خه‌بات‮:‬ ‬سەرهەنگ نەجمەدین‮ ‬
یانەكانی‮ ‬تۆپی‮ ‬دەستی‮ ‬كوردستان لەسەر ئاستی‮ ‬كچان بەگشتی‮ ‬لەسەرجەم پارێزگاكانی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان لەم چەند ساڵەی‮ ‬ڕابردوو تاوەكو ئێستا لەپەنجەی‮ ‬دەست تێپەر ناكات،‮ ‬ئەگەر بپرسین بۆچی‮ ‬یانەكان بەم شێوەیە بوونیان‮ ‬یەكجار كەمە لەكوردستان،‮ ‬لەوەڵامدا‮ ‬راستەوخۆ دەڵێن قەیرانی‮ ‬دارایی‮ ‬و نەبوونی‮ ‬بوددجە بۆتە هۆكارێكی‮ ‬سەرەكی‮ ‬دانەمەزراندنی‮ ‬تیپی‮ ‬تۆپی‮ ‬دەستی‮ ‬كچان‮ ‬،‮ ‬گریمان ئەگەر قەیرانی‮ ‬دارایی‮ ‬هەبێت ئەی‮ ‬بۆچی‮ ‬یەكێتی‮ ‬تۆپی‮ ‬دەستی‮ ‬كوردستان بیر لەوە ناكاتەوە لەكاتی‮ ‬نەكردنەوەی‮ ‬خول‮ ‬یاری‮ ‬تۆپی‮ ‬دەست‮ ‬بەرەو نەمان‮ ‬دەچێت،‮ ‬ئەی‮ ‬بۆچی‮ ‬ساڵانە‮ ‬یەكێتی‮ ‬ناوەندی‮ ‬تۆپی‮ ‬دەستی‮ ‬كوردستان وەك‮ ‬یەكێتی‮ ‬تۆپی‮ ‬پێ خەرجی‮ ‬بۆ كردنەوەی‮ ‬خول پەیدا ناكات،‮ ‬گریمان ئەگەر ئەم كارانەیان پێ ناكرێت بۆچی‮ ‬بیر لەدەست لەكاركێشانەوە‮ ‬ی‮ ‬خۆیان‮ ‬ڕاناگەیەنن،‮ ‬ئەگەر بپرسین‮ ‬ڕەوشی‮ ‬تۆپی‮ ‬دەستی‮ ‬كچان لەم ماوەیەدا چۆن بووە و لەچ ئاستێكدا بووە‮ ‬،‮ ‬ئەوا وەڵامەكەی‮ ‬لەم كچە وەرزشوانانەی‮ ‬خوارەوە دەستمان دەكەوێت،‮ ‬هەروەها لەكوردستان تاچەند بایەخ وگرینگی‮ ‬بەوەرزشی‮ ‬ئافرەتان دەدرێت،بۆ وەڕگرتنی‮ ‬وەڵامەكانی‮ ‬ئەم پرسیارانە بەباشمانزانی‮ ‬لەڕاپۆرتێكی‮ ‬مەیدانیدا چەند كچە وەرزشوانێكی‮ ‬تیپی‮ ‬كچانی‮ ‬تۆپی‮ ‬دەستی‮ ‬یانەی‮ ‬ئافرۆدیتـی‮ ‬شاری‮ ‬سلێمانی‮ ‬بدوێنین وسەرەتا لەگۆڵپارێزی‮ ‬یانەی‮ ‬ئافرۆدیت خاتوو شانۆ محەمەد دەستمان پێكرد و ناوبراو لەبارەی‮ ‬چۆنیەتی‮ ‬هاتنی‮ ‬بۆ نێو دونیای‮ ‬وەرزش‮ ‬ئەو بۆ لاپەرەی‮ ‬ڕۆژنامەی‮ ‬خەبات‮ ‬ڕایگەیاند‮: ‬بێگومان هەر لەسەر دەمی‮ ‬قوتابخانەوە دەستم بەوەرزش كردن كرد تا ئەو كاتەی‮ ‬كەئاست وتوانایەكی‮ ‬باشم بۆ دروست بوو بۆ‮ ‬یاری‮ ‬كردن لەیانەكان،‮ ‬ئەم هۆكارەش وایكرد كەبچمە‮ ‬یانەی‮ ‬ئافرۆدیت و هەر لەوێ پەرە بەئاست وتوانای‮ ‬خۆم بدەم،‮ ‬خۆشبەخاتنە بەهۆی‮ ‬ئەم‮ ‬یانەیەوە بۆ رێزی‮ ‬هەڵبژاردەی‮ ‬تۆپی‮ ‬دەستی‮ ‬عێراق دەستنیشانكرام‮ ‬،‮ ‬هەروەها لەگەڵ ئەم هەڵبژاردەیە توانیم بەشداری‮ ‬پاڵەوانیەتی‮ ‬ئاسیا بكەم كەلەوڵاتی‮ ‬ئەردەن سازكرابوو،‮ ‬بەڵام ئەنجاممان وەك پێویست نەبوو كە شایەنی‮ ‬باسكردن بێت‮.‬

هەر لەبارەی‮ ‬ڕەوشی‮ ‬وەرزشی‮ ‬ئافرەتان لەكوردستان بەگشتی‮ ‬ولەسلێمانی‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬خاتوو شانۆ محەمەد بۆ ئەم مەبەستە گوتی‮:‬‮ ‬ڕەوشی‮ ‬وەرزش كوردستان بەهۆی‮ ‬قەیرانی‮ ‬دارایی‮ ‬و نەبوونی‮ ‬بوددجەی‮ ‬گشتی‮ ‬بۆ‮ ‬یانەكان،‮ ‬بێگومان وەرزش پەكی‮ ‬كەوتووە و وەك جاران بایەخ و گرینگی‮ ‬پێ نادرێت،‮ ‬بەڵام لەشاری‮ ‬سلێمانی‮ ‬وەرزشی‮ ‬ئافرەتان بەردەوامە و بەهۆی‮ ‬دڵسۆزیان‮ ‬بۆ‮ ‬یانەكانیان كچە‮ ‬یاریزانەكان هیچ كات لەوەرزش‮ ‬كردن دوور ناكەونەوە،‮ ‬هەمیشە‮ ‬یاریزانەكان بەگشتی‮ ‬بیر لەبەرژەوەندی‮ ‬تاكە كەسی‮ ‬خۆیان ناكەنەوە تەنها بیر لەبەرژەوەندی‮ ‬یانەكانیان دەكەنەوە پێش بەرژەوەندی‮ ‬خۆیان‮.‬

ئەو كچە وەرزشوانە لەبارەی‮ ‬بەرنامەی‮ ‬مەشق وڕاهێنانیان گوتی‮:‬‮ ‬بەهۆی‮ ‬نەبوونی‮ ‬خول وپاڵەوانیەتی،‮ ‬مەشقەكانمان جێگیر نییە،‮ ‬بەڵام لەهەفتەیەكدا دوو جار بەردەوام مەشق وڕاهێنان دەكەین‮ ‬،‮ ‬خۆم‮ ‬زۆر دڵخۆش دەبم كاتی‮ ‬ئامادەی‮ ‬مەشق وڕاهینان دەبم،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬لەئاست و توانای‮ ‬خۆم وەك پێویست رازی‮ ‬نیم‮ ‬،‮ ‬بۆیە هەوڵ دەدەم خۆم ماندوو بكەم تا بگەمە لوتكە‮.‬
گوتیشی‮: ‬نەكردنەوەی‮ ‬خول وپاڵەوانیەتی‮ ‬بۆتە هۆكارێك كە‮ ‬یاریزانان لەیاری‮ ‬كردندا سارد ببنەوە،‮ ‬بەڵام ئێمە وەك پاڵپشتیەك هەموو كات هانی‮ ‬یەكتر دەدەین بۆ ئەوەی‮ ‬لەوەرزش كردن هەمیشە بەدوور نەبین و بەردەوام بین لەوەرزش كردندا‮.‬

هەر لەدرێژەی‮ ‬ڕاپۆرتەكەماندا ئەمجارەیان خاتوو گەردان محەمەد دەرچووی‮ ‬كۆلێژی‮ ‬پەروەردەی‮ ‬وەرزشی‮ ‬سلێمانی‮ ‬یاریزانی‮ ‬هەمان‮ ‬یانەی‮ ‬ناوبراو ئەمەیش لەبارەی‮ ‬ڕەوشی‮ ‬وەرزشی‮ ‬ئافرەتان لەكوردستان بەگشتی‮ ‬قسەی‮ ‬خۆی‮ ‬هەبوو ئەو بەوشێوەیە گوتی‮: ‬‮ ‬وەرزش لەم كات و ساتەدا بەرەو خراپی‮ ‬هەنگاو دەنێت،‮ ‬نەكردنەوەی‮ ‬خول وپاڵەوانیەتی‮ ‬و دابەش نەكردنی‮ ‬پێداویستی‮ ‬وەرزشی‮ ‬بەسەر‮ ‬یاریزانان و‮ ‬یانەكان‮ ‬،‮ ‬هەمووی‮ ‬هۆكارن كە وەرزشی‮ ‬ئافرەتان بەرەو خراپی‮ ‬و لەناو چوون‮ ‬و سستی‮ ‬بروات‮.‬

ئەو كچە وەرزشوانە بەمتمانەیەكی‮ ‬زۆر و بڕوابوون بەئاست و توانای‮ ‬خۆی‮ ‬ڕاشكاوانە دەڵێت‮: ‬‮ ‬وەرزش وایلێكردم‮ ‬متمانەم زیاتر بەخۆ هەبێت و هەر كارێكی‮ ‬وەرزشیش ئەنجام بدەم تیایدا سەركەوتوودەبم،‮ ‬لەداهاتووشدا هەوڵی‮ ‬ئەوە دەدەم كەزیاتر پەرە بەئاست وتوانای‮ ‬خۆم بدەم تا بتوانم وەك‮ ‬یاریزانانەكانی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬دەرەوە پێش بكەوم‮.‬

هەر لەبارەی‮ ‬چۆنیەتی‮ ‬باشتركردنی‮ ‬ڕەوشی‮ ‬وەرزشی‮ ‬ئافرەتان لەكوردستان بەگشتی‮ ‬خاتوو گەردان بۆ ئەم پرسەیش گوتی‮:‬‮ ‬ئەگەر پۆستێكی‮ ‬باڵای‮ ‬وەرزشیم لەدەست بووایە‮ ‬،‮ ‬وانەی‮ ‬وەرزشیم لەسەرجەم خوێندگاكانی‮ ‬كوردستان دەكردە وانەیەكی‮ ‬سەرەكی،‮ ‬بەڵام بەداخەوە هەر لەقوتابخانەكانی‮ ‬بنەرەتی‮ ‬تا دەگەیتە قۆناغی‮ ‬گۆلێژ بەهیچ شێوەیەك وەك پێویست بایەخ و گرینگی‮ ‬بەوەرزش نادرێت،‮ ‬ئەگەر وەرزش وەك وانەیەكی‮ ‬سەرەكی‮ ‬لەقوتابخانەكان بناسرێت،‮ ‬بێگومان قوتابی‮ ‬هەر لەتەمەنی‮ ‬مناڵییەوە فێری‮ ‬یاریكردن و زانستی‮ ‬وەرزشی‮ ‬دەبێت‮.‬
لەبارەی‮ ‬ئەو گرفتانەی‮ ‬كەبۆتە رێگر لەپێشخستنی‮ ‬وەرزشی‮ ‬ئافرەتان خاتوو گەردان بەشێوەیەكی‮ ‬ڕاشكاوانە وەڵامی‮ ‬ئەم پرسەی‮ ‬دایەوە و گوتی‮: ‬لەئێستادا گرفتێكی‮ ‬زۆر هەن بێ چارەسەركردن‮ ‬مانەوە كە تەنگی‮ ‬بەوەرزشی‮ ‬ئافرەتان‮ ‬هەڵچنیوە‮.‬

كچە‮ ‬یاریزانێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬یانەی‮ ‬ئافرۆدیت خاتوو سۆز حەسەن مەجید ئەمەیش وەك‮ ‬یاریزانەكانی‮ ‬دیكەی‮ ‬هەمان‮ ‬یانەی‮ ‬ئاماژەپێكراو لەبارەی‮ ‬چۆنیەتی‮ ‬هاتنی‮ ‬بۆ نێو دونیای‮ ‬وەرزش و سەرەتای‮ ‬دەستپێكردنی‮ ‬ناوبراو بۆ لاپەرەی‮ ‬وەرزشی‮ ‬خەبات گوتی‮: ‬وەك هەر قوتابیەك سەرەتا لەقوتابخانە دەستم بەوەرزش كردن كرد،‮ ‬پاشان بۆ گرنگیدان بەئاست و توانای‮ ‬خۆم،‮ ‬ڕوومكردە‮ ‬یانەی‮ ‬ئافرۆدیت و ئێستا لەم‮ ‬یانەیە بەسەركەوتوویی‮ ‬یاری‮ ‬تۆی‮ ‬دەست ئەنجام دەدەم‮.‬

لەبارەی‮ ‬ئاستی‮ ‬وەرزشی‮ ‬ئافرەتان لەكوردستان‮ ‬بەگشتی‮ ‬و لەشاری‮ ‬سلێمانی‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬خاتوو سۆز بۆ ئەم پرسیارەیش گوتی‮:‬‮ ‬ساڵانی‮ ‬ڕابردوو ئاستی‮ ‬وەرزشی‮ ‬ئافرەتان زۆر لەئێستا باشتر بەتواناتر‮ ‬بوو،‮ ‬چونكە كاتی‮ ‬خۆی‮ ‬هەموو كات خول وپاڵەوانیەتی‮ ‬بۆ‮ ‬یانەكان رێكدەخرا،‮ ‬بەڵام ئێستا بۆ ماوەی‮ ‬3 ‮ ‬ساڵ تێپەر دەبێت بەفەرمی‮ ‬هیچ پاڵەوانیەتیەكی‮ ‬كوردستان لەسەر ئاستی‮ ‬یانەكان ئەنجام نەدراوە‮.‬

هەر لەدرێژەی‮ ‬قسەكانیدا ئەم كچە وەرزشوانە‮ ‬ئاماژەی‮ ‬بۆ تەورێكی‮ ‬دیكە كرد و گوتی‮:‬‮ ‬زۆر گرفتمان هەیە،‮ ‬بەڵام باسی‮ ‬كامیان بكەین،‮ ‬ئەوەتا نەبوونی‮ ‬یاریگای‮ ‬تایبەت بەیاری‮ ‬تۆپی‮ ‬دەست و نەكردنەوەی‮ ‬خول و دابەش نەكردنی‮ ‬مینحەی‮ ‬یانەكان،‮ ‬ئەمانە هەمووی‮ ‬گرفتن لەبەردەم‮ ‬یاریزانانی‮ ‬یانەكان،‮ ‬بەڵام كەی‮ ‬و چۆن ئەم كێشانە چارەسەر دەكرێت‮.‬
سۆما عەلی‮ ‬ئەو‮ ‬یاریزانەی‮ ‬كەهەمیشە لەناو پێكهاتەی‮ ‬تیپی‮ ‬تۆپی‮ ‬دەستی‮ ‬ئافرۆدیت دا شوێنی‮ ‬دیارە و ئەو لەزۆر‮ ‬یارییەكان بۆتە هەوێنی‮ ‬سەركەوتن،ڕاهێنەر زۆر متمانەی‮ ‬بەم‮ ‬یاریزانە هەیە لەكاتی‮ ‬یارییەكاندا،‮ ‬بۆ زیاتر ئاشنا بوون و نزیك بوونەوە لەم كچە‮ ‬یاریزانە ئاست بەرزەی‮ ‬یانەی‮ ‬ئافرۆدیت بەپرسیاری‮ ‬بۆچی‮ ‬بەدیاریكراوی‮ ‬شاری‮ ‬سلێمانی‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬وەرزشی‮ ‬ئافرەتان هەست دەكرێت فەرامۆش كراوە لەزۆر‮ ‬ڕووەوە دەستمان پێكرد و‮ ‬ئەو لەوڵامدا بەمشێویە گوتی‮: ‬لەشاری‮ ‬سلێمانی‮ ‬ئەوەی‮ ‬گرینگی‮ ‬پێ نادرێت تەنها بواری‮ ‬وەرزشە بەگشتی،هەر ئەم هۆكارەش وایكردووە كە بواری‮ ‬وەرزش لەشارەكە بەرەو كزی‮ ‬و سستی‮ ‬و خراپ بوون بڕوات‮.‬

ئەو كچە وەرزشوانە لەدرێژەی‮ ‬قسەكانیدا زیاتر گوتی‮: ‬هیچ بروا ناكەم جارێكی‮ ‬دیكە وەرزش بگەرێتەوە دۆخی‮ ‬جارانی‮ ‬خۆی،‮ ‬تەنها ئەوەی‮ ‬گوێ بیستی‮ ‬دەبین قسەی‮ ‬بریقەدار و بێ كردار وبێ بەڵێنن،‮ ‬هەموو كات بەڵێنی‮ ‬ئەوە دەدەن كەبەنیازن خول وپاڵەوانیەتی‮ ‬بكەنەوە،‮ ‬بەڵام پەندێكی‮ ‬كوردی‮ ‬هەیە دەڵێت‮ ‬ساڵ بەساڵ خوزگە بەپار‮.‬
لەبارەی‮ ‬ئاست نزمی‮ ‬وەرزش و نەبوونی‮ ‬ڕاهێنەرێكی‮ ‬پرۆفیشناڵ بۆ‮ ‬یانەكانی‮ ‬كوردستان خاتوو سۆما عەلی‮ ‬بۆ ئەم پرسەیش دەڵێت‮:‬‮ ‬بەتەئكیدەوە دەڵێم‮ ‬خراپی‮ ‬باری‮ ‬دارایی‮ ‬بۆتە هۆكارێكی‮ ‬سەرەكی‮ ‬كە‮ ‬ڕاهێنەری‮ ‬پرۆفیشناڵیش هیچ‮ ‬كات خۆی‮ ‬ناچار ناكات بەبێ هاوكاری‮ ‬ماددی‮ ‬و پاڵپشتی‮ ‬نەكردن خۆی‮ ‬بۆ‮ ‬یانەكان ماندوو بكات‮.‬

سەبارەت بەچۆنیەتی‮ ‬چارەسەركردنی‮ ‬ئەو كێشە و گرفتانەی‮ ‬كەبەروكی‮ ‬وەرزشی‮ ‬گڕتووە خاتوو سۆمای‮ ‬یاریزانی‮ ‬ئافرۆدیت بۆ ئەمەیش گوتی‮:‬‮ ‬تا وڵاتی‮ ‬ئێمە تەنها بیر لەكاری‮ ‬تاكە كەسی‮ ‬وبەرژەوەندی‮ ‬خۆیان بدەن،‮ ‬هیچ كات شتە بەكۆمەڵەكان باش و‮ ‬یەكگرتوو نابن،‮ ‬ئەگەر دەیانەوێت كێشەكان چارەسەر بكەن‮ ‬،‮ ‬دەبێت هەموو بەیەك‮ ‬ڕەنگ و بەیەك دەست كار بكەن تا سەركەوتووبن‮ .‬بەڵام بەپێچەوانەوە بیر لەبەرژەوەندی‮ ‬خۆیان بكەنەوە وەك تاكە كەسی‮ ‬ئەوا هیچ كات ئەو وڵاتە پێش ناكەوێت‮.‬

گوتیشی‮:‬‮ ‬ئەوانەی‮ ‬لەئێستادا لەیەكێتیە وەرزشییەكان كار دەكەن و پۆستیان هەیە،‮ ‬تەنها كەسێكن سەر بەحزب ولایەنێكن،‮ ‬بۆیە پێویستە كەسی‮ ‬شیاو و خاوەن ئەزموون لەیەكێتیە وەرزشییەكان دابندرێت‮.‬

لەبارەی‮ ‬نەكردنەوەی‮ ‬خول بۆ‮ ‬یانەكانی‮ ‬كوردستان و هۆكاری‮ ‬دواخستنی‮ ‬بۆ كاتێكی‮ ‬نادیار خاتوو سۆما بۆ ئەم پرسە گرینگە قسەی‮ ‬خۆی‮ ‬كرد و گوتی‮:‬‮ ‬تائەو كاتە هیچ كات و وادەی‮ ‬كردنەوەی‮ ‬خولی‮ ‬تۆپی‮ ‬دەستی‮ ‬كوردستان دیار نییە،‮ ‬بۆیە وایلێهاتووە بڵێین هەر كاتێك‮ ‬یانەی‮ ‬هەولێر تیپی‮ ‬ئامادە نەبوو بۆ خولەكە‮ ‬ئەوا خولەكە بەرێوەناچێت،‮ ‬هەر كاتێك تیپی‮ ‬هەولێر ئامادەكاری‮ ‬خۆی‮ ‬ڕابگەیەنێت ئەوا خولەكە ئەنجام دەدرێت،‮ ‬بۆ ئەم مەبەستە‮ ‬یاریزانانی‮ ‬یانەكان‮ ‬ئێستا تەنها بوونەتە‮ ‬یاریزان و پاڵەوانی‮ ‬مەشق وڕاهێنانەكان،‮ ‬نەك‮ ‬یاریزانانی‮ ‬خول پاڵەوانیەتیەكان‮.‬

ئەو كچە وەرزشوانە لەبارەی‮ ‬پێكهاتەی‮ ‬و‮ ‬ڕاهێنەری‮ ‬تیپەكەیان گوتی‮:‬‮ ‬بۆ ئەم وەرزە زۆر لەیاریزانەكانی‮ ‬نێو تیپەكەمان زۆربەیان لاون،‮ ‬هەندێكیشان بەهۆی‮ ‬ژیانی‮ ‬تایبەتی‮ ‬خۆیان لەوەرزش كردن دووركەوتوونەوە‮.‬

دواجار خاتوو سۆما لەبارەی‮ ‬دڵسۆزی‮ ‬و وەفاداریان بۆ‮ ‬یانەكان‮ ‬ڕاشكاوانە گوتی‮:‬‮ ‬ئەوەی‮ ‬ئێمەی‮ ‬لەو‮ ‬یانەیە كۆكردۆتەوە ماددەو پارە نییە،‮ ‬تەنها و تەنها خوشەویستی‮ ‬و دڵسۆزی‮ ‬یاریزانەكانە بۆ خودی‮ ‬یارییەكە بەگشتی‮ ‬و‮ ‬یانەكە بەتایبەتی‮.‬