خه‌بات: سەید فاتیح بەرزنجی:-
دوای ئەو سەقامگیری و هێمنییەی كە لە كوردستان هەیە هانی كۆمپانیا بیانیەكانی دا كە لە كوردستان كاری وەبەرهێنان و پڕۆژەی گەورەو ستراتیژی ئەنجام بدەن، بۆ ئەوەی كوردستان زیاتر ڕوو لە ئاوەدانكردنەوە بكات و ڕۆژ لەدوای ڕۆژیش ڕێژەی تۆماركردنی كۆمپانیاكان ڕووی لە بەرزبوونەوە كردووە. پشتیوان مستەفا قادر بەڕێوەبەری تۆماركردنی كۆمپانیاكان بەخەباتی ڕاگەیاند: لەكوردستان یەك بەڕێوەبەرایەتی گشتی تۆماركردنی كۆمپانیاكان هەیەو پێشتر لەبەغدا هەبوو پێی دەگوترا فەرمانگەی تۆماركردنی كۆمپانیاكان، ئەوەبوو بەهەوڵ و كۆششی لایەنی پەیوەندیدار ئەو بەڕێوەبەرایەتییە گشتیە لە كوردستانیش كرایەوە.
كردنەوەی ئەو بەڕێوەبەرایەتییە لە كوردستان زۆر گرنگ بوو
پێشتر ئەو بەڕێوەبەرایەتیە بەناوی بەڕێوەبەرایەتی تۆماری كۆمپانیاكان لە هەرێم بوو، جگە لەوە پێشتركۆمپانیاكان بارەگایان لە كوردستانیش هەبوو لە بەغدا تۆمار دەكران دوا بەدوای ئەوە لە ساڵی2006 كرا بە بەڕێوەبەرایەتی گشتی تۆماركردنی كۆمپانیاكان و سەربە وەزارەتی بازرگانی و پیشە سازییەو هەركە ئەو بەڕێوەبەرایەتیە گشتییە كرایەوە بۆ كارئاسانی كۆمپانیاكان بەڕێوەبەرایەتیەكیش لە شاری سلێمانی كرایەوەو دوای كردنەوەی ئەو بەڕێوەبەرایەتیە گلەیی و گازندەی هاووڵاتیانی لێكەتەوە، بەتایبەتی خەڵكی شاری دهۆك لەو ڕێگا دوورەوە دەهاتن بۆ بەڕێوەبەرایەتی گشتی تۆماركردنی كۆمپانیاكان بۆ هەولێر گلەیی زۆری هاووڵاتیانی ئەو شارە وای كرد كە هەوڵ بۆ كردنەوەی بەڕێوەبەرایەتی تۆماركردنی كۆمپانیاكان بدرێت لەشاری دهۆك، بەتایبەتی توێژی پارێزەرانی شاری دهۆك كار بۆ كردنەوەی ئەو بەڕێوەبەرایەتییە بدرێت بۆئەوەی بەڕێوەبەرایەتی تۆماركردنی كۆمپانیاكان لە هەردوو شاری دهۆك و هەولێر بكرێتەوە و لە ساڵی 2010 بڕیاردرا كە بەڕێوەبەرایەتی كۆمپانیاكانی هەولێرو دهۆكیش بكرێتەوەو لەماوەی ئەو چەند سالانە ئەو دوو بەڕێوەبەرایەتیانە كار بۆ تۆماركردن و پۆلینكردنی كۆمپانیاكان بكەن و دەسەڵاتەكان هەمووی لە بەڕێوەبەرایەتی گشتییەو بە پێی پێویست ئەو دەسەڵاتانە درا بە بەڕێوەبەری لقەكانی شارەكان و زۆربەی ئیش و كارەكانیان كاركردنە بۆ كەرتی تایبەت و كۆمپانیانی تێكەڵەمان كەمەو یەك كۆمپانیامان هەیە پشكی حكومەتی تێدایە لەبەر ئەوەی یاسای 21ی ساڵی 1997 هەموار كراو لە 2004 جێبەجێ دەكرێت لەگەڵ یاسای ژمارە 22شمان هەیە كۆمپانیای كەرتی گشتی ئەو كۆمپانیایانەن كە حكومەت خاوەنداریەتیان دەكات و داواش لە ئەنجومەنی وەزیران كراوە بۆ دەركردنی ڕێنمایی پێویست تا ئەو یاسایەش تەفعیل بكرێت لە كوردستان، تا حكومەتیش بتوانێ ببێتە خاوەنی كۆمپانیا تا وەكو وەزارەتەكان كۆمپانیایان هەبێت دەكرێ سێكتەرەكان بكرێتە كەرتی گشتی بدرێتە كەرتی تایبەت و بەشی حكومەتی تیا بێت، لە ئێستادا یەك كۆمپانیامان هەیەو ڕێژەیەكی هی وەزارەتی گواستنەوەو گەیاندنە و زۆربەی كۆمپانیاكان لە هەولێر تۆمار كراون بە هۆی ئەوەی كە هەولێر پایتەختی هەرێمی كوردستانە و مەڵبەندی بازرگانیەو هەموو وەزارەت و دامودەزگاكانی حكومەت لەو شارە گەورەیەیەو بۆخەڵكی ئاسانترە كە بەڕێوەبەرایەتی گشتی تۆماركردنی كۆمپایاكان لە هەولێر بێت و لقی لە شارەكان هەبێت.
زیاتر لە هەژدە هەزار دۆسیەی كۆمپانیای تۆماركراومان لە هەولێر هەیە
دواتر دەربارەی ژمارەی دۆسیەی كۆمپانیاكان، پشتیوان مستەفا وەرتی بەڕێوەبەری تۆماركردنی كۆمپانیاكانی هەولێر ڕوونیكردەوە: ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ژمارەی كۆمپانیاكان لە زیادبووندایەو زیاتر لە هەژدە هەزار دۆسیەی كۆمپانیای تۆمار كراومان لە شاری هەولێر هەیە، لەوانە نزیكەی15 هەزارو 780 كۆمپانیای خۆماڵینەو 22 هەزارو 374 كۆمپایاش بیانین، دیارە ئەو كۆمپایا بیانیانە هی زۆربەی وڵاتانن، بەڵام لە نێوانیاندا زیاتر 40%ی ئەو كۆمپانیایانە هی وڵاتی توركیانەو ڕێژەی تۆماركردنی كۆمپانیاكان ساڵ لەدوای ساڵ لە گۆڕاندایەو ئەگەر بەراوردی سێ ساڵی ڕابردوو بكەین هەرلەساڵی 2017 دوای كەمبوونەوەی قەیرانی دارایی نزیكەی710 كۆمپانیای خۆماڵی تۆماركراون تەنها لەشاری هەولێرو زۆربەی كۆمپنیاكان لە هەولێر تۆمار دەكرێن و لەساڵی2017،19 كۆمپانیای بیانیش لە هەولێر لقیان كردۆتەوەو لەساڵی 2018 ڕێژەی كۆمپانیا خۆماڵیەكان بەرەو كەمی چووەو بریتی بووە لە616 كۆمپانیای خۆماڵی تۆماركراون بە بەراورد بەساڵی2017 كە ژمارەی تۆماركردنی كۆمپانیاكان710 كۆمپانیا بووە، بەڵام نزیكەی77 كۆمپانیای بیانی لقی هەرێمی كوردستان كردۆتەوەو ڕێژەكە جیاوازی زۆرەو لەساڵی2019 لە شەش مانگی یەكەمی ئەو ساڵەدا هەتا ئێستا590 كۆمپانیای خۆماڵی تۆماركراون و هەر لەماوەی شەش مانگی یەكەمی ئەمساڵ نزیكەی35 لقی كۆمپانیای بیانی لقی لە هەرێمی كوردستان كردۆتەوە دیارە لەئەمساڵی2019 ئەو ڕێژەیە زۆر زیادیان كردووە هۆكاری زیادبوونی ئەو كۆمپانیایانە بریتین لە چەندین هۆكار یەكێكیان ئەوەیە كە هەرێمی كورجدستان سەقاگیرو ئارامە لە چاو شارەكانی دیكەی عێراق و ئەو ئاسانكاریە زۆرەی كە حكومەتی هەرێم بۆ بازرگانان و خاوەن كاران ئەنجامی دەدات جگەلەوەش ئێستا كۆمپانیاكان بە سیستەمی ئەلیكترۆنی تۆمار دەكرێن ئەو هەنگاوەش هەنگاوێكی تازەو پێشكەوتووە.
