دڵشاد مستەفا وەسانی
رۆژی 24/12//2018 قوتابخانەی ئامادەیی كوردستانی كوڕان لە هەولێر، فیستیڤاڵێكی بەبۆنەی 48 ساڵەی دامەزراندنی ساز كرد، هەر ئەو رۆژەش راپۆرتێك بەو بۆنەیەوە لە رۆژنامەی خەبات بڵاوكرایەوە، بەڕێوەبەری ئەو قوتابخانەیە وشیار مستەفا، هەم لەو راپۆرتەی لە خەبات بڵاوبۆوە، هەم لە وتاری یادەكەدا، ئاماژەی بە شەهیدەكانی ئەو قوتابخانەیە كرد، یەكەم شەهیدی قوتابخانەكە كە باسی كرد، بەلامەوە هەڵ دەگرێت چەند سەرە قەڵەمێكی لەبارەوە بنووسم. بەو مەبەستەی بەشدارییەكی بچووك لە مێژووی خەباتی نەپساوەی گەلەكەمان بە تایبەتیش پارتی دیموكراتی كوردستان و خەباتی قوتابیان بكەم.
مێژووی شەهیدبوونی ساڵح قادر ئیسماعیل یەكەم شەهیدی ئەو ئامادەییە جێی سەرنج و تێڕامان بوو بەلامەوە، ئاشكرابوونی رۆژی شەهیدبوونی ساڵح قادر لە یادی 48 ساڵەی دامەزراندنی ئامادەیی كوردستان، كە لە وتاری بەڕێوەبەری ئەو قوتابخانەیە ئاماژەی پێكرا، گۆڕانكاری بەسەر ریزبەندیی شەهیدانی كوردستان دوای نسكۆی 1975 دا دێنێت، چونكە شەهید ساڵح كە لە رێكخستنی پارتی دیموكراتی كوردستان كاری كردووە و كادیری یەكێتی قوتابیانی كوردستانیش بووە، لە شەوی 27 لەسەر 28ی نیسانی 1975 لە موسڵ لەسێدارە دراوە، واتە كەمتر لە دوو مانگ دوای رێككەوتننامەی جەزائیر كە لە 6/3//1975 بەسترا شەهید بووە.
نازانم تا چەند لێكۆڵینەوە لەبارەی ئەو ماوەیە كراوە و ئاماژە بە یەكەم شەهید دراوە، بەڵام تائێستا نەمبیستووە باسی شەهیدانی ئەو قۆناغە ناسكەی مێژووی گەلی كوردستان بكرێ و ریزبەندییەك هەبێت، چونكە ئەوەی باس دەكرێت تەنیا باسی هەڵگیرسانەوە یان درێژەپێدانی شۆڕش دەكرێت، یەكەم شەهیدی شۆڕشی گوڵان كە جێگیر بووە، شەهید سەید عەبدوڵڵایە كە رۆژی 26/5//1976 بووە، هەر ئەو رۆژەش بە رۆژی دەست پێكردنی شۆڕشی گوڵان دیاری كراوە، بەڵام شەهید ساڵح قادر ساڵێك پێش دەسپێكردنەوەی شۆڕش و درێژەدان بە شۆڕشی ئەیلوول شەهید كراوە.
تا یادی 48 ساڵەی دامەزراندنی قوتابخانەی ئامادەیی كوردستان، كە قوتابخانەكە بە دەستكەوتێكی رێككەوتننامەی 11ی ئاداری 1970 دادەندرێت، ناوی ئەو شەهیدە لە هیچ بۆنەیەك نەهاتووە، بۆیە مێژووی شەهیدكردنەكە، ئەوەمان پێ دەڵێت كە هێشتا خەڵكی كوردستان لە ئاوارەیی و خێوەتگاكانی ئێران بوون كە ئەو كادیرە لەبەر ئەوەی پارتی بووە و كادیرێكی چالاكی یەكێتی قوتابیان بووە لە سێدارە دراوە، رۆژی 19/1//1975 لە رێگای نێوان هەولێر و سەركردایەتی، بەیارمەتی سیخوڕ و بەكرێگیراوان، دەست بەسەر هەندێك بەڵگەنامەی پارتی دیموكراتی كوردستاندا گیرا، بەهۆی گرتنی ئەو بەڵگەنامانەوە هەمان رۆژ لە قوتابخانە شەهید ساڵح دەستگیر دەكرێت، كەواتە بەهۆی ئەندام بوونی لە رێكخستنی پارتی دیموكراتی كوردستان گیراوە، بەمەش دوای كەمتر لە چوار مانگ لە موسڵ لە سێدارە دەدرێت.
شەهید ساڵح لە بەندیخانەدا بەرگەی ئازار و ئەشكەنجەی گرتووە، بەڵام نەیویستوە ناوی هیچ یەكێك لەو هەڤاڵانەی لەگەڵی بوون ئاشكرا بكات، بەهۆی ئەو بەڵگەنامەی گیرابوون، جەللادەكان كە ئازاریان داوە، هەوڵیان داوە ناوی هەڤاڵەكانی ئاشكرا بكات، لێ شەهید ساڵح قادر بۆ پاراستنی گیانی هەڤاڵەكانی و زیان نەگەیاندن بە ریزەكانی رێكخستن و لێكبڵاونەبوونەوەی هەڤاڵەكان، بە جەللادەكانی گوتووە تەنیا خۆم لەو كارەدا بووم، ئەم خۆڕاگری و ئامادەبوونە بۆ چوونە بەر پەتی سێدارە، بووە هۆی ئەوەی هەڤاڵەكانی لە دامودەزگا داپڵۆسێنەرەكانی رژێمی بەعسدا بڕیاری لەسێدارەدانیان بۆ دەرنەچێت.
شەهید ساڵج نموونەی تێكۆشەرێكی فیداكار بووە، خۆشەویستیی بۆ نیشتمان هانیداوە بەدوای ئامراز و هۆكارێكدا بگەڕێت، بۆ ئەوەی ئەویش خەمی نیشتمان هەڵگرێت و شان بداتە بەر ئەركێكی قورسی ئەوێ رۆژێ، ئەو ئامرازە پارتی دیموكراتی كوردستان بووە، كە زۆر بەدڵسۆزی لە رێكخستندا كاری كردووە، لە قوتابخانەشدا وێڕای ئەوەی لە پۆلی شەشەمی ئامادەیی بووە، كە پێویستی بەوە بووە كات بۆ خوێندن تەرخان بكات، كەچی شەهید ساڵح لە تەك خوێندن، وەك كادیرێكی چالاكی یەكێتی قوتابیانیش كاری كردووە، بۆیە ئامادەبوو لە رێی نیشتمان سەر دابنێت، نیشتمان و شۆڕش بەلای شەهید زۆر گرنگ بوون، بۆیە لە بەندیخانە حەزی دەكرد هەواڵی شۆڕش بزانێ، دیارە ئەو بە دوو مانگ پێش نسكۆی شۆڕش گیراوە، بۆیە شەیدای دەنگوباسی شۆڕشی بووە، وێڕای دەنگوباسی كەسوكار، لە هەواڵی شۆڕش و پێشمەرگە و پارتی دیموكراتی كوردستانی دەپرسی، بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو بوو، كە هەواڵی رێككەوتننامەی جەزائیر و نسكۆی شۆڕشی ئەیلوولی پێدەگات، بۆیە سەرەڕای ئەوەی چاوەڕێی رۆژی لەسێدارەدانی كردووە، بە هەواڵی نسكۆی شۆڕش زۆر غەمبار دەبێت، دەڵێ من هەر لەسێدارە دەدرێم بەڵام خۆزیا شۆڕش بەو دەردە نەچووبا، لە بەختی رەشی ئەم هەڤاڵەدا رۆژی دوای لەسێدارەدانی، واتە دوای ئەوەی لە كاتژمێر 12ی شەو لەسێدارە دەدرێت، رۆژی دوایی 28ی نیسان لێبوردنێكی گشتی دەردەچێت و بەندكراوەكان ئازاد دەكرێن.
دوا قسە و چەند پێشنیازێك
پێویستە دامودەزگای پەیوەندیدار بەدواداچوونێك بۆ قۆناغی دوای 1975 بكات، ئاخۆ پێش هەڵگیرساندنەوەی شۆڕشی گوڵان چەند تێكۆشەر شەهید كراون و كامەیان یەكەمین شەهیدە، بۆ ئەوەی مێژوو وەك خۆی بنووسرێتەوە، ئەگەر پێش شەهید ساڵح قادر هیچ كەس شەهید نەكرابێ، پێویستە ئەوە جێگیر بكرێت ،كە قادر ساڵح ئیسماعیل یەكەم شەهیدی دوای رێككەوتننامەی جەزائیر و پێش هەڵگیرساندنەوەی شۆڕشی گوڵانە.
لە لایەكی دیكەوە، لە كاتێكدا لە ئاوارەییدا دەست بە جوجۆڵ و خۆ رێكخستنەوە دەكرێتەوە، ئەم هەڤاڵە بەهۆی ئەندامبوونی لە پارتی دیموكراتی كوردستان لەسێدارە دەدرێت، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت كە راستە لە 6/3//1975 رێككەوتننامەی جەزائیر بەسترا و گەلەكۆمە لە كورد و شۆڕشەكەی كرا، بەڵام هێشتا هەڤاڵانی پارتی دیموكراتی كوردستان ئامادەی قوربانیدان بوون، گیانی فیداكاریی شەهید ساڵح بە جۆرێك بووە، لە كاتێكدا بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەرچووە، بەڵام ئەو هێشتا لە خەمی ئەوەدا بووە كە شۆڕش تووشی نسكۆ بووە.
بێجگە لەم شەهیدە، چەند هەڤاڵێكی دیكەشی دەستگیر دەكرێن، هەندێكیشیان دوای دەستگیركردنی شەهید ساڵح خۆیان دەشارنەوە و دەچنە ناوچە ئازادكراوەكانی شۆڕش، ئەوانەی گیران لەبەرئەوەی شەهید ساڵح وێڕای ئەوەی زۆر ئەشكەنجە دەدرێت، بەڵام ئامادە نەبوو بڵێ ئەوان لەگەڵ من كاریان كردووە، گووتبووی هەر دەیانناسم بەڵام لە رێكخستن كاریان نەكردووە، بۆیە بەهۆی ئەو خۆڕاگرییەی شەهید ساڵح، هەڤاڵەكانی دیكەی بڕیاری زیندانیكردنیان بۆ دەرچوو و دواتر ئازادبوون.
شەهید ساڵح دوو مانگ پێش راوەستانی شەڕ و رۆیشتنی ئاوارە و پێشمەرگە بۆ دیوی ئێران گیراوە، 16 رۆژ دوای ئیمزاكردنی رێككەوتننامەی جەزائیر لە نێوان عێراق و ئێران بەسەرپەرشتی ئەمەریكا لە جەزائیر كە رێككەوتنەكە كورد و شۆڕشەكەی كردە ئامانج، بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەرچووە، دواتر لە كاتژمێر 12 شەوی 27 لەسەر 28ی نیسانی 1975 لە سێدارە دەدرێت، بۆیە پێشنیاز دەكەین كە:
❊ ئەم شەهیدە لە ئەدەبیاتی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان بە یەكەم شەهیدی دوای رێككەوتننامەی جەزائیر دابندرێت، چونكە وەك كادیرێكی حزب كاری كردووە و لەسەر پارتی بوون گیراوە و شەهید كراوە، ئەمەش مانای ئەوە دەگەیەنێت كە لە ماوەی پێش دەست پێكردنەوەی شۆڕشی گوڵان، ئەندامانی پارتی بوونەتە قوربانی نیشتمان.
❊ بە پێویستی دەزانین دەستەی رێكخراوە جەماوەری و پیشەییەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی قوتابیانی كوردستان، شەهید ساڵح قادر بە یەكەم شەهیدی یەكێتی قوتابیانی كوردستان لە قۆناغی دوای شۆڕشی ئەیلوول دابندرێت، چونكە لەسەر بەرپرسی ناوچەی یەكێتی قوتابیان بووە و لە كاتی ئەنجامدانی ئەزموونی نیوەی ساڵ لە قوتابخانە گیراوە.
❊ پەیكەرێك بۆ شەهید دروست بكرێت و لە چوار رییانی نزیك ئامادەیی كوردستان یان هەر لە پێش ئامادەیی كوردستان لە رۆژی گرتنی كە 19ی كانوونی دووەمە دابندرێت.
❊ چوار رییانێكی نزیك ئامادەییەكە بە ناوی چوار رییانی شەهید ساڵح قادر ناوبندرێت.
❊ لە رۆژی شەهیدكردنی كە دەكاتە 28ی نیسان رێوڕەسمێك بەڕێوە ببرێت.
❊ رۆژی 28ی نیسان بكرێتە (رۆژی شەهید)ی قوتابی و ساڵانە یادی بكرێتەوە.
❊ هۆڵێك لە قوتابخانەكە بەناوی هۆڵی شەهید ساڵح دروست بكرێ.
