د. حەمە نەجم جاف
دەستپێکردنی پڕۆسەی ئاشتی لە تورکیا بە ناونیشانی «تورکیای بێ تیرۆر» و بانگهێشتی بەڕێز عەبدوڵڵا ئۆجالان بۆ چەکدانان لە ساڵی ٢٠٢٥، دەروازەیەکی نوێی کردووەتەوە کە شایستەی لێکۆڵینەوە و خوێندنەوەیەکی قووڵە. پرسیار ئەوەیە کە ئایا ئەم هەنگاوە دەتوانێت ببێتە دەسپێکێک بۆ چارەسەرێکی هەمیشەیی و دیموکراتیک؟
بۆ تێگەیشتن لەم پرۆسەیە، پێویستە چەند خاڵێک بە وردی هەڵسەنگێنرێت:
1- سروشتی گفتوگۆکان و پڕۆسەی ئاشتی سەرەڕای ئەوەی بە فەرمی جەخت لەسەر چەکدانان و کۆتاییهاتنی توندوتیژی دەکرێتەوە، بەڵام لە مێژووی هاوچەرخدا هیچ پڕۆسەیەکی ئاشتی بێ جۆرێک لە گفتوگۆ و لێکتێگەیشتن سەرکەوتوو نەبووە. ئەم پرۆسەیە هەلی ڕەخساندووە بۆ ئەوەی ڕێگەیەک بۆ کۆتاییهاتنی پێکدادانەکان بدۆزرێتەوە.
2- ئامانجەکانی پڕۆژەکە پڕۆژەی «تورکیای بێ تیرۆر» لە بنەڕەتدا گرنگی بە چەکدانان و گەڕاندنەوەی ئەندامان بۆ ناو کۆمەڵگە دەکات. لەگەڵ ئەوەی زۆرێک لە ڕووبەرەکان ئەمنین، بەڵام دەکرێت وەک هەنگاوێکی سەرەتایی سەیر بکرێت کە زەمینە خۆش دەکات بۆ ئەوەی لە قۆناغەکانی داهاتوودا هەوڵی زیاتر بۆ چارەسەرکردنی کێشە سیاسیی و یاساییەکان بدرێت.
3- پێگەی مافەکان لە پرۆسەکەدا شارەزایان و سیاسەتمەداران جەخت لەوە دەکەنەوە کە ئاشتیی ڕاستەقینە و بەردەوام پێویستی بە گۆڕانکاریی دیموکراتی و ڕەچاوکردنی مافەکان هەیە. بۆیە، سەرکەوتنی ستراتیژیی ئەم پرۆسەیە پەیوەستە بەوەی لە داهاتوودا تا چەند دەرگا لەبەردەم دیالۆگی سیاسیی و ناساندنی مافەکاندا دەکرێتەوە.
4- وانەکانی ڕابردوو و ئاراستەی داهاتوو مێژووی پڕ لە قوربانیدانی چەندین ساڵەی رابردوو نیشانەی ئەوەیە کە ڕێگەی ئاشتی، هەرچەندە ئاڵۆزە، بەڵام بژاردەیەکی ژیرانەیە بە ئاراستەی پاراستنی گیانی هاووڵاتییان و گەشەپێدانی سیاسیی.
کۆتایی قسە: پڕۆسەی «تورکیای بێ تیرۆر» دەرفەتێکە کە ئەگەر بە دیدێکی فراوانتر و بە بەشداریی ڕاستەقینەی هەموو لایەنەکان بەرەو چارەسەری دیموکراتییانە ببرێت، دەتوانێت ئاشتییەکی پایەدار بێنێتە کایەوە و کۆتایی بە کێشە دیرۆکییەکان بهێنێت.
