فارس قادر فەقێ عەبدوڵڵا❊
ماوەیەكە جیهان بە گشتی سەرقاڵی ناسین و زانین و شرۆڤەكردن و باسكردنی ڤایرۆسێكە بەناوی ڤایرۆسی (كۆرۆنا)! زۆرینەی دانیشتووانی جیهان و گەلانی نزیك لە شوێنی بڵاوبوونەوەی ئەو ڤایرۆسە كەوتوونەتە ترس و دڵەڕاوكێ راگەیاندنەكان بە ئاگا و بێ ئاگا باسی ئەو ڤایرۆسە و ترسناكی و كاریگەری لەسەر ژیانی خەڵك دەكەن، خەریكە بڵێین بە قەدەر جەنگێكی جیهانی مەزن وەك سەرتایەك دەنگدانەوە و كاریگەری هەیە و هەریەكە و بە شێوازێك ترسی لێنیشتووە و بیر لە خۆپاراستن و بەرەنگاربوونەوەی دەكات.
لەلایەك لە لایەكی ترەوە كۆمەڵێك زانیاری سەیر لێرەو لەوێ فرێ دەدرێنە ناو خەڵك و جیهانیان پێی شێواندووە، یەكێك دەڵێ ئەو ڤایرۆسە بەشێكە لە شەڕی نێوان وڵاتە زلهێزەكان و یەكێكی تریش دەڵێ شەڕێكی بازرگانییە بۆ بەرژەوەندی كۆمپانیاكان، ئەوەی تر دەڵێ ئەو سینارۆیە چەندین ساڵە بەرنامەی بۆ داڕێژراوە و هەواڵێك بڵاوبووتەوە كە لە2011 لە ئەمەریكا فیلمێك پەخشكراوە (پێشكەشكراوە) كە لە2020 لە چین ڤایرۆسێك بەو ناوە بڵاو دەبێتەوە، بەهەرحاڵ سەلماندنی راستی و ناڕاستی رەنگە بۆ ئێمەمانان ئاسان نەبێت، كامیان راستە یان ناڕاستە و ئەو بارودۆخە چۆن دەبێ و بەرەو چ ئاقارێك دەڕوات، جێگای پرسیارە بۆ هەموومان؟
گەر بگەڕێینەوە دواوە بۆ مێژوو بەر لە سەدەیەك و زیاتریش لەناوخۆمان لە كوردەواری باسی پەتای (تاعوون) یاخود سیل كراوە، بەڵام ئەو سەردەم جیابوو لەسەر ئاستی جیهان بە گشتی و ئاستی ناوچەكانی ئێمە لە كوردستان بە تایبەتی، (زانستی پزیشكی) هێشتا لە قۆناغەكانی سەرەتاییدا بوو، بەڵام ئێستا سەردەم جیایە و مرۆڤ ناحەقی نییە دوو خاڵ بكات بە باس و وەڵام و بڵێین سەردەم سەردەمی تاعوون یان (سیل) نییە، بۆیە دەڵێین رەنگە سیاسەت بێت یان شێوازێك بێت لە شێوازەكانی بازرگانی و ئابووریی جیهانی؟ چونكە ئەو سەردەمە تاك لە كۆمەڵگا و كۆمەڵگا لە جیهان بە ئاگایە و پرسیار دەكات؟ بۆ نموونە دەكرێ بڵێین ئەی چەند ساڵێك بەر لە ئێستاش نەگوترا ئەنفلوەنزا (پەسیو)ی بەراز هەیە و ترسناكە؟! ئەی نەگوترا ئەنفلەوەنزای باڵندە هەیە و ترسناكە، ئەی بەر لەوەش باسی (جنون البقر) نەكرا جا گەر وابوو بۆچی نەڵێین سیاسەتە و شەڕی بازرگانییە؟! بازاڕ دروستكردنە، بۆ كۆمپانیاكانی دەرمان وەك بازاڕی چەك و تەقەمەنی!
بەڵێ لەوكاتەی كە باسی (پەسیوی باڵندە) كرا كوردیش وەك هەر گەلێكی تری جیهان بڕیاریدا بۆ خۆپاراستن لەو پەتایە بای دەیان ملیۆن دۆلار دەرمانی دژە ڤایرۆسی ئەو پەتایە بكڕێ، شوكر بۆ یەزدان ئەو پەتایەش نەهاتە كوردستان و لەسەر ئاستی جیهانیش وانەبوو، بەڵام زۆر گەورەكرا و واش پێدەچوو تەنها گەمەیەكی ئابووری بێت بەس (دەرمانەكانیشمان فڕێدران) بەهەرحاڵ ئەمە راستییەكە و ناشاردرێتەوە، سەیریش نییە ئەو ڤایرۆسەی ئێستاش بەناوی ڤایرۆسی كۆرۆنا، هەمان گەمە و هەمان مەبەستی بە دواوە بێت! بەڵام لەبەر ئەوەی ناكرێ یاری و مساوەمە بە ژیانی خەڵكەوە بكرێت و دەبێت بابەتەكە وا وەربگرێ كە راستە و زۆریش خەتەرە.! ئەگینا دەگوترێ ئەم ڤایرۆسە بایولۆجییە دروستكراوە! رەنگە بۆ ئێمە خەتەر نەبێت و مەبەستیش نەبین، هەرچەندە تا ئێستا دەگوترێ200 هەزاركەس زیاتر تووش بووە لە چین.
لێرەدا دەمەوێت بڵێم ئێمەی كورد بە داخەوە بێ ئاگاین، ئێستا لە كوردستان ڤایرۆس و پەتای زۆر خەتەرتر و ترسناكتر لە ڤایرۆسی (كۆرۆنا و باڵندە و بەراز و تاعوون و سیل و شێرپەنجە هەن و وا خەریكە سەرتاپەی وڵات دادەگرێ و كەچی زۆرینەمان بێ ئاگاین و ئەوەی بە ئاگاشە رەنگە بەو ئەندازەیە هەست بەو خەتەریاتی نەكات و ئەوەی هەستیش بە خەتەریاتەكەی دەكات، رەنگە فریای ئاگرەكەی نەكەوێ كە رۆژ بە رۆژ زیاتر بەرۆكمان دەگرێ، بەڵێ ڤایرۆس و پەتا و دوژمنێكی گەورەترمان هەیە، لەوانەی باس دەكرێ كە لێی بێ خەبەرین، ئەویش تریاك و حەشیش و بە گشتی ماددە هۆشبەرەكانە، بەڵێ ئەوانە بابەتی ترسناكترن لە هەموو ڤایرۆس و میكرۆبێكی سەر ئەو زەویە بۆ كورد، چونكە عیلاجی نییە و بە بەرنامەش بڵاو دەكرێنەوە و دەستێكی تێكدەر و دوژمنكاری لە پشتەوەیە، گەر بگەڕێینەوە دواوە لەنێوان20 تا30 ساڵی رابردوو لەو بەشەی كوردستانی باشوور شتێك نەبوو كە خەڵكەكەی بیناسێ بەناوی ماددە هۆشبەرەكان و ئەوەی زۆر ناسراوبوو، لەلایەن تێكڕای خەڵك ناوی (ئارەق)بوو، ئێمەی خەڵكی هەولێریش زۆرینەمان نەماندەزانی ناوی مەشروباتەكان چین، ئەوەی بۆ سەرخۆشی ناوی بهاتبا دەمانگوت ئارەقخۆرە، یان ئارەقە و تەواو ئیتر خەڵك زیاتری نەدەناسی و نەیدەزانی و ئەوە فڵانە و ئەوەش فڵان، یان بیرە چییە ئارەق و جۆرەكانی چین!
كەچی لەو چەند ساڵەی رابردوو بە دەیان جۆر لە بیرە و ئارەق كەوتنە بازاڕەوە تا وای لێهات ناو لە جۆرێكیان نرابوو، بیرەی ئیسلامی، لەوەش خراپتر دوا بە دوای ئەوەبوو بە تریاك و حەشیش و كریستاڵ و حەب و سیكوتین. و چەندین ناوی تر لە ماددە هۆشبەرەكان بۆ منافسەی بیرە و ئارەق كەوتنە بازاڕی كوردستان، بەڵێ ئەوەش بەشێكە لە دووجەمسەری سیاسی دژ بە یەكتری ناوچەكە و سنوورەكان هەموو كرانەوە بۆ ناردنە ناوەوەی مادە هۆشبەرەكان لەلایەن وڵاتانی دراوسێ، بەڵێ بە بەرنامەیە و بە بەرنامە ئەو كارە دەكرێ، مەبەستیش تێكدانی شیرازەی (رەوشت و ئەخلاق و ژیانی تاكی كوردە) ئەو شەڕەی لە مێژوو لەگەڵ كورد دەكرێ جارێك بە چەك، جارێك بە سیاسەت، جارێك بە كولتوور، جارێك سنوورگرتن و نانبڕین، جارێك بە رێگای ئاوگرتنەوە و وشككردنی ئاوی رووباری سیروان، ئەوجارەش بە تریاك و حەشیشە ئەنجام دەدرێ، ئەم شەڕانە هەموویان هەریەكن دەرئەنجام شەڕی نەتەوایەتییە و مەبەستیش تێیدا كوردە، بەڵێ شەڕی تریاك شەڕی حەشیشە زۆر گەورەترە لە ڤایرۆسی كۆرۆنا، دەبێ هەستینە سەرپێ و باری ئێمە لە هەموو گەلانی جیهان قورسترە، دەبێ شەڕی ڤایرۆس كۆرۆنا بكەین و شەڕی قورس و گەورە و شەڕی تریاك و حەشیشەش بكەین! شەڕی حەشیشەش دەبێ لەناو سنوورەكان دەست پێبكەین، دەستی بازرگانە خۆفرۆشەكانی ناوخۆش ببرین، بێهۆشەكان بەهۆش خۆ بێنینەوە، وا نەزانین وڵات ئارامە و شامی شەریفە، شەڕ نەماوە و دوژمنان لە 16ی ئۆكتۆبەر سەرنەكەوتن، دوژمنان سەنگەریان گۆڕی و شمشێریان كرد بە حەشیشە و تریاك لە هەموو لایەكەوە هێرش دێنن.
بەڵێ شەڕی تریاك و حەشیشە لە كوردستان لە هەموو شەڕێك قورسترە و لە هەموو ڤایرۆسێكیش كوشندەترە (كۆرۆنا)ش وەك پەتاكانی تر ئەمڕۆ یان سبەی تەواو دەبێت، بەڵام ئەوەی تەواو نابێت و وا بەئاسانی حەشیش و تریاكە و بۆ بەرەنگاربوونەوەی شۆڕشێكی دەوێت، گەر لە وڵاتی چین كە رێژەی نزیكەی ملیار و نیوێكە200 هەزار نەخۆش هەن، لە رێژەی سەدی كەواتە لە7500 كەس یەك كەس تووشبووە، كەواتە رێژەی سەدی بە پۆینت دەردەچێ، گەر بەراوردی بكەین لەگەڵ رێژەی كورد، كورد دە بەرانبەر زیاتر خەریكە تووشی ئاڵودەبوون و گیرودەبوونی ماددەی هۆشبەر دەبێت، دەبا واز لە كێشەكانی دەرەوەی وڵات بێنین و هەستینە سەرپێ و شۆڕشێك بەرپا بكەین دژی ئەم پەتایە، كە ماددەی هۆشبەرە و هۆكارەكانیشی نەبوونی هزری نەتەوایەتی و گەندەڵییە دەرئەنجام تێكدانی شیرازەی خێزانی كوردە و شێواندنی ئاسایشی نەتەوەییە.
بەڵێ تریاك و حەشیشە بەرەنگاربووەنەوەیان زەحمەتترە لە ڤایرۆسی كۆرونا، چونكە كۆرونا بازرگانی پێ ناكرێ لە كوردستان و گەندەڵكاران رۆڵیان نییە لە دروستبوون و لەناوبردنی، بۆیە بەرەنگاربوونەوەی ئاسان نییە، بەڵام ماددە هۆشبەرەكان بەرنامەی دەرەكییە و خۆفرۆش و گەندەڵكارانیش دەستیان هەیە لە هێنانی و بازرگانی پێوە دەكرێت، بۆیە رووبەڕووبوونەوەشی بە شێوازێكی تر دەكرێ، ئەویش لێدانی سەرانی گەندەڵ و گەندەڵكاران و خۆفرۆشان و لێدانی بازرگانە ملهوڕە و مل ئەستوورەكانە كە سنوورەكان لە دەستیانە.
❊ ئەندامی ئەنجومەنی سەركردایەتیی پارێزگای هەولێر (پ.د.ك)
