شەنگە هاوار كاكەیی
قسە و نووسین لەسەر بابەتی لێبووردەیی، بابەتێكی قورسە و ئاسان نییە كە مرۆڤ بتوانێ بە چەند دێڕێك یان دەستەواژەیەك گوزارشتی لێ بكات و بڵێی تەواو ئەو بابەتە كیفایەتی خۆی وەرگرت و بابەتەكەمان بە كۆتاهێنا، خۆ ئەگەر مەبەستمان بێت، بگەڕێینەوە نیۆ هەناوی پەرتووك و مەعریفەت، هەمان پرس ورووژێندراوە و بە دەیان وتار و شیكاریشی دەربارەی بە ئەنجامگەیەندراوە، وەكو پرسێكی ئینسانی تێپەڕێندراوە، تەواو بابەتەكە بە كۆتاهات، بەڵام ئەمەیان راڤەی كتێبە و دوورە لە گۆڕەپانی واقیع.
لە راستیدا ئەم چەند وشەیە (ل، ێ، ب، وو، ر، د، ە، ی، ی) نواندنی هەڵوێست تەنیا، مرۆڤە مەزنەكانە كە دەتوانن لێبووردە بن و مەلەكردن لە دەریا و رووبار و ئۆقیانووسەكان تەنیا بۆ ئەو مەلەوانانە ئامادەن، كە دەتوان بگەنە كەناری ئارام، ئەوانەی مل دەدەنە دەم شەپۆلە دەهەرێكان و ترسی نوقمبوون وەڵادەنێن، بۆیە ئەگەر كەسێك شارەزایی مەلەوان نەبێت، دەریا زاڵمە دەیپێچێتەوە و نوقمی دەدكات، بۆیە هەموو كەسێك دەتوانێت مەلە بكات، بەڵام ناتوانێ بەبێ بە راهێنەری زانا ببێت بە مەلەوان و دەریاوانێكی پاڵەوان. بە هەمان چەشن بڕوا و روانینمان بە واتای لێبووردەیی هەموومان درك بەم وشەیە دەكەین، وەكو بڕوایش سەرزارەكی بە ئامەنت و بیئەلا گوزارشتبوونی بۆ دەردەبڕین، بەڵام كاتێك دەكەوینە ئەزموونێكی راستەقینە شكستی خۆمان رادەگەیەنین، وەكو ئەوەی بڵێی ئەم دەستەواژەیە نە بای دیوە نە باران. بە دەگمەن هزری لێبووردەیی دەخەمڵێنینە ناو باوەڕمانەوە و لە پراكتیزە بووندا نوشوشتی بەرهەمانە و سەركەوتن نابێتە مەبەست و دوا ئەنجام، بە هۆی ئەوەی ئەزموونێكی زۆر سەختە، سەنگ و قەبارە و قورسایی ئەم پرسەش لەوەیە كەوا دەبێ هەڵگری پەیامی لێبووردە خاوەن ناخێك بێ پڕ لە میهرەبانی و جوانی و لە بنج و بنەوانی هزریدا كۆمارێكی لە مرۆڤدۆستی بە چەكەرە گرتن لە ناخ هزر و ویژدان لە داری ئیمان و تەقوا بەرهەمەكەی پێڕاگەیی بێت بە بڕواوە دەست لەملانێ و دۆستایەتی مرۆڤ بوونی خۆی لە خاكێكی پتەو و پڕ تین خاڵی كردبێت، توانای گەیاندنی ئەم پەیامە پیرۆزەی هەبێت، كە هزری ناوەكی خۆی لەسەر بنەما و بنچینە مەعریفییەكانی خواناسی راهێنابێت بە مەشقێك بتوانی بەرگری لە هەموو بەربەرەكانێیەكی نەرێنی بكات و سڵ نەكات لە هیچ تەگەرەیەك لە رێگای باوەڕبوونی بە وتەی مرۆڤدۆستی كرداری زەینیدا، هەموو هەست و نەستی ئاو درابێت، بەڕاستی خۆشەویستی دوور لە غەڵ و غەش، كە بتوانێ بارتەقای ئەم سەنگینییە هەڵبگرێت بەشێوەیەك تێگەیشتن و پێگەیشتنەكان ئاشتییانە بێت دوور لە توندوتیژی دۆستی لێبووردەییەكی مرۆڤدۆستی راستەقینە بێت، بە رەفتار و گوتن واتا كار و كردەوەكان هاوڕا و هاوتەریب بن بە باوەڕبوون بە كێشمەكێشە جیاوازەكاندا كە تێپەڕ دەبێ لە نێوان خەیاڵ و واقعیدا یەك دەگرنەوە و جیاوازن، چونكە پەیوەستە بە زاتی كەسەكە و هەڵچوون و تێفكرین و دەرهاویشتەكانی خودی كەسایەتی خۆی كە لە كەسێكەوە بۆ كە سێكی تر جیاوازە و قابیلی گۆڕانە بە هۆی كۆمەڵێك پاڵنەری هەستیاری یاخود با بڵێین موئەسیراتی مەحسوس كە لە زات و ماهیەت و تێفكرینی مرۆڤەكاندا هەن. وەكو شەڕەنگێزی، میانگێڕیی، دەمارگیری. ئا لێرەوە تاقیكردنەوەی راستی دەستپێدەكات، كاتێك خۆت تاقیدەكەیتەوە لە ئەزموونێكی كرداری تەنها خۆت و زاتی خۆت بەرپرسیارەتی و قورسایەتی ئەم بڕیارە دەدەیت، ئاخۆ لێبوودەی یاخود نا؟ ئاخۆ دەتوانیت زاڵ ببیت بەسەر گوشارە دەروونییەكان یان نا؟ ئەزموونی لێبووردەیی لە مێژووی سەركردە مەزنەكانی بابەتێكە زۆر هەڵدەگرێت، لەو چركە ساتەیشدا وەك زەروورەتێكی مەعنەوی شایەنە تیشكێك بخرێتە سەرهەڵوێستكی جوانی زەمەنی رابردوو، چونكە لەم ئانوكاتەداكە دەبینیین گڕی ئیرەیی “حقد” پانتایی ژیانمانیان داگیركردووە لە كەناری بێئومێدیدا سەر هەڵدەكەین، بەڵام تەنها بە بیستنی چیرۆكێكی راستەقینەی لێبووردەیی ژیانمان ریفرێش دەبێتەوە بە دڵنەواییەكی جیدی تر هەنگاوە قورسەكانمان لە رێڕەوەدا كە پێی دەڵێن ئەزموون دەوڵەمەند و دەوڵەمەنتر دەبێت.
رەنگە بە سەدان چیرۆكی ناوازە هەبن، لە هەگبەی ئێمە ماناندا، ئەگەر هەل و كات بڕەخسێت، دەتوانین لەم بوارەدا ئینسكلۆپیدیایەكی لێبووردەیی دەربارەی بنووسین، دەربارەی ئەو هەستە ئینسانییە پڕ هەڵوێستانە هەموویان كاریگەرن، بای ئەوەی ماوە پێمان بڵێ مرۆڤایەتی هێشتا ماڵێكی ئارامی هەیە و هەموو بینا و مەنزڵگەكانی نەرووخاون. لە دیدێكی مرۆڤدۆستانە گێڕانەوەی هەڵوێستیی كوڕێكی شاخاوی پێشمەرگەی دێرینی رابردوو كە بەسەرهاتەكەی وانەیەكە حەقە كەڵكی لێوەربگیرێت لە هەوڵ و تەقەلادا بین هزر و ناخ رابهێنی لەسەر ئەم بنەما و ئەم هەڵوێستە جوانە، كاتێك ئەم قارەمانە لە كاتە سەختەكان كە رووبەڕووی دوژمنی باوك كوشتەی خۆی دەبێتەوە، پاش كیمیابارانی هەڵەبجە، كاتێك دەبینێ هەڵەبجە بووەتە شاری مومیاكراوەكان و كەسی لێ نەماوە بە زیندوویی، ئەو چەكی بەرگری لە شانە و دوژمنەكەی بەرامبەرێتی و پەشۆكاوە، لەم كاتە ناسك و هەستیارەدا بڕیاری لێبووردەیی لە دڵە گەورەكەی دەردەچێت و بە دوژمنەكەی خۆی دەڵێ كات گونجاو نییە، بۆ تەسفیەی حیساب، لێی دەبوورێ تا هەتا هەتایە خۆ ئەگەر مەرامی بوایە دەیتوانی زۆر بە سانایی كۆتایی بە ژیانی بهێنێت و بیكوژێت ئەو نهێنییەی ئاشكرا نەدەبوو، چونكە هەڵ بۆی رەخسابوو، كەوا لە تۆڵەی خۆینی خۆی ئاگری غەزەبی بمرێنێتەو لە خوابەدەریش هیچ بەندەیەك شایەتمان نەبوو. بەڵام گەورەییەكی نواند كە جێگای شانازییە بۆ مرۆڤایەتی، بۆ خانەوادەی بۆ خودی خۆی بۆ پارت و نیشتمانەكەی و ئاسەواری ئەم هەڵوێستە جوانانە دەمێنن بە درێژایی رۆژگار و مێژوو، چونكە گەورەییە لێبوردەییە.
ئەم هەڵوێستە جوانانە رەنگدانەوەیان دەبێت لەسەر ئاستیی كۆمەڵایەتیی، هێزێكی پۆزەتیڤە بۆ هەنگاوی ئاشتەوایی بۆ گەیشتن بەو ئاستبەرزیەی جا مرۆڤ ئەگەر سەركەوتوو یا نا، ئەوە ئەزموون و كات و زەمەن دەیسەلمێنێت. رەنگە هەڵوێستیی باوكێك كە كوڕە تاقانەكەی بە لێكەوتن و دەعمی ئۆتۆمبێڵ كە گیانی لە دەسدەدا ناخ هەژاندنێكی نائاساییە و ئەزمونێكی قورستر و پڕ بەهاترە كاتێك ئەو شۆفێرە كە رووداوەكە لە دەستی روویدا لە بەندیخانە مایەوە، بە بەندكراوی، چوونكە خزمەتی باوكی جگەر سوتاو لێیان پرسی، تۆ چی دەفەرمی؟ لە وەڵامدا فەرمووی تكاتان لێدەكەم، نامەوێ بیناسم، نامەوێ گۆێم لە گفت و سۆراغی بێت، (لێی بوورام تەواو)، پێم مەڵێن كێیە و كوڕی كێیە.
كەواتە با مرۆڤدۆستی بكەین بە ناونیشانێك لە ئەجێندای رۆژانەماندا بۆ ئەو رۆژگارانەی كە ماون و هەڵبكەین كە بە خۆشمان نازانین لە چ چركەیەكدا خۆری ژیانمان ماڵئاواییمان لێ دەكات، دەبینە خۆزگە و یاد، دەبا شورای پۆڵایینی قینە هەڵتەكێنین، بەرەو ژیانێكی ئارامتر و ئاسوودەتر هەنگاوەكانمان هەلنێین و بە درەوشاوەیی ناخمان هەڵكات لە ژین.
