* فازل میرانی
سەرکردایەتی و حوکمڕانی لە یەک کاتدا نایەنەدی، ئەگەر ئەوەی تر ڕێگای خۆی تەواو بکات بۆ دۆخی دووەم، ئەوا لەوانەیە سەرکردایەتی بە مانای سیاسیەکەی خۆی بگات بە حوکمڕانی، هەروەها حوکمڕانیش لەوانەیە بگاتە سەرکردایەتی، بەڵام سەرکردایەتی قورسترە و بەرپرسیارێتییە مێژووییەکانی مەترسیدارترن و خەڵک زۆرجار بەهۆی هێمایەک لە سەرکردایەتیدا، کە پەیوەستە بە کەسێک و لەگەڵ ئەو گروپەی. کە داوای مافی خۆیان و ڕەوایەتی بوونیان دەکەن لەروی ئەتنی یان ئایینی یا مەزهەبی یان هزرییەوە.
من گوتم: لەوانەیە سەرکردایەتی بگاتە دەسەڵات و بە پێچەوانەشەوە هەر راستە، کە لەوانەیە سەرکردایەتی پێش دەسەڵات بێت یان فەرمانڕەوایی پێش سەرکردایەتی، بەڵام سەرکردایەتی پێشتر لە لایەن لایەنگرانی خۆیەوە دەکرێت بە سەرکردە، بە پێچەوانەی ئەوانەی دەگەن بە فەرمانڕەوایی یان دەبن بە فەرمانڕەوا، وەک لە هەڵبژاردنێکی دادپەروەرانەدا، کە تێیدا ئەو کەسە پێشدەکەوێت، کە ئینتیمای بۆ حزبەکە نیە و زۆ ئەم مەبەستە ڕێگایەکی یاسایی یان جێبەجێکار دەگرێتەبەر بۆ تەواوکردنی و دواتر بۆ شوێنەکان و لەنێو ڕووداوەکان و سەرکردایەتییەک، کە لە دوای فەرمانڕەواییەوە دێت. لەگەڵ ئەوەشدا رەسەنایەتی لەو سەرکردایەتیەدا هەیە، کە بۆ یەکەم جار لەدایکی دەبێت، بەهێزتر و بەردەوامتر دەبێت لەو سەرکردایەتیەی دوای فەرمانڕەوایی دێت.
لە هەندێک نەخشەی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا، بارودۆخی ڕۆژهەڵات و تەنانەت وردتر، بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییە سەرەکییەکان، کە ناکۆکی دروست دەکەن، هێشتا ڕووبەڕووی قوربانییەکان دەبنەوە و لەلایەن ئەو کەسانەوە، کە نایانەوێت بەهۆی تراژیدیاکانی بەرژەوەندی سیاسیەوە دووبارە بکرێنەوە، هێشتا چەکدارن بەو سەرکردایەتییەی، کە متمانەیان پێیەتی و دەستکەوتەکانی رێگەیان پێدەدات، کە ئەوانی بەرەو ناوچە و بارودۆخی پارێزراو گواستووەتەوە.
سەرەڕای هەموو جیاوازی و بارودۆخە کولتوورییەکان، خێزانی مرۆڤی گەورەی لە پشتی سەرکردەکانی خۆیەوە دابەزیوە، کە ڕابەرایەتی کردووە بەهۆی ئەو مافانەوە، کە لە مافەکانی خۆی نزیک دەکاتەوە، کە ڕێگری لێ بکات یان بە یاسایەک دایپۆشێت.
مستەفا بارزانی یەکێک بوو لە سەرکردە مێژووییە نەتەوەیی و نیشتمانپەروەرییەکان، چ کاتێک خۆی دەرنەدەخست و کاری بۆ ئەوە نەکرد، کە ببێتە سەرکردەیەک یان فەرمانڕەوایەک، هەرچەندە پۆستی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان هەبوو، ئەمەش لە یەکەم کۆنفرانسی حیزبمان لە بەغدا لە ساڵی 1946 لەلایەن نوێنەرانی کۆنفڕانسەوە هەڵبژێردرا بۆئەوەی ببێتە چەتری کارەکەی، کە لەو کاتەدا پەنابەرێکی سیاسی بوو لە یەکێتی سۆڤیەت، کە لەلایەن نوێنەرانی کۆنفرانسەوە هەڵبژێردرا، بەڵام بۆ خۆی چەتری سێبەرێکی فراوانتری کاری سیاسی و کۆمەڵایەتی بوو بۆ راستکردنەوەی ڕێڕەوی مانەوەی کورد و کوردستان.
سەرکردایەتییەکی نەتەوەیی هەبوو، کە لەگەڵ چەوساندنەوە و پەراوێزخستنی کەس نەبو و پێگە نیشتمانپەروەرییەکەی وای لە هەمەجۆری عێراقیەکان نەدەکرد، کە هەست بە نامۆیی یان ترس و دڵەڕاوکێ بکەن، تەنانەت لەو شەڕە بەرگرییانەی، کە ئەو سەرکردایەتی دەکرد، کە ئەو تەنها بەرهەڵستکارێکی شەرەفمەند بوو، کە شتەکانی دەخستە هاوسەنگی لێخۆشبوون بەر لە بارووت و فشارکردن.
زۆرێک لە سەرۆکەکان گەیشتن بە دەسەڵات و سەرکردایەتی، بەڵام لەگەڵ کۆتایی هاتنی پرۆژەکەیان ئەوانیش کۆتاییان هات و لەوانەیە هەندێکیان ڕاستگۆ و جددی بووبێت، بەڵام بارودۆخ یان بەرژەوەندییەکان ئەوان و پڕۆژەکەیان لەناوبرد، بەڵام سەرکردایەتی بارزانی مایەوە و نەهەژا، نەک تەنها لەبەر زیندویی و هەمیشەیی پڕۆژەکەی، بەڵکو لەبەر ئەوەی سەرکردایەتییەکەی مەعدەنێکی رەسەن و خودان بیر و ڕوح و جەماوەرێکی راستەقینەی هەبوو، بەڵکو رابەرایەتیەکەی بووە یەکەیەکی پێوانەکردن لە چەمکی ئەوەی، کە دەبێت ئەو حکومەتە بێت، کە مرۆڤی کورد و تەنانەت کوردستانی ڕازی دەکات.
٭ بەرپرسی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان.
لە عەرەبیەوە: شوان سەرابی
