرش لەگۆڤاری فۆرین پۆلسی دەڵێت لەچییەوە بەیەك دەچن: تاكڕەویی لەبڕیار و گۆشەگیری، ڕەچاونەكردنی زیانەكانی ئەو سیاسەتەی پیادەی دەكەن، دژی كۆچبەری و مافی هاووڵاتی بوون، هەروەها گۆڤارەكە ئەمە سیاسەتی ڕەگەزپەرستی ناو دەبات. سەرباری ئەمانەش ئەم دوو سەركردە لەسیاسەتی دەرەوەشدا تێڕوانینی نزیك لەیەكتریان هەیە.
بەپێی گۆڤارەكە ترەمپ كار دەكات لەبارەی ئێرانەوە بڕوا بەجۆنسۆن بكات، سیاسەتی وڵاتەكەی بگۆڕێت، بەتایبەتی دوای ئەوەی ئێران دەستی بەسەر كەشتیەكی نەوت هەڵگری بەریتانیا داگرت. هەنووكە كار دەكرێت هاوپەیمانییەكی نێودەوڵەتی دژی ئێران لەپێناو بەسەلامەتی هاتوچۆی كەشتییە نەوت هەڵگرەكان پێكبهێنرێت. دوور نییە ئەو هاوپەیمانییە بازرگانییە، ببێتە هاوپەیمانییەكی سەربازی و سیاسی و ئەنجامەكەی بەلێدانی ئێران كۆتایی بێت. نووسەری بابەتەكەی فۆرین پۆلسی دەنووسێت لەیەكچوون و جیاوازی لەبارەی شێوە و باكگراوندی كۆمەڵایەتی و بۆچوونی سیاسی لەنێوان ئەم كەسایەتییە هەیە، هەردووكیان ئاژاوەچین و پرچیان جێگەی پێكەنینە و هەستی گاڵتەئامێز و مشتومڕیان هەیە و لەچینی مام ناوەند و دژی گلۆبالیزمن.
بەریتانیا دەبێت لەقەیرانی مانەوە و دەرچوون لەیەكێتی ئەورووپا دەربازی بێت، لەم بوارەشدا پێویستی بە ئەمەریكا دەبێت، ترەمپیش لەگەڵ هاوپەیمانە ئەورووپاییەكانی لەدۆخێكی ناجێگیر دایە، دوور نییە ئەمە بەریتانیا هان بدات هاوسەنگی و لێكتێگەیشتن و تێڕوانینێكی سیاسی هاوبەش لەگەڵ ئەمەریكا لەبارەی ئێران و چۆنیەتی مامەڵە لەگەڵ ئەورووپا و دواڕۆژی عێراق و ڕۆهەڵاتی ناوەڕاست بەدی بهێنێت.من گریمانەی ئەوە دەكەم سەردەمی دەسەڵاتی جۆنسۆن، سەردەمێكی هەندێك جیاواز بێت لەوانی پێشەخۆی.
بۆیە كورد دەبێت بەوێنا و تێڕوانین و سیاسەتێكی متمانەداری تۆكمە لەگەڵ بەریتانیا دەست پێبكات. كورد نابێت هەر تەنیا لەسۆزی چایە گەرمەكەی مەچكۆوە سەیری سیاسەتی جۆنسۆن بكات، پێویستە بەرژەوەندییە نوێیەكانی بەریتانیا شی بكاتەوە و لەگەڵ هاوكێشە تازەكانی ناوچەكە و تێڕوانینی نێودەوڵەتی بیگونجێنێت.
