شاخەوان برایم عەبدوڵڵا
بەو پێیەی كورسیی كۆتاكان لە پەرلەمانی كوردستان، زۆربەی كات لە بەرژەوەندی سیاسەت و بەرنامەی پارتی خۆیان یەكلا دەكەنەوە، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی كە هێزگەلی سیاسی و رۆشنبیرە ئەنتی پارتییەكان، ئەو پێكهاتانە بكوتن و بە پاشكۆی پارتی ناویان بهێنن، هاوكات وەك توانجگرتنیش دەنگی قوباد تاڵەبانی، وەك سەرۆكی لیستی یەكێتی و هێمن هەورامی وەك سەرۆكی لیسی پارتی دەخەنە پێشچاوی خەڵك، گوایە سەرۆكی لیستی یەكێتی دەنگەكانی چەند هێندەی سەرۆك لیستەكەی پارتی دەبێت، هەڵبەت ئەمەش هۆكاری خۆی هەیە و پێویستی بە روونكردنەوە هەیە بەگوێرەی شیكردنەوەی ژمارەكان و هۆكارەكان.
بە دیقەتدان و بەراوردكردنی دەنگی هەردوو سەرۆك لیستەكە، دەبینین سەرۆك لیستی یەكێتی 182هەزار دەنگی هێناوە، بەمەش دەنگی یەكەمی لەسەر ئاستی لیستەكان هێناوە، لە دوای ئەویش شاسوار عەبدولواحید، سەرۆكی لیستی نەوەی نوێ دێت كە بە هێنانی 106 هەزار دەنگ بە پلەی دووەم هاتووە، هەروەها عەلی حەمەساڵح سەرۆكی لیستی گۆڕانیش بە مسۆگەركردنی 91 هەزار دەنگ لە پلەی سێیەمدایە، ئینجا هێمن هەورامی سەرۆكی لیستی پارتی دێت بە مسۆگەركردنی 47 هەزار دەنگ پلەی چوارەمی لەسەر ئاستی سەرۆك لیستەكان مسۆگەركردووە، لە دوای ئەویش سۆران عومەری، سەرۆكی لیستی كۆمەڵ بە 42 هەزار دەنگ لە پلەی پێنجەم دێت.
پێش هەر شتێك پێویستە رێژەی دەنگی حزبەكان بزانین و ئینجا جیاوازی نێوانیان وەكخۆی شیبكەینەوە، كە تەنیا دەنگی پارتی هێندەی زۆربەی حزبەكانی دیكەیە، بەڵام چونكە سەرۆكی لیستەكەی لە چاو سەرۆك لیستەكانی دیكە دەنگی كەمتری هێناوە، دواتر هۆكارەكەی روون دەكەینەوە، بەوپێیەی ئەمە وەك گەمەیەكی سیاسی دژی هەورامی بەكار دەهێندرێت، بەبێ ئەوەی لە هۆكارەكەی ورد ببنەوە، یان راستییەكەی روون بكرێتەوە، سەرباری ئەوەش توانج لە پارتی و بەتایبەتی سەرۆكی لیستەكەی دەگرن. ئەم وتارە شیكارییە ئەوەندەی راستكردنەوەی ژمارەكانە، نیو هێندە باسوخواسی سیاسی و ململانێكان نییە، چونكە گرنگە لە دوای كۆتایی هەر پرۆسەیەكی هەڵبژاردن، هۆكاری كەمی و زۆری دەنگی لیست و حزب و تەنانەت كاندید و سەرۆكی لیستەكانیش بۆ دەنگدەر روون بێتەوە، من دڵنیام ئەگەر پارتی وەك حزبەكانی دیكەی بكردایە، ئێستا سەرۆكی لیستەكەی بە تەنیا خۆی هێندەی یەكێتی و بگرە زۆربەی حیزبەكانی دیكە دەنگی دەهێنا. بەڵام جیاوازیی پارتی لێرەدا ئەوەیە كە ئەو مافەی لە دەنگدەر و لایەنگرانی خۆی زەوت نەكرد، واتە هەر كادیر و ئەندامێكی پارتی بە ئازادانە دەنگی داوە.
پارتی 688 هەزار و 70 دەنگ، 45 كورسی.
یەكێتی 319 هەزار و 912 دەنگ، 21 كورسی.
گۆڕان 186 هەزار و 903 دەنگ، 12 كورسی.
نەوەی نوێ، 127 هەزار و 115 دەنگ، 8 كورسی.
كۆمەڵی ئیسلامی 109 هەزار و 494 دەنگ، 7 كورسی.
بەرەو ئیسڵاح، واتە یەكگرتوو و بزووتنەوەی ئیسلامی، 79 هەزار و 434 دەنگ، 5 كورسی.
هۆكاری جیاوازی دەنگەكانی هەردوو سەرۆك لیستی پارتی و یەكێتی
جیاوازی دەنگی هێمن هەورامی، سەرۆكی لیستی پارتی لەگەڵ قوباد تاڵەبانی سەرۆكی لیستی یەكێتی زۆرن، بۆیە دەكرێ و پێویستە میدیا ئەو هۆكارە بۆ خەڵك روون بكاتەوە، كە ئایا بۆچی پارتی سەرەڕای ئەو رێژە زۆرەی دەنگ، بەڵام سەرۆكی لیستەكەی بەراورد بە سەرۆكی لیستی یەكێتی كەمتری هێناوە، كە یەكێتی ئەمە وەك دەستكەوت سەیر دەكات، لە كاتێكدا پارتی بە تەنیا 24 كورسیی لە یەكێتی زیاتر هێناوە، بۆیە گرنگە ئەمە روون بكەینەوە، كە بۆچی هەورامی دەنگی كەمتری هێناوە لەچاو تاڵەبانی.
پارتی لە هەڵبژاردنی 30ی ئەیلوولدا 688 هەزار دەنگی هێناوە، كەچی یەكێتی 319 هەزاری هێناوە، واتە پارتی زیاتر لە 368 هەزار دەنگی لە یەكێتی زیاتر هێناوە، یانی جیاوازی نێوان پارتی و یەكێتی لە نیوەش زیاترە. ئەگەر دیقەتیش لە دەنگی یەكێتی وەك حزب و قوباد تاڵەبانی وەك سەرۆكی لیست بدەین، دەبینین لە 319 هەزار دەنگی یەكێتی 182 هەزار كەس دەنگی بە سەرۆكی لیستەكە داوە، ئەمە روونە كە دەنگدەرانی یەكێتی گوشاریان خراوەتە سەر، بۆ ئەوەی بە ناچاری دەبێت دەنگ بە سەرۆكی لیستەكەیان بدەن، تەنانەت لە بانگەشەی هەڵبژاردنیشدا بە ئاشكرا سەركردەكانی یەكێتی پێش ئەوەی داوای دەنگ بۆ یەكێتی بكەن، داوای دەنگیان بۆ سەرۆكی لیستەكەیان دەكرد، ئەمەش زۆربەی كاندیدانی یەكێتی نیگەرانكرد، بەڵام ئەمە لە ناو پارتی بەرچاو نەكەوت و تەواوی ئیشكردنی كادیرانی پارتی بۆ لیستەكە بوو، وەك رێزگرتن لە بڕیاری دەنگدەری پارتی. كەوایە دەتوانین بڵێین دەنگدەری یەكێتی هیچ ئازادییەكی ئەوتۆی نەبووە، بگرە لەژێر گوشاردا دەنگی بە سەرۆك لیستەكەیان داوە.
لێرەدا دەبینین لە 688 هەزار دەنگی پارتی تەنیا 47 هەزاریان دەنگیان بۆ سەرۆكی لیست، واتە هێمن هەورامی داوە، لەكاتێكدا جیاوازی دەنگی پارتی و یەكێتی هێندە زۆرە تەنانەت بەراوردكردنیشیان ئاسان نییە، بەوپێیەی یەكێتی كەمتر لە نیوەی دەنگەكانی پارتی هێناوە، یانی پارتی 45 كورسیی و یەكێتیش 21 كورسیی كە ئەم جیاوازییە زۆرە، واتە بەتەنیا پارتی 24 كورسیی زیاتر لە یەكێتی هێناوە، كەچی دەبینین سەرۆكی لیستەكەی دەنگی كەمە بە بەراورد بە دەنگی پارتی، ئەمەش بەڵگەیەكی روونە لەوەی دەنگدەری پارتی سەرپشككراون لەوەی دەنگ بە كام كاندیدی پارتی دەدەن، ئەمە بەپێچەوانەی حزبەكانی ترە گە بەگوێرەی زانیاری یەكێتی گوشاری لەسەر لایەنگر و كادیرانی خۆی هەبووە و ناچاری كردوون بەوەی دەنگ بە سەرۆكی لیست بدەن.
ئاخر ئەگەر بەراوردی دەنگی پارتی و یەكێتی بكرێت، تەنیا ئەو جیاوازییە زۆرەی نێوانیان ئەگەر پارتییەكانیش لەژێر گوشاردا دەنگیان بە هەورامی بدایە، ئێستا هەورامی بەتەنیا هێندەی یەكێتی دەنگی دەهێنا، بگرە زیاتریش، هەر ئەو جیاوازییە زۆرەی نێوان دەنگی پارتی و یەكێتی كافییە بۆ ئەوەی ئەو بۆچوونە پشتڕاست بكرێتەوە، بەڵام لە چانسی هەورامی، پارتی ئەو سیستەمەی پەیڕەو نەكردووە، هەر دەنگدەرێك بۆ خۆی ئازاد بووە كە دەنگ بە كام كاندیدە دەدات، گرنگ ئەوە بووە لیستەكە هەڵبژێرێت، ئەمەش سیاسەتی پارتییە و بە یەكچاو سەیری كاندیدەكانی دەكات لە كاتی هەر پرۆسەیەكی هەڵبژاردندا.
جیاوازی دەنگی كاندیدە كۆتاكان لەگەڵ چەند كاندیدێكی یەكێتی و گۆڕان و كۆمەڵ
جگە لە سەرۆك لیستی یەكێتی لە ناو سەرجەم لیستەكانی دیكەشدا، ئەو گوشارە هەست پێدەكرێت، بۆ نموونە نەوەی نوێ 127 هەزار دەنگی هێناوە، كەچی بەتەنیا سەرۆكی لیستەكەی 106 هەزار دەنگی هێناوە، ئەمەش واتە جەختكراوەتە سەر ئەوەی كە دەبێ دەنگ بە سەرۆكی لیستەكە بدرێت، ئینجا گوشار بێت، یان هەر جۆرە شتێكی دیكە، چونكە زۆربەی دەنگەكانی بردووە، هەروەها گۆڕانیش 186 هەزار دەنگی هێناوە، بەڵام سەرۆكی لیستەكەی 91 هەزاری هێناوە، ئەمەش روونە كە بە تەنیا ئیش بۆ سەرۆكی لیستەكە كراوە لەسەر حیسابی كاندیدەكانی تری گۆڕان كە ئەمە رێی تێدەچێت هەمان هۆكاری سەرۆك لیستەكەی یەكێتی لە پشتەوە بێت، چونكە هەموو ئەو سەرۆك لیستانە تەقریبەن زۆرینەی رەهای دەنگی دەنگدەرانیان هێناوە.
زۆرجار دەبینین رەخنەی توند دەگیرێت، گوایە كاندیدی كۆتاكان بە دەنگی خۆیان دەرناچن و هێزی تری سیاسی بەوە تۆمەتبار دەكەن گوایە دەنگ بەو كۆتایانە دەدات، ئەگینا ئەو كۆتایانە ناتوانن دەنگ بهێنن. بەڵام ئەگەر بەراوردی جیاوازی دەنگی كۆتاكان لەگەڵ هەندێ كاندیدی ئەو حزبە بكەین كە زۆرجار رەخنە كۆتاكان دەگرن، دەبینین هێشتا كاندیدی كۆتاكان دەنگیان لە هەندێ كاندیدی ئەو حزبانە زۆر زیاترە.
بۆ نموونە سەلمە فاتح، كاندیدی یەكێتی بە 1719 دەنگ دەرچووە، بەڵام رۆمیۆ هەكاری، كاندیدێكی كۆتاكانە لەسەر لیستی هاوپەیمانی یەكێتی نەتەوەیی 3252 دەنگی هێناوە، كەوایە جیاوازییەكە گەلێك زۆرە، باشە بۆچی ئەو هێزانە بە لایانەوە ئاساییە رەخنە لە كاندیدێكی كۆتاكان بگرن كە بە نزیكەی چوار هەزار دەنگ دەردەچێت، بەڵام بۆ خۆیان ئاساییە ئەگەر كاندیدێكیان بە كەمتر لە دوو هەزار دەنگ بچێتە پەرلەمانەوە! هەروەها گوڵستان سەعید، كاندیدی گۆڕان بە 825 دەنگ دەرچووە، بەڵام لە بەرانبەردا كاندیدێكی گەشەپێدانی توركمانی، بە ناوی محەمەد سەعدەدین بە 2187 دەنگ دەرچووە، هەڵبەت ئەم جیاوازییانەش زۆرن، لە لایەكی دیكەوە كاندیدێكی كۆمەڵی ئیسلامی بەناوی شوكریە سمایل بە 955 دەنگ دەرچووە، بەڵام مونا قەهوەچی كاندیدی چاكسازی توركمانی 2236 دەنگی هێناوە، ئەمەش جیاوازی لەگەڵ ئەو كاندیدەی كۆمەڵ زۆرە، ئەمە قسەكردن لەسەر كەسایەتییەكان نییە، بەڵكو ژمارەكان وەك خۆیان شیدەكرێنەوە، لە كاتێكدا ئەگەر دەنگی حزبەكەی نەبێت، بەڕاستی كارەساتە كاندیدێك بە 955 دەنگ ببێتە پەرلەمانتار و سوودمەندی ئیمتیازاتەكانی پەرلەمان بێت.
هەروەها كاندیدی نەوەی نوێ، شادی نەوزاد بە 561 دەنگ دەرچووە، لە كاتێكدا كاندیدێكی تری كۆتاكان بەناوی جەنان جەبار، لە لیستی هاوپەیمانی یەكێتی نەتەوەیی بە 1599 دەنگ دەرچووە، ئەمەش جیاوازی یەكجار زۆریان لە نێواندایە. لێرەدا دەبینین كەمترین رێژەی دەنگی كاندیدێكی دەرچووی پارتی 3551 دەنگە.
