شەنگە هاوار كاكەیی
لە دیبەتی میریدا زۆر گفتوگۆی گەرم هاتنە بەر باس و خواست سەبارەت بە هێڵە گشتییەكانی سیاسەت و گۆڕانكارییە دەستوورییەكانی عێراق و ئایندەی هەرێمی كوردستان. هەرچەندە تەوەرەكان سەرجەمیان گرنگن، بەڵام یەك خاڵی جەوهەری تێكڕای پرسەكانی بووژاندەوە بۆ وێردێكی شیرینی وتووێژەكان كە بەڕێز سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان فەرمووی دەبێ خزمەتكار بن. تێڕامانی دیبەیت و ئامۆژگاری كاك مەسرور بارزانی لەكاركردن بۆ بەرجەستەبوونی مافی هاووڵاتییان و دەوڵەمەندكردنیەتی بە ئەجێندای چاكسازی و خۆشگوزەرانی هاووڵاتییان لە دامەزراوە فەرمییەكان بە بنەمایەكی یاسایی پتەو و گرێدانی بە تەكنیكی تەكنەلۆجی و زمانی سەردەم.
ئەمانە ئەگەرچی گوزەرشتەیەكن و بووەتە هاجیس و خەونێكی دووری تاكی كوردی، بەڵام كە خەمی هاووڵاتیی و هاووڵاتیبوون لە ئەولەویاتی خەمەكانی سەرۆك وەزیرانە و دڵنیاشین لە ئایندەیەكی نزیكدا دەبنە راستییەكی سەلمێندراو. دیارە پێداگیریی و دامەزراندنی ئەم بنەمایانە لەكاتێك دایە كە دیاردەی بۆرجوازیەتی وەزیفی و فەرامۆشكردنی مافی هاووڵاتییان لەئارادایە و خەریك بوو سەلیقە و ئەدای وەزیفی موئەسەساتی هەرێم لە رێڕەوی سرووشتی خۆی لابچێت و بە پەتای گەندەڵی بخنكێت، هەرچەندە دیاردەی ئیستیعلای وەزیفی بەخۆ زلزانین و فەرامۆشی و كەمتەرخەمی هەرگیز سیمایەكی شاراوە نەبوون لە سیمای ئەم دامەزراوانەدا، كە لە بنەڕەتدا دەچێتە قاڵبی نەخۆشییە دەروونییەكان، ئەم پەتایە بەربڵاوە وەكو ئافاتێكی بنبڕكەر و رەنگە بۆ دۆزینەوەی میكانیزمێكی گونجاو بەسەدان پێشنیاری پێشنیاز كراو خرانەڕوو، بەڵام دەپرسین گرنگترینیان كامانەن؟ ئەوە دەبێ فۆكس بخەینە سەر پۆختی ئاراستەكان كە دەبێ لەسەر بنەمای وەلای نیشتمانیی رەوتی نەتەوەیی دەستیان گەرم بێ لە دەسەڵات و دابمەزرێن و ئەم دامەزراوانە بڕازێندرێتەوە بە خوێنی فرێش و وزەی ئەكتیڤ و كاراما لە كوڕان و كچانی نیشتمان، كە ئەم بنەمایە خۆرسكە لە تێفكرینی مەدرەسەی بارزانیی نەمر وەرگیراوە لەمەڕ پرسە نەتەوەییەكاندا چ لە مەسەلەی باوەڕبوون بە یەكسانی عەدالەتی كۆمەڵایەتی و دادپەروەری چ لە بابەتی وەلائی.
كاتێك بیر لە هەڵوەشاندنەوەی بیرۆكراسیەتی وەزیفی دەكرێتەوە تاقە ئامانج لەم هەڵكۆڵینەوە بۆ ئەوەیە كە ئەم دەسەڵاتە لە داڕشتنی یاسایەكی بەرقەرار بە بوعد و مەنزوومە ئینسانییەكەیەوە دوور لە جیاوازی جەندەری و پەتای گەندەڵی سەركەوتووبێت. دیارە گۆڕینی پۆستە سەركییەكان هەر چوار ساڵ جارێك گوڵڕێژێكە بۆ گەشەی دیموكراسییەت و كوشتنی قۆرخكاری بەرپرسان، چونكە كورسی تا سەر بۆ كەس نییە.
ئەم مۆدێلە باوەی ئێستاش بەرجەستەیە هەرچەندە سەوابت نییە و دەكرێ بگۆڕدرێ بەهۆی گەشەسەندن لە دامودەزگاكان كە لە دەرئەنجامی ئەو عورفە وەزیفییە فاسیدانە هاتووەتە ئاراوە كە كەڵەكەبوونی سیاسەتی پاشماوە وێرانەكەی حزبی بەعس و رژێمی پێشووە، كە بە بۆماوەیی وەرگیراوە وەكو نەریت و عورفێكی باو لە زیهنیەتی ئەو چینەدا سەوز بووە و كە باوەڕی بەو گفتە بێ بنەمایانە هەبوو، كە لە سەردمی فەرمانڕەوایەتییدا بە یاسا كارابوون بە مەبەستی مۆنۆپۆڵكردنی دەسەڵاتی خۆی لە سەرجەم كایەكاندا و ئەم ئاسەوارانەش زۆر بە زەقی بەدیدەكران.
تەنانەت پاش رووخانی رژێم و دامەزراندنی عێراقی فیدراڵ هەمان پەتا بنبڕنەكرا، بگرە خێراتریش گەشەی كرد، چونكە ئەمجارە بە هاوبەشی بزاوتێكی رێكخەری ئایینی هاوردەوە هاتە كایەوە بە باوەڕی دیموكراسیەتێكی تەوافوقی شكستخواز، كە سەرجەم دەسەڵاتەكانی یاسادانان و جێبەجێكردن و دادوەریی هەرس پێ هێنا.
داڕشتی سیاسەتی فەرق تەسود و تایفەگەریی مەزهەبی لە عێراقی تازەدا دەسەڵاتی سیاسی و كارگێڕی كەوتە ژێر تەوژمی ئەحزابی هاوردە لە هەردوو باڵی شیعی و سوننی و لە هەژموونی ئەم كاریگەریانەشدا عێراق بووە دیارترین وڵات لە بواری گەندەڵی و هاووڵاتییانی عێراقیش مافیان پێشێلكراو دەرفەتیان بۆ نەڕەخسا نە لە ژیانێكی ئاسوودە و نە لە سیاسەتێكی ئارامیش.
ئەم دەرهاوێشتانە دەرخەری ئەو راستییەیە كە گەلی عێراق برا گەورەیەكی نیشتمانییان نییە لە خەمەكانی نیشتمان بپێچێتەوە، بۆیە نە روئیا و نە دواڕۆژیان دیارە و نەپلان و نە ستراتیژیش، چونكە ئەوانەی لە دەسەڵاتن بە تەوژمی نیشتمانپەروەری گۆش نەكراون، بگرە دەتوانین بڵێین بە نۆكەری بێگانە لە دەسەڵات رسكاون و جێگەی سەرسوورمانیش نییە كە دەبینین نیوەی بودجەی عێراق بۆ نەفەقاتی سیادی تەرخان كراوە و تەنگژەی ئەم قەیرانەش گەیشتە هەرێمی كوردستان و پڕوشكێك لەم ئاگرەمان بەركەوت. ئەمەش بەهۆی پابەندبوونی ناچاریی هەرێمی كوردستان و لكاندنی بە حكوومەتی عێراقی شكستخوازەوە، ئەم هۆكارەش وای كرد كە بەربەست و تەگەرە دروست بێت لەپێداچوونەوە بە یاسا كارگێڕییەكان و لەم روانگەیەشەوە دەنگی نەشازی سكاڵای پەرلەمانتارانی هەرێم بەرزبووەوە بۆ هاوتاكردنی مووچەكانیان بە بەراورد بە پەرلەمانتارێكی عێراقی كە دوو هێندەی مووچەی پەرلەمانتارانی كوردستانە، بێ ئاگا لەو راستییەی كە بەرپرسانی عێراق بە رەهەندێكی داگیركەرانە و نەزعەتێكی شۆڤێنی دەستیان گەرم بووە لە دەسەڵات، نەك بە رەهەندی نیشتمانی و موئەسەساتی، كە لە ئەزموونی حوكمڕانی كوردیدا بوونی هەیە، ئەوەی چاوەڕوانیش دەكرێ لە هەنگاوی داهاتووی بەرنامەی چاكسازی، چاوخشاندنەوەیە بە مووچەی پلە پلەباڵاكان وەكو ئاوڕدانەوەیەكی تازە، بۆ رسكاندنی حكوومەتێكی بەهێز و پرۆفیشناڵ.
❊ ماستەر لە یاسای گشتی، زانكۆی حیكمە بەیروت
