سهرهتا وتار ئابووری هەرێمی کوردستان.. کەمکردنەوەی کاریگەریی ئێران و پێشخستنی گەشەسەندنی بەردەوام
حەسەن قارەمانی – سوید
لە دونیای ئاڵۆزی جیۆپۆلەتیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئێران وەک یەکێک لە ئەکتەرەکان ، بۆ بەهێزکردنی نفوزی خۆی و بەرەوپێشبردنی بەرژەوەندییە سیاسی و ستراتیژییەکانی، بە شێوەیەکی چالاکانە لە هێزی بە وەکالەت کەڵکی وەرگرتووە بۆ وێرانکردن و تێکدانی ئابووری هەرێمی کوردستان، هەرێمی کوردستان بە ناوچەیەکی سەقامگیر و سەلامەت دادەنرێت بۆ وەبەرهێنانی بیانی، لەبەردەم ئاستەنگی نوێ و بەرچاودایە. کاریگەریی گوماناویی ڕێژیمی ئێران لەسەر سیاسەت و ئابووریی ناوچەکە بووەتە هۆی داهاتوویەکی نادیار بۆ وەبەرهێنان و بازرگانی لە هەرێمی کوردستان، بۆ کەمکردنەوەی ئەم کاریگەرییانە و دەستەبەرکردنی ئایندەیەکی ئابووری بەردەوام، پێویستە ستراتیژی و ڕێوشوێنێک دابڕێژرێت کە خۆڕاگری هەرێم بەهێزتر بکات لە دژی حکوومەتی ئیسلامی ئێران.
١- بەهێزکردنی پەیوەندییە سیاسییەکان:
بەشێکی ناوەندی کەمکردنەوەی نفوزی ئێران، پتەوکردنی پەیوەندییە سیاسییەکانە، چ لە ناوچەکە و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا. لە ناوخۆی هەرێمدا، زیادبوونی گیانی هاوکاری لە نێوان دەسەڵاتدارانی کورد و عێراقدا، دەتوانێت بەرەیەکی یەکگرتوو لە دژی فشاری دەرەکی دروست بکات. هاوکاری نێودەوڵەتی لەگەڵ ئەو وڵات و ڕێکخراوانەی کە خەمی هاوبەشیان هەیە بۆ سەقامگیری ناوچەکەش دەتوانێ ڕۆڵی یەکلاکەرەوە بگێڕێت. هەرێمی کوردستان بە دروستکردنی هاوپەیمانی سیاسی بەهێز دەتوانێت بەرگەی کاریگەرییەکان بگرێت و سەکۆیەک بۆ گەشەپێدانی بەردەوام دروست بکات.
٢- هەمەچەشنکردنی دارایی:
بۆ کەمکردنەوەی لاوازی بەرامبەر کاریگەرییە دەرەکییەکان، بەتایبەتی لە ئێرانەوە، هەمەچەشنکردنی ئابووری لەوپەڕی گرنگیدایە. لە مێژوودا ئابووری هەرێم بە توندی پەیوەست بووە بە پیشەسازی نەوتەوە. هەمەچەشنکردنی ئابووری بە پێشخستنی کەرتەکانی وەک گەشتیاری، تەکنەلۆژیا، و کشتوکاڵ دەتوانێت پشتبەستن بە تاک کەرتەکان کەم بکاتەوە و ئابوورییەکی بەهێزتر دروست بکات. هەرێمی کوردستان بە فراوانکردنی کۆمەڵگەی بازرگانی دەتوانێت بەرخۆدانی خۆی بەرامبەر کاریگەرییە دەرەکییەکان زیاد بکات و هانی گەشەسەندنی بەردەوام بدات.
٣- دروستکردنی هاندان بۆ وەبەرهێنان:
دروستکردنی ژینگەیەکی لەبار بۆ وەبەرهێنان زۆر گرنگە بۆ هاندانی گەشەی ئابووری. بە پێشکەشکردنی هاندانەکانی وەک کەمکردنەوەی باج، ڕاهێنانی بەردەوام بۆ هێزی کار، و چوارچێوەیەکی یاسایی سەقامگیر، هەرێمی کوردستان دەتوانێت وەبەرهێنان لە سەرچاوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکانەوە ڕابکێشێت. هەروەها پێویستە هاندانەکان بۆ کۆمپانیا بچووک و ناوەندەکان لەبەرچاو بگیرێن بۆ هەمەچەشنکردنی دیمەنی ئابووری و پێشخستنی پەرەپێدانی بازرگانی ناوخۆیی.
٤- داهێنان و پەروەردەی تەکنەلۆژی:
وەبەرهێنانێک لە داهێنان و پەروەردەی تەکنەلۆجیدا پێویستە بۆ بەهێزکردنی ئابووری هەرێمی کوردستان. هەرێم بە وەبەرهێنان لە ژێرخانی تەکنەلۆژی و بەرەوپێشبردنی داهێنان، دەتوانێت توانای کێبڕکێی خۆی لەسەر شانۆی جیهانی باشتر بکات. پێویستە پەروەردە و ڕاهێنان لە پێشینەدا بێت بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی هێزی کار و ئامادەکردنیان بۆ ئەو ئاستەنگ و دەرفەتانەی کە ئابوورییەکی هەمەچەشن دەیھێنێت.
٥- گەشەپێدانی بەردەوام و پاراستنی ژینگە:
گەشەپێدانی بەردەوام دەبێت پرەنسیپێکی بنەڕەتی بێت لە ستراتیژییەکانی داهاتووی هەرێمی کوردستان. تێکەڵکردنی پاراستنی ژینگە و بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی لە پلانە ئابوورییەکان نەک هەر گەشەسەندنی بەردەوامتر دروست دەکات بەڵکو هەرێم وەک پێشەنگێک لەم بوارانەدا جێگیر دەکات. وەبەرهێنان لە وزەی نوێبووەوە و تەکنەلۆژیای سەوزدا نەک هەر دەتوانێت پشتبەستن بە سووتەمەنی بەردینی کەم بکاتەوە بەڵکو دەرفەتی نوێ بۆ گەشەی ئابووری دروست بکات.
٦- دروستکردنی دامەزراوەی بەهێز:
دامەزراوە بەهێز و بێلایەنەکان بنەڕەتین بۆ دەستەبەرکردنی داهاتوویەکی ئابووری بەردەوام. هەرێمی کوردستان بە بەهێزکردنی دامەزراوەکان بۆ حوکمڕانی باش و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی دەتوانێت ژینگەیەکی تەندروست و شەفافی بازرگانی دروست بکات. هەروەها بنیاتنانی دامەزراوەی بەهێز کە پشتگیری لە سەروەری یاسا دەکەن یارمەتیدەر دەبێت بۆ دروستکردنی متمانەی وەبەرهێنەران و دروستکردنی سەقامگیری درێژخایەن.
٧- گرنگیدان بە خۆشگوزەرانی کۆمەڵایەتی:
هەروەها داهاتوویەکی ئابووری بەردەوام گرنگیدان بە خۆشگوزەرانی کۆمەڵایەتی لەخۆدەگرێت. هەرێمی کوردستان بە وەبەرهێنان لە بواری چاودێری تەندروستی و پەروەردە و بەرنامە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانێت توانا مرۆییەکانی بەهێزتر بکات و…
* ماستەر لە ئابووریی نەتەوەیی
