سەكڤان هالو
رۆڵ و كاریگەری پارتی و بارزانی لە نێو گۆڕەپانی سیاسی نێوخۆی كوردستاندا لەم روانگەیەوە رۆڵێكی بەرچاوە و لەسەر ئاستی عێراق و هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیشدا دیپلۆماسییەت و سیاسەتێكی حەكیمانەی پەیڕەو كردووە و دەكات. سیاسەتی حەكیمانەی بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان هەمیشە لە هەموو قۆناغەكاندا كاریگەریەكی زۆر بەهێزی هەبووە و هەیە لەسەر راگرتنی هاوسەنگی نێوان حزبە سیاسییەكان لەسەر بنەمای لێبووردەیی و پێكەوەسازان لە نێوخۆی هەرێمی كوردستاندا لە لایەك و لە لایەكی تریشەوە لەگەڵ بەغدا و هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیدا بە هەمان شێوە، ئەمەش وایكردووە پێگە و سەنگی هەرێم بەردەوام گرنگی پێبدرێت و دەوڵەتان لەسەر هەموو ئاستەكاندا بایەخێكی تایبەتی بە هەرێمی كوردستان بدەن.
ئەگەرچی لە جوگرافیای رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا مومارەسەكردنی كولتووری دیموكراسی لەوپەڕی لاوازی دایە، بەڵام مومارەسەكردنی لە هەرێمی كوردستان جیاوازیەكی زۆری هەیە لەگەڵ دەوڵەتە عەرەبی و ئیسلامییەكان، كە لە نێو زۆربەی ئەو دەوڵەتانەدا دیموكراسییەت واتایەكی نییە و ئەقڵییەتی دیكتاتۆری حاكمە بەسەریاندا، بۆ نموونە لە هەرێمی كوردستاندا پرەنسیپی رێزگرتن لە بەرانبەر هەموو تایبەتمەندییەكان، لە نێوان ئایین و ئایینزاكان و نەتەوە و زمانە جیاوازەكاندا لەوپەڕی بەهێزی دایە و هەروەها پرەنسیپی ئازادی رادەربڕین كە هەر كەس ئازادە، هەڵگری چ جۆرە بیروڕایەكی سیاسی، ئایینی، نەتەوەییە و بەشێوەیەكی ئازادانە حەڵك بیروڕای خۆی دەردەبڕێت و ئەمە و زۆر بنەمای تر.
بەو مانایەی گیانی دیموكراسی بە هەموو كەموكوڕییەكانەوە كاریگەری ئەرێنی هەبووە و هەیە لەسەر سەقامگیریی سیاسی و ئاشتی كومەڵایەتیدا و ئەمەش بە فاكتەرێكی گرنگ دەژمێردرێت لە پاراستنی ئەمنیەت و ئاسایشی وڵاتدا، چونكە هەر چەند گیانی دیموكراسی بەهێز بێت، ئەوەندەش ئاسایش و ئارامی رەنگ دەداتەوە و كۆمەڵگە دوور دەكەوێتەوە لە هزری توندئاژۆ بەتایبەت لەو شوێنانەی كە فرە زمان و نەتەوە و ئایین و بیروڕای سیاسی جیاوازی لە خۆی گرتووە، ستراتیژیەتی بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان هەر لە رۆژی دامەزراندیەوە هەوڵدان بووە لە پێناو پتەوكردنی پرەنسیپی گیانی دیموكراسی، بەڵام رەوشی سیاسیی هەرێمی كوردستان بە جۆرێك بووە و بە جورێكە رێگر بووە لەبەردەم پراكتیزەكردنیدا، هۆكارە سەرەكییەكەش بریتی بووە و بریتییە لە غیابی شێوازی دامەزراوەیی و یاسا سەروەری، ئەوەندەی حزبە سیاسییەكانی كوردستان بەهۆی بەرژەوەندی حزبیانەوە تاكو ئەمڕۆ گیانی دیموكراسییان فەرامۆش كردووە و حزبایەتی تەسكیان لە سەرەوەی گیانی دیموكراسیدا داناوە، تا پێیان كرابێت دژایەتیشیان كردووە.
ئەگەر لە دەستپێكی قۆناغی نوێدا دوای هەڵبژاردنی پڕۆسەی دەنگدان بۆ خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان، ئاڕاستەی پڕۆسەی سیاسی وڵات بەرەو دامەزراوەیی و یاساسەروەری هەنگاو نەهاوێژێت، لەوانەیە ئەو كوردستانە بەهێزەی هەموومان چاوەڕێی دەكەین، بونیات نەنرێت و دۆخە سیاسییەكەشی خراپتری لێ بەسەر بێت و هەرێمی كوردستانیش بەرەو ئاراستەیەكی نادیار پەل بهاوێژێت، بە هیوای بونیاتنانی كوردستانێكی بەهێز بە رێبەرایەتی پارتی و بارزانی، ئەمەش تەنها و تەنها بەپەیڕەوكردنێكی راستەقینەی پرەنسیپی گیانی دیموكراسی و یاساسەروەری دێتە ئاراوە.
