خۆپیشاندان دیاردەیەکی دیموکراسییە، بەڵام دەبێت وریا بین بۆ ئەجێندای دوژمنانی هەرێم نەقۆزرێتەوه

پ. د. عوسمان عەلی
سەرەتا نووسەری ئەم دێڕانە دان بەوەدا دەنێت، کە لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا زۆر نادادپەروەری بەسەر فەرمانبەران و مامۆستایانی هەرێمی کوردستاندا کراوە، بەتایبەت بڕینی مووچە و پاشەکەوتی زۆرەملێ و بێبەشکردنی فەرمانبەرانی هەرێم لە پلەبەرزکردنەوە، ئەمانە پێشێلکارییەکی جددی مافە سەرەتاییەکانی خەڵکن. لێرەدا پرسیار ئەوەیە کێ بەرپرسە لەم پێشێلکارییانەی مافەکان؟ بە تێڕوانینی ئێمە، هەموو ئەو هێزە کوردییانەی کە بەشدارییان لە حکومەتدا کردووە، بەرپرسیارێتی هەڵدەگرن، بێگومان هەریەکەیان بەپێی بەرپرسیارێتی خۆیان. تەنانەت نوخبەی خوێندەوار و کەسایەتییە دیارەکانی میللەت، کەسایەتییە کۆمەڵایەتی و ئایینییەکان، پشکیان لە هەلومەرجی ناوچەکەدا هەیە. لۆژیکی نییە هەموو تۆمەتەکان ئاڕاستەی پارتی بکرێت، هەمووان دەزانن کە یەکێتی نیشتیمانی هاوبەشی سەرەکی حکوومەتە لە هەرێمدا، هەروەک چۆن گۆڕان و لایەنە ئیسلامییەکانیش کە لە دەیەی ڕابردوودا بەشدارییان لە حکوومەتدا کردووە، بەشێک لەو بەرپرسیارێتییە هەڵدەگرن. ڕەنگە هەندێکیان بڵێن ئێمە دەسەڵات و ئیمکاناتمان نەبووە بۆ ئەوەی ئەرکەکانمان لە حکوومەتدا جێبەجێ بکەین، بەڵام خەڵک دەڵێن، بۆ ئەو کاتە بەشداریتان کردووە یان بۆچی ڕاستی دۆخەکەی ئەو کاتەتان بە خەڵک نەگوت؟

بەشێک لەو کەسایەتییە سیاسیانەی سەردانی کەمپی خۆپیشاندەرانیان کرد، ئەو بڕیاردەرانە بوون کە ناڕەزایەتیان بۆ فەرمانبەرانی هەرێم دروستکرد، ئەمڕۆش دەیانەوێت ئەو ڕووداوانە بقۆزنەوە بۆ بەدیهێنانی ئەجێندای حزبی و دەستکەوتی شەخسی، خۆپیشاندانەکانی سلێمانی دیاردەیەکی دیموکراسی تەندروستە و پاساوی ڕەوایان هەیە، بەڵام نابێ خۆپیشاندەران ڕێگە بە خۆیان بدەن لەلایەن کەسانی دیکەوە بقۆزرێنەوە، به رەچاوكردنى ئه مانەى خوارەوە:
1- هەڵەیە کە مەجال بدەن پلاتفۆرمی تایبەتی خۆیان بۆ هێرشکردنە سەر هەر لایەنێک یان کەسایەتییەکی حکوومەتی هەرێم بەکاربهێنن و ڕێگە نەدەن مافەکانیان بە سیاسی بکرێت.
2- خستنەڕووی داواکارییە ڕەواکانیان و داڕشتنیان لە وەرەقەیەکدا و پێشکەشکردنیان بۆ حکوومەت لە ڕێگەی لیژنەیەک بۆ گفتوگۆکردن، هەروەها ئاگادارکردنەوەی لایەنە کاریگەرە نێودەوڵەتییەکانی ناوچەکە.
3- ڕێگەنەدان بە لایەنە سیاسییەکانی عێراق یان کەسایەتییەکانی عێراق بۆ سەپاندنی ئەجێندای حکوومەتی ناوەند و ئێران لە پشتیەوە بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی هەرێم، خۆپیشاندەران بەکاربهێنن.
4- حکوومەت لە هەرێم داواکاری خۆپیشاندەران پشتگوێ نەخات و ڕاشکاوانە و شەفاف بێت لەگەڵ فەرمانبەران و مامۆستایان سەبارەت بەوەی چی بەسەر مووچە پاشەکەوتکراو و لەدەستچووەکانیاندا هاتووە، بە مووچەی مانگی کانوونی يەكەمی ڕابردووشەوە.
5- لەجیاتی ئەوەی خۆپیشاندەران داوای ئەوە بکەن حکوومەتی ناوەند ڕاستەوخۆ مووچەیان پێبدات (توطين)، ئەمەش پێشێلکردنی سەرجەم یاساکانی وڵاتانی فیدراڵییە، دەتوانن داوای دامەزراندنی بانکی حکوومەتی فەرمی کوردستان بکەن، دوور لە کۆنترۆڵی حزب و كەسايتيه کاریگەرەكان له حکوومەتدا، و بۆ ئەم بانکە لەلایەن لیژنەیەکی پسپۆڕی دارایی فیدراڵیەوە بەڕێوەبچێت بەڵام لە خەڵکی هەرێمبن. ئەو مووچەیانە ڕاستەوخۆ لە بودجەی حکوومەتی فیدراڵیەوە بگوازرێنەوە بۆ حسابی بانکی کوردستان و بەشێوەی ئەلیکترۆنی ڕاستەوخۆ بدرێت بە فەرمانبەران.
6- لە کۆتاییدا پێویستە هەموومان درک بەوە بکەین کە حکوومەتی ناوەندی لە بەغدا بەتایبەت دادگای فیدراڵی و دەسەڵاتی باڵای دادوەری لە عێراق، میلیشیا شیعەکان و ئێران لە پشت پەردەوە زاڵن و زیاتریش، بە هەموو شێوەیەکی مومکین کار بۆ… سەرەتا دەسەڵاتەکانی هەرێم کەم بکەنەوە و دواتر هەڵبوەشێننەوە. بەڵگەی زۆر هەیە بۆ ئەمە، بەسە ئاماژە بە بڕیارەکەیان بکەین بۆ وەستاندنی جێبەجێکردنی ئەو سێ یاسایەی پەرلەمانی عێراق سەبارەت بە هەموارکردنەوەی بودجە بە قازانجی کورد و بڕیاری لێبوردنی گشتی بۆ دەیان هەزار سوننە دەرچووە دەستگیرکراوەکان، پشتڕاستکردنەوەی ڕوون بۆ ئەوەی ئێمە دەیڵێین.