شەنگە هاوار كاكەیی
پرەنسیپەكانی بارزانیی باوك، بۆ ئەوە نەنووسراون لە خوێندنەوەدا وەكو وێردێك تێپەڕ ببن، دوور لە تێگەیشتن و تێفكرین و كەڵكوەرگرتن لە مەغزا و رەهەندە بونیادنەرەكانی، یاخود لە پێناو وەرگرتنی وەك بابەتێكی موجەرد و رامێندراو لە سوودبەخشین تەنها لە نێوان دێڕی پەرتووكەكاندا حەشار بدەن، ئەگەر هاتوو وەكو رێنوێنی یاسایی پەیڕەو بێت، جا چ لە ژیانی رۆژانەماندا یان لەناو دامودەزگا فەرمییەكاندا لە شێوەی ئەتەكێت و رێبەری، ئەوا هیچ كات تووشی گرفت نابین نە لە ژیانی تایبەتی خۆمان و نە لە كاتی ئەدای ئەركەكان لە دامودەزگا فەرمییەكانی حكوومەت، بە هەرحاڵ لەو حاڵەتەدا ئەمەیان ئەگەر پێشنیازە، دەبێ خۆمان لە راستەڕێی ئەو حەقیقەتە لانەدەین، كە لە كاریگەری دەركەوتەی پرەنسیپەكانی بارزانیی باوك، ئەگەر هاتوو پەیڕەو بكرێن، ئەوە بێگومان رەفتارە بەرجەستەبووەكانی خاڵی نابن لە هێزی ئەرێنی و پۆزەتیڤ لە كاتی بەرجەستەبوونی، چونكە ئەم بنچینە مرۆییانە لە بنەڕەتدا پاڵنەرێكی مەعنەویی یارمەتیدەرن بۆ سستی و سڕكردنی هێزی شەڕانگێزی كە لە ناخی مرۆڤدا كەلەكە بوونە و لە ئەدادا دەرهاوێشتەكانی بە نێگەتیڤ، رەفتاری دەمارگیری لە كاتی هەڵچوونەكاندا و لە كاتی رووبەڕووبوونەوەی كێشە و گیروگرفتەكان، بۆیە دەكرێ لەم حاڵەتەدا بڵێین ئەگەر هاتوو نمایندەكانیمان لە زیهنییەتدا بەرجەستە بوو، ئەوە بەهەشتێكی فریشتەی سەرزەمین دەخوڵقێت بەبێ ئەهریمەن و مەحاڵیشە بزانین كەموكوڕییەكان چین و واتای چییە و لە كوێن یا گیروگرفت چییە و مانای چییە؟ هەیە یا نا! لە هەمانكاتدا دەروازەیەكە بۆ راپەڕاندنی واتای فێربوون و گواستنەوەی ئەزموونی سەركردەیەكی سەركەوتوو كە لە پێناو كووردبووندا تێكۆشاوە، ئاڵای كوردستانی بە ئەمانەتەوە لە ئەستۆ بووە وەكو رابەر و سەرۆكێكی كوردی، چونكە ئەم میتۆدانە كە بە نەمری و زیندوویی رەچەشكێنكراوە بە نەشئەی بەردەوامییەتی زەمەن ئاوڕێژ بووە كە دەشێت بۆ ئەمڕۆمان و بۆ سبەی و بۆ دواڕۆژمان، ئەوەی جێگای باسە لە جیهانی رۆژئاوادا ئەمڕۆ گەورەترین زانكۆكانی جیهان پابەندن بە خوێندنی ئەو بیردۆزە فیكریانەی كە كاریگەریان بەرچاو بوو لە زەمەنی رابردوو، بەڵام لەم سەردەمەدا نوێكران، ژیانەوە بە قاڵب و قالغی تازەوە و ئەكتیڤن بە بەهای زانست لە بوارە جیاوازەكانی ماریفەتدا كە وەكو میرات گەر یەك كەڵكیان وەرگرتووە، بۆیان ماوەتەوە لە پاشماوەی رابەرانی فیكر و وشە، جیهانی دونیابیننی ئەوان وەكە ئایدیاكانیان كاران و بەرجەستە بوونە لە پراكتیكدا بەهۆی ئەو چوست و چالاكییانەی بووە جا لە هەر بوارێك تەوزیف كرابێت، ئەوە بەدڵنیاییەوە كەڵكیان لێ وەرگیراوە.
هەر چەندە وارسی پاشماوە فیكرییەكانی زەمەنی بەسەرچوو، بەڵام بە ئیزافە و نوێبوونەوە و نوێگەری. دێڕ و وشەی تازە لە بابەتە هەمەچەشنەكان كە لە رێگای ئەنجامی توێژینەوە و لێكۆڵینەوەكاندا وەبەرهەمهاتوون و كاران و دەبیندرێن، لە سەنتەرە ستراتیژییەكان بۆ بەردەوامییەت و گەشەی مرۆیی، ئەمەیان ئەگەر وەكو نموونەیەكی سمپل وەرگرین، بابڵێین گریمان قسەمان لەسەر هزری ئەرێنی پۆزەتیڤە، یەكسەر بیرمان دەگەڕێنەوە بۆ نووسەرە بەناوبانگەكان، ئەوانەی لەو بوارە جێگای دەستوپەنجەیان دیارە، وەكو “ئیبراهیم فەقێ، تۆلستۆی، گاندی، مستەفا مەحموود عەقاد.. و هتد”. لە كاتی خوێندنەوەی بەرهەمەكانیان هەرگیز هەست ناكەیت خاوەنەكانیان كۆچكردوون، بە هۆی كاراكتەری كاریگەرییەكان كە لە هەناوی ئایدیاكانی هەڵقوڵاوە و وەكو هێزی وشەیان كە تێكەڵ دەبێت بە ئیدراك كاریگەرییەكان روودەدەن، چونكە مولامەسەی رۆح دەبێت ئەگەر بپرسین بە چیی؟ بێگومان خۆمان وەڵامی خۆمان ئەدەینەوە كە سیمای كاریگەرییەكان دەردەكەون و زاڵ دەبن بەسەر كەسایەتییەكان لە ئەنجامدا هەستی نوێگەری بە چەشنێك بەرپا دەبێت تا دەگاتە چلوپۆپ بە تەواوەتی ئاسۆی بیركردنەوەی مرۆڤ دەگۆڕێت لە كەسایەتییەكی شەڕانگێزەوە بۆ كەسایەتییەكی میانڕەو هەتا ئەو رادەیەی كەوا خوێنەر پێیوایە گۆڕان بەسەر هۆش و ئیدراكی هاتوو گۆڕاوە، دەڵێ: من مرۆڤی دوێنێ نەبووم؟. بۆیە لە زۆر یاداشتنامە لە ژێر رۆشنایی كاریگەریەكان ئەم دێرانە دەخوێنینەوە، دەكەوێتە بەر چاوت كە نووسراوە (ئەو كتێبانەی ژیانمیان گۆڕی). هەڵبەتە قوتابخانەی بارزانیی نەمریش هیچی كەمتر نییە لەو زانكۆ مەزنانەی جیهان بۆ فێربوون، رەچەی مرۆڤبوون، بەڵام؟ لە رەوتێكی جیاوازی ماریفەتدا كە بواری سیاسییە، بەڵام ! سیاسەتیش بەهەستی مرۆڤ بوونەوە جوانە، موتەكامیلە بە تایبەت ئەگەر هاتوو تەوزیف و كارابێ لە كەرتی گشتی، ئەگەر بەرجەستە بێت وەكو پردێك بۆ پەڕینەوە رەهەندەكانی چاكسازی. بۆ كارابوونی لە بواری داڕشتنی سیاسەتدا لە كاتی دانانی پلانی ستراتیجی وڵات. سادەیی نمایندەكان بۆ ئێمەی كورد جێگای خۆشحاڵییە كە بە زمانی شیرینی خۆمان نووسراوە لە زانكۆیەكی هەرە گەورە و مەزنی جیهان رەوایەتی پێبەخشراوە كە ئەویشیان مەحفەلی شاخ و داخەكانی كوردستانە كە بەهێزترین زانكۆ و سەنتەر و و مەڵبەندی تۆێژینەوە نیستراتیژی كوردییە بە ئەژمارە لە جیهانی سیاسەتدا، چونكە زۆربەی هەرە زۆری سەركردە كوردەكانمان بە ڕەنگی جیاواز ئەمڕۆ لە گۆڕەپاندان دەرچووی ئەو مەدرەسەن، بۆیە ئەكتیڤبوونی نمایندەكان شعوری هیچ كەسێك ناوروشێنێ، چونكە لە بنەمادا سەركردە كوردییەكان هاوڕا و هاوتەكبیر بوونە كە لە ژێر ئاڵای پێشمەرگایەتیدا رێباز و رەوتی كوردبوونیان هەڵبژارد بەتایبەت ئەو گفتانەی كەوا پڕ هێزن. یەكێك لە وتەكانی سەرۆك بارزانی لە كاتی سەردانی بۆ ناوچەی باڵەكایەتی و لە گوندی رێزانۆك فەرموویەتی (ئەبێ بزانین دونیا بۆ كەس نامێنێت، هەزار قەسری ئاڵتونیشتان هەبێت بە جێیدەهێڵن، دەچنە ژێر خاك، تەنها شەرەف و نامووس و ئینسانییەت لە وجودی بەشەردا قیمەتی هەیە پیاو لازمە لە خوا بترسێت و خزمەتی قەومی خۆی بكات بە سەداقەت و بە ئیخلاس شانبەشانی یەك دوو دیفاع لە زدی زوڵم نەكات) هەرچەندە فەرموودەكانی ئەم رێبەرە مەزنە ئەگەر بە سەلیقەوە بخوێندرێتەوە وەكو فەرهەنگێكە بریتییە لەو شەو ئەلف و بێی كوردبوون، مەردبوون، بۆ بزاڤێكی نیشتمانی نووسراوە هەر بەم رەهەندەوە باڵاپۆش بووە كە خاڵییە لە زەمەن لەوكات بۆ ئەمڕۆمان دەشێت! بۆ سبەی! بۆ ئایندەمان. واڵابوونی ئەم دەرگایە كرانەوەی بە رووی جەماوەردا لە پاكیزەیی خەبات و تێكۆشان ئەگەر وەرگرین، وەكو نمایندەیەكی نیشتمانی بۆ پێشەوەچوون و پێشخستن لە كەرتی میریدا بۆ دەربازبوون لەم دۆخە قەیراناویەدا كەوا سەپێندراوە، ئەوە هیچ دەرفەتی كاركردن لەبەردەمانا نامێنێت، تەنها بە گەڕانەوە بۆ كارابوونی ئەم فەرهەنگە پڕ خۆنەویستییە. ئەگەر پێداچوونەوەیەك بكەین بەو ناسەغڵەمیانەی بەرپان لەسەرجەم كایە و سێكتەرە جیاوازەكاندا بە هۆی كەڵەكەبووی كۆمەڵێك هۆكاری خودی كۆمەڵێك هۆكاری مەوزوعی پەیدابوونە لە كەرتی گشتیدا بۆتە هۆی خوڵقاندنی سستەمێكی شلۆخ پەكخستە لە بواری گشتیدا، لەوانە پابەندبوونیان بە رێنماییە بەناو یاساییەكان كە گوایە سەرچاوەی داڕشتنیان لە لایەن حكوومەتی ئیتحادی بۆ داندراوە ئەمە 27 ساڵە پابەندین بە جێبەجێكردنیان. ئەم بن و بنجەوانە یاساییانە لە خزمەتی ئەم دۆخە پر تەنگەژەیە ناكات كەسیش نكۆڵی لەو ڕاستیانە ناكات كەوا لە پاڵ قەیرانی دارایی دووچاری قەیرانی ناشایستەبوون لە ئەدای مەهامدا هاتووەتە كایەوە. لە پێشەوەچوون بۆ دامەزراندنی حكوومەتێكی موئەسەساتی كە لە سەر ئەم سێكوچكەیە بونیادبوون راگەیاندنی بە دامەزراوەیی چەكەرە دەبێت، بریتین لە (یەكسانی، لێهاتوویی، دادپەروەری) یەكسانی دادپەروەری لە دابەشبوونی ئەرك و مافەكاندا لە دامەزراوە فەرمییەكاندا. خەسڵەتی لێهاتوویی كەوا پێناسەی لە فەرهەنگی بارزانی دەخۆیندرێتەوە بەوە ناسراوە كە خۆشكێنە موتەوازیعە و خاكییە لە هەڵسوكەوتدا لە كاتی نەمانیان وەكو زبرێكی كوشندەیە ئاڕاستەی ئایدیای بارزانیی باوك دەبێتەوە كە هەرگیز بە درێژایی تەمەنی لە بڕوای خەمەرە نەبووە نە وەك رەهەند، نە وەك بنەما. هەڵبەتە چرۆكردنی ئەم ئایدیایە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو سەردەمە سەرەتایانەی پێگەیشتنی بارزانی لە قۆناغی دەرەبەگایەتی كەوا بارزانی دەستبردی گەرم بوو لەناو شۆڕش و گۆڕەپانی سیاسەتدا، ئەوكات ئەستەم بوو دژ بەوان شۆڕش بەرپا بێت كەچی بارزانی بە جەسوری دەجەنگا لە بەرەنگاربوونەوەدا. لەم روانگەیەدا لە سەرنجێكی بەپێز بە وانەیە ك ئاشنامان ئەكات كەوا هەرگیز بەشێك لەبەرپرسانی ئەمڕۆمان لاسارن و دەورچوونە لە پەیڕەو و پرۆگرامی بارزانیی نەمر. كەوا بەبەرچاو ڕوونییەوە بە جێماوە لەم فەرهەنگە دەوڵەمەندە بۆ پێناسەبوونی ئەدا و لێهاتوویی بەرپرسانمان كە دەفەرمێ (شانازییە بۆ مرۆڤ خزمەتكاری میلەتی خۆی بێ) زیندووبوونەوەی خەسڵەتە گرنگەكانی پەیامی بارزانی كە بریتی بوون لە خاكیەت و تەوازع هۆگرییە بۆ گەیشتن بە ترۆپكی ئینسانییەت، شكاندنی بەربەستی چینایەتی. چونكە ئەم نمایندەیە هەڵگری واتای بنچینەیەكی هەرە گرنگە لە یەكسانی بوون لە هزری ئەم سەركردە مێژووییەماندا بۆیە پەیڕەوانی ئەم رێبازە بە هەمان رێچكە و هەمان رێباز درێژەپێدەر و بەردەوامییەت بەو بەها و بنەما فیكریانەی بارزانی دەدەن لە گوتار و لە رەفتار لە هەمان كاتدا كاتێك هەڵسوكەوت ئەدای كادیرێك دەبێتە جێگای سەرنج و دروستبوونی پرسیار؟ بە پێچەوانەی ئەتەكێت فۆرمی ئەم هزی بوونە لە فۆرمەڵەی ئەدادا. نمایشی دەردەكەوێت قوتابیانی بارزانی ئەگەر هیچ رێگاچارەیەك و دەسەڵاتێك لە بەردەمیاندا فەراهەم نەبێت ! بە لای كەمی ئەزعەف و ئیمان پەناگەیان ماڵە ئارامەكەیان نووسین سەرنج راكێشانە، ئێمە كە ئاماژە و راڤەی.. پەتای غروری سیاسەت دەكەین بێبنەما و بێ مەبەست نییە، بەلام رەنگە ئاماژەدانمان لە دەرچەیەك بێت مەبەست تیایدا لێدانی كەسایەتی زادەی بەرپرسی تووش بوو نەبێت وەكو كەسایەتی یا خوانەخواستە وەكو تانە و تەشهیر بگرە! ئەم دژ رەوانە نە كار و ئیختساسی نووسەرە، بەڵام بۆ خستنەڕووی ئەمانەت و ئیلتیزامی ئەخلاقی وەزیفەییە كە چۆن گریمانە پەیڕەو ببێت؟
بۆ ژیانەوەی بنەما فیكرییەكانی ئەم رێبازە سۆفیگەر كە پڕە لە جوانی و لە میهرەبانی. ئەم مەسجە رێگەخۆشكەرێكە كەوا بە چاوكراوەیی بمێنن و نەتوانن لە ئاست ناحەقییەكان بێدەنگی دەنگ هەڵنەبڕن كە هەڵگری بڕوانامەیەكن و بڕوانامەكانیان لە پەروازێك هەڵواسن عەمەل و كرداری پێ نەكەن، سوود نەبەخشن بە دەوروبەریان بە لای كەمی بۆ هاوپیشەكانیان. لەم سۆنگەیەدا كە بە گەرمی هزری نەتەوەیی نشتمانپەروەری ئەم سەرنجانە دەخەینەڕوو بۆ ئەوەی هەموو سارد و سریەك گرمتر بكات لە ئەدا لە هەڵسوكەوتەكاندا. بەو پێیەی سەر بە قوتابخانەیەكین لە نەبەردی و جوامێری و لە هەڵوێست.
كاتێك یەكێك لە قوتابیانی بارزانی روو دەكەنە بڵندگۆیەك یاخود دەزگایەكی هاوپۆلەكانی بەڕێوەبەرن سەرپەرشتیارن تموحی زۆر گەورە بەرۆكی دەگرێ، یەكێك لەوانە خەسڵەتێك لە خەسڵەتە دیارانەی بارزانی رەنگی دابێتەوە لە ئەدا و هەڵسوكەوتی قوتابیانی ئەم رێبازە كە بریتییە لە خاكیەت و تەوازوع و سادەیی جا ئەگەر بەدی نەكران هۆشیار بوونە زەرورەتە بۆ سەوزبوونی فیكری بارزانی لە هەیكەل و لە ناخی بەڕێوەبەرانی ئیداری وەزیفی حزبی كە ئەمڕۆ بەو ناسنامەیە ئەركی بەرپرسیارتی و شەرفی ئەوەیان پێبەخشراوە لە راپەڕاندنی ئەركی بەڕێوەبردنی یەكە ئیداری و كارگێریەكاندا هەرچەندە بە گواستنەوەی ئەم وێنە یۆتوبیایە كە وێنەیەكی بەربڵاوە و گومڕاین لە پاڵنەر و بزوێنەر، بەڵام چارەسەری ئەستەم نییە ئەگەر مەبەستمان بێت دەكرێ لە خانەی مومكیناتدا وەكو پێشنیازێك بخرێتەڕوو بۆ پەیڕەوبوونی یاسایی بارزانی بەم هەنگاوە هەر بەرپرسێك حەزی لە لاف و خۆدەرخنستنە دەكرێ دووربخرێتەوە لەو ئەركەی كەوا پێی سپێردراوە.
ئەوەی ئاشكرایە كە سەرمایەی وڵات چۆن بە هەدەر دەبردرێت و تەخشان وپەخشانی پێدەكرێت، بە زێدەرۆیی لە شایستە داراییەكاندا سەرچاوەی ئەم بەفیرۆدانە لە بودجەی گشتی وەردەگیرێت بە بەشێك تەرخانكراوە بۆ مەسروفاتی پلە تایبەتییەكان، وێڕای مووچە بەرزەكانیان، كۆمەڵێك ئیمتیازاتی شاهانە كە ناكرێ شایستە بێت لە وڵاتانی جیهانی سێیەمەدا بە ناوی ئەرك و ماندووبووندا بۆیان بەرجەستەیە ئەگەر بەراوردی بكەین بە ئەرك و ماندووبوونی پێشمەرگەیەك لە بەرەكانی شەڕ، ناگات بە یەك سەعاتی ئەركی برا پێشمەرگەكانمان، شایستەكان بەرچاون كۆمەڵێك پاداشتی دارایی ئۆتۆمبێلی پێ پاسەوان و شوفێر، جیا لە مەسروفاتی بەنزین و ئیدامە و نەسریە….. هتد دیارە قسەمان لەسەر لایەنی ماددییە كە ئەو بەرپرسە پڕ دەبێ بە داهات، دووچاری ئەو غرورە دەبێ كەوا بارزانی باوك نەهی كردووە لە ژیان و بزاڤیدا ئەو موكتەسابەتە وەزیفیە كە بە یاسای وەزیفی دەیبەشنەوە جڵەوی گرتووە بۆ گەرمبوونی هەناسەی دەسەڵاتە بە بورژوازیەتەوە ئەم حاڵەتە.
دەرچەیەكە بۆ گێڕانەوەی غروریەتی بەرپرسێك لە یەكێك لە وەزارەتەكان كە رۆژانە رووی دەكردە فەرمانگەی خۆی بۆ ڕاپەڕاندنی ئیشوكاری رۆژانەی لە كاتی دابەزینی لە ئۆتۆمبێلەكەیدا چاوەڕوانی دەكرد پاسەوانەكی دەرگای بۆ بكەنەوە جانتاكەی دەستی هەڵبگرن، هەر بەمشێوەیە تا دەگەیشتە ژوورە تایبەتەكەی خۆی، بەم دیمەنەنانە رۆژانەی تێپەڕ دەبوو، بەڵام رۆژكیان بەبێ پاسەوان تەنها خودی خۆی و شۆفێرەكەی روویان لە فەرمانگە كرد و لە كاتی وەستانی ئۆتۆمبێلەكی شوفێرەكە هاتە خوارەوە تاوەكو دەرگا بكاتەوە فەقیرەی قۆپچەیەكی كەوت (دوگمە) زۆر پەشۆگا و بە گەڕان و سوڕان، بەڵام هەر بەدی نەكرد تا چووە ژێر ئۆتۆمبێلەكە دیارە لەو ئان و كاتەدا تەلەفۆنێك بۆ خاوەنشكۆ هات لە دواییدا دەركەوت كە جەنابی وەزیرە، ئەوەنە بێ سەلیقە و مەغرور بوو، نە دەهاتە خوارەوە، دەرگای ئۆتۆمبێلەكەی بكاتەوە، بانگی شۆفێرەكەی كرد بێ فایدە بوو، ئەمجا دەستیكرد بە چەپڵەلێدان هەر بێ فایدەبوو، ئەمجارە كێشای بە نێوچاوانی خۆی هەر بێ فایدەبوو، تا دوای هۆڕن و ئستێرنی بەكارهێنا و دەستی كرد بە بۆڵەبۆڵ و هات و هاوار و قیڕاندن بەسەر شۆفیری داماودا، جا دەرگەی بۆ كردەوە كە تەئخیر بوو، چووە سەرەوە بۆ خزمەتی جەنابی وەزیر، كە گوایە تەئخیر بووە پاسەوانی وەزیر پێڕاگەیاند كە دواكەوتووە پێیگوت (هەرە هەرە زیكە كۆمبوونەوە دەستی پێكریا). ئەوەی ماوە بڵێم با بە باوەڕ و بە كردار هەوڵەكانمان چڕ بكەین لە پەیڕەوی وشەی جوان كە زادەی فەرهەنگی كوردییە لە پێناو مرۆڤایەتی.
