خەبات: هێمن ئاری
كاتێك ناوی عەدنان كەریم دەبیستین، راستەوخۆ خەیاڵمان دەچێتە سەر ئەو وێنەیەی لە نێو یادەوەریدا لە نەغمە و سۆزەوە ئاڵاوە، بەڵام ئەمجارەیان دەبینین لەم ئەزموونەدا فاكتێكی دیكەمان بۆ زیاد دەبێت و بەر حەقیقەتێكی تر دەكەون كە دەبینین ئەم هونەرمەندە لە كایەیەكی دیكەدا دۆخێكی ئەفرێنەرانە دەخوڵقێنێ، ئەو جارەیان ئەو شێوەكارێكە لەگەڵ ڕەنگ و سرووشتدا سەرگەرمی یارییەكە جیاواز تێكەڵاو بە سروشتی نیشتمانەكەی دەبێت و بە هەستێكی هونەرییەوە نەخشی سرووشت دەكات.
شەبەنگێك لە نەغمە و شیعر و ڕەنگ، ناونیشانی پرۆژەیەكی هاوبەشی هونەری هەردوو هونەرمەند عەدنان كەریم و د.رێبوار سەعیدی شێوەكار بوو، كە لەشاری هەولێر لە پێشەنگایەكی هاوبەشدا 30 تابلۆی جوان و ناوازە و پڕ مانای لەخۆ گرتبوو.
بۆ كاركردن لەسەر هەر تابڵۆیەك ئەم دوو هونەرمەندە هەوڵیانداوە بەیەكەوە بە دوو فڵچەی جیاواز لەسنووری یەك تابڵۆدا جیهانبینی دەربارەی هەور بنەخشێنن، واتە كۆنسێپتی پڕۆژەكە لەسەر رێمای هەورە.
لێرەدا هەور یەكەیەكی سمبوڵی، تێكەڵ بەسروشت و فیگەرەكانی ناو تابلۆكان كردووە، بۆ هەر تابلۆیەك دوو ئەزموون، دوو دید، دوو تێڕوانین و یەك ڕەهەند بۆ ئەنجامدانی مەبەستێك نمایشكراوە. ئەم دوو كارەكتەرە هەر چەندە جیهانبینییان لە یەكتر جیاوازە، بەڵام هەوڵیانداوە بۆ خوڵقاندنی كەسی سێیەم دوو ڕەنگی جیاواز تێكەڵ بەیەك بكەن و تابلۆكان لەناو یەك رووخساری هاوبەشدا ژیانی بەبەردا بكرێت. هەر چەند ستایلی جیاواز و كۆكردنەوەی لەناو ئاسۆیەكی فراواندا بۆ پڕۆژەیەكی هونەری هاوبەشی لەم چەشنە هێند ئاسان نییە ، چونكی ئیگۆی هونەرمەند هەمیشە زاڵ دەبێت بەسەر خۆ سەپاندنی رووپێو و پانتایی تابلۆكان، بەڵام بۆ دەربازبوون لەو هەژموونە، ئەم دوو هونەرمەندە لە تەجروبەیەكی تازەدا هەوڵیانداوە كار لە سەر كاڵبوونەوەی خۆسەپاندن بكەن تا ئاستی توانەوە، خاڵی جەوهەری كاركردن بێت لە سەر یەكتر قبوڵكردن.
هەر بۆیە لێرەدا سنوورە حەرامكراوەكان حەڵاڵ دەكرێن، ڕەنگە خۆشەویستەكانیش لە هاوبەشی دەردەچن، كاتێك پڕی قبوڵكردن دێتە ئاراوە دەتوانرێت زۆر جوانی بەرهەم بگرێت و بەرهەمداربێت، زۆر ئایدیای نوێش لە دایك بێت.
لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا پەیامی ئێوە لەم كارەدا چییە؟ كە بە دوو هونەرمەند لە تەجروبەیەكی تازەدا وەك ئاماژەت ڕەنگەكانتان تێكەڵ بە یەك كردووە، هونەرمەند عەدنان كەریم گوتی:
زیاتر پەیاممان ئەوەیە دەكرێت دوو ڕەنگی جیاواز، دوو هەستی جیاواز، دوو ستایلی جیاواز لە چوارچێوەی یەك تابلۆدا كۆبكەیتەوەو دوو كەس ئیش لە سەر كێشانی تابلۆیەك بكات، ڕەنگە سبەی ببێت بەسێ كەس یان چوار كەس یان پێنج كەس. ئەمە ئەوە دەخوڵقێنێت تۆ وەكو مرۆڤ كەسایەتی خۆت هەیە، كەسی دووەم خۆیەتی كەسی سێیەم خۆیەتی، كەسی چوارەم خۆیەتی.
گوتیشی: لەم ئەزموونە هاوبەشەماندا دەمانەوێت بڵێین: دەكرێ لە نێو یەك چوارچێوەی تابلۆیەكدا هەست و خەیاڵی دوو هونەرمەند، بگرە سیان و چواریش كۆبكرێتەوە و تابلۆیەكی ناوازە بخوڵقێ، جا بۆیە دەتوانرێت ئەو هەستانە كۆ بكرێتەوە، جا تۆ وەرە گەورەتری بكە لە ناو سیاسەتدا ئەم ڕەنگە سوورە ئەو ڕەنگە زەردە ئەو ڕەنگە سەوزە یان پرتەقاڵییە.. هتد.
بۆیە ئەو ڕەنگانە هەر چییەك بێت هەر چەندە بیری جیاوازییان هەبێت دەتوانن یەكتری بگرن و تێكەڵ بەیەكتر بن. بۆیە ئامانجان لە ئیشەكانمان ئەوەیە مرۆڤ بتوانێ دڵی خۆش بێت لە هەر جێگایەك بێت، خۆشەویستی بۆ ئینسان لە هەموو شتێك گرینگترە، خۆشەویستی و یەكتر قبوڵكردن، تۆ وەكو من بیر ناكەیتەوە با من تۆ سفر نەكەمەوە، قابیلە چی دەبێت با تۆ وەكو من بیر نەكەیتەوە، من خۆمم، تۆش خۆتبی. جا وەرە تۆ ئەوە بخەرە سەر مۆسیقا بە هەمان شێوە، تۆ ئەگەر كۆپی كەسێكی دیكە بیت جوان نیت، بەڵام ئەگەر تۆ خۆت بیت جوانتری. چۆن تۆ تەمەشا دەكەیت لە مۆسیقادا مۆسیقای توركی و فارسی و مۆسیقای عەرەبی هەیە، ئێمەش خەبات دەكەین لە ناوخۆی كوردستاندا مۆسیقایەكی كوردیمان هەبێت و ناسنامەی خۆی هەبێت، جا چۆن بەوە دەگەین ؟ ئەو كاتە بەوە دەگەین ئێمە هەمووومان خودی خۆمان بین و هەوڵ نەدەین كۆپی میللەتانی تر بین، بەڵكو دەبێت بیر لەوە بكەینەوە خۆمان بین، خۆمان خۆمان بناسێنین.
لە وەڵامی ئەو پرسیارەی بۆچی زیاتر لە تابلۆكاندا هەور بە كارهاتووە، هەور گوزارشتە لە چی ؟ بۆ وەڵامی ئەوە عەدنان كەریم گوتی: لای من هەور لە سەرووی هەموو شتێكەوەیە، چونكی ئەگەر هەر نەبێت ژیان نابێت، ئەگەر هەور نەبێت ڕەهێڵە نابێ، ئەگەر هەور نەبێت باران نابێت، ئەگەر هەور نەبێت گۆڕانكاری نابێت.. بۆیە هەور بەشێكە لە ژیان.
هەروەها گوتی: لە سەر سەكۆی هەورەوە دەڕوانینە زنجیرە چیا سەركەشەكان و دۆڵ و ڕووبارو كانیاوە شیرینەكان و مێرگ و دەشتی پڕ لە گوڵ و گوڵزاری ئەم كوردستانە. لە بەرزترین ئاستی بینینەوە. لە نێو پەڵە هەورەكانەوە دەڕوانینە سیحری جوانی سروشت و دەستلەملان و جوڵەی عیشقی ئەبەدی مرۆڤ لە سەر پانتاییەكانی سەر زەوی. بۆیە ئەم هەستانە دەبنە فۆڕم و جوڵەی جوانی عاشقانەو لە دەستپێكی هێڵەكانی ناو پەنجەكانی هاوڕێم هونەرمەند رێبوار سەعید تابلۆكان دەنەخشێن. هەر لە نێو ئەو دنیا جوانە هێمنە پڕ لە هەستە هونەرییەدا ساتێك بۆ من دەخوڵقێ كە پەڵە هەورە ڕەنگاو ڕەنگەكان و كەمەی رەنگی جوانییەكانی سروشت بكەمە بەرگێكی ئەو جوڵانە، ئا لێرەدا منی من لە بیر دەكرێ و تابلۆیەكی ناوازەی دوو هونەرمەند دەخوڵقێن.
لە ڕوانینێكی تردا، لای ئێمە هەستی دەربڕینی وشەو رستەی شیعری بۆ جوانی ڕەنگەكانی هەور دەخوڵقێ و بە ئاوازێك دەنەخشێ و دەبنە گۆرانییەك، منی من لە هەستی مرۆڤدا دەشێ بگاتە ئاستی خۆپەرستی، توانا و بیرو هەستی كەسانی تر قبوڵنەكات و سەرەنجام ژیان كونجێكی تیا نامێنێ بۆ خۆشەویستی و یەكتر قبوڵكردن.
هەروەها گوتیشی هەمیشە هونەرمەند سەرچاوەیەك یان ستایلێك هەڵەبژێرێت بۆ ناساندن و دەربڕینی هەستی خۆی تاكو بیگەیەنێت، بۆیە ئەگەر سەیركەین میوزیكی كەس لە هی كەس ناچێت.. بۆیە گرینگە تۆ كە ئیشێك دەكەیت كەسایەتییەك بۆ خۆت بدۆزیتەوەو ناسنامەیەكی خۆتت هەبێت و مۆتیڤێكی تایبەت بە خۆت هەڵبژێریت كە چۆن كاری خۆت دەكەیت.
لە بەردەوامی قسەكانیدا هونەرمەند عەدنان كەریم گوتی: ئەمجارەیان گەر كارێك بكەم ڕەنگە خاك هەڵبژێرم، بۆ جارێكی دیكە ڕەنگە ڕەگی دار هەڵبژێرم، یان ئاو هەڵبژێرم .. هتد .
هەر یەك لەمانە مانایەكی گەورە دەبەخشێت بە ژیان. سەیركە تۆ زۆر جاران بیر لەوە دەكەیتەوە خۆزگە بمتوانیایە بفڕم و بچم بۆ سەر پەڵە هەورێك و ئاسمان و لەوێوە سەیری دونیا و خۆشەویستی سەر زەوی بكەم، ئەمانە هەموو خەیاڵن و هونەرمەندەكانن دەتوانن ئەو خەیاڵانە دروستبكەن. بۆیە زۆر گرینگە ئێمە وەك هونەرمەندێك بیر لە شتەكان و لەو شتانە بكەینەوە كە ڕەنگە لە واقیعدا بەرجەستە نەكرێت، بەڵام مرۆڤە دەیكات بە خەیاڵ. زۆر جار هەیە كە گوێ لە پارچەیەك میوزیك دەگریت بەو گوێگرتنە هەستەكەیت قاچت لە سەر زەوی نامێنێت و هەست دەكەیت دەچیت بۆ دونیایەكی دیكە. هەستەكەی دەفڕیت بەرەو دونیایەكی دیكە. بۆیە زۆر جار هونەرمەند بەو فڕینە دەگات بە هەورو لە سەكۆی هەورەوە سەیری دونیا دەكات، لە سەكۆی هەورەوە سەیری زەوی دەكات. لە سەكۆی هەورەوە سەیری كەون دەكات. ئیتر لەوێوە سەیری ڕووداوەكانی سەر زەوی و عەشق و خۆشەویستی سەر زەوی دەبینێت، ئەمانە هەموو مۆتیڤێكن بۆ كاری هونەری و هونەر.
لە وەڵامی پرسیارێكی دیكەدا سەبارەت بەوەی وەك هونەرمەندێك لە هەر دوو بواری میوزیك و گۆرانی، هەروەها هونەری شێوەكاری كار دەكات، بەڵام زیاتر خۆی لە كامە بواردا دەبینێتەوە، یاخود هەست دەكەیت كامە بوار زیاتر لە رۆحی خۆتدا نزیكە، بۆ وەڵامی ئەوە هونەرمەند عەدنان كەریم گوتی: پێنج ساڵە لە زانكۆی سلێمانی لە كۆلیژی هونەر وانەی ڕەنگ دەڵێمەوە، پێشتریش پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی سلێمانی بەشی شێوەكاریم تەواوكردووە، لە دەرەوەوش ماستەرم تەواوكردووە.
گوتیشی: هونەرمەند دەبێت هیلاك بێت بە هونەرەكەیەوە، هونەرمەند ئەو كاتە دەبێت بە هونەرمەند بە هونەرەوە ماندووبێت، چونكە ئەگەر شەونخونی و هیلاكی نەبینێت ناگات بە پلە بەرزەكان لە هونەردا، زۆر جارانیش بە هۆی هونەرەكەیەوە بەر توانج و قسەی جۆراوجۆر دەكەوێت، بەڵام دەبێت لە پێناو هونەرەكەیدا هەموو ئەو بەربەست و رێگرییانە بەلاوە بنێت و لە خەمی پێشخستنی هونەرەكەیدا بێت. لەهەموو دونیا وایە، زۆرجار سەیرەكەیت هونەرمەندێك یان ئەكتەرێكی سینەماكار هەیە كەچی حەزی لە هونەری وێنەكێشانە، ئەمانە هەموو خۆبەتاڵكردنەوەیە، تۆ خۆت لە كوێدا دەبینیتەوە، من دەڵێم خۆم لە هونەردا دەبینمەوە، جا ئەگەر هونەر مۆسیقا بێت، ئەگەر مامەڵەكردن بێت لەگەڵ شیعر و هەڵبژاردنی شیعر، ئەگەر ئاواز بێت، یان وێنە كێشان بێت، هەموو ئەمانە بەشێكن لە خۆت و تۆ ڕۆ دەچیتە ناویانەوە، هەندێجار تۆ خۆت لە وێنەكێشاندا دەبینیتەوە یان هەندێجار خۆت لە مۆسیقادا دەبینیتەوە ، واتە گرنگە تۆ بتوانی لە هونەردا كارێك بكەیت گوزارشت لە ڕۆح و ناخی خۆتدا بكات، گرنگ نییە هونەرەكە وێنەكێشان بێت یان مۆسیقا بێت یان هەر بوارێكی دیكە لە هونەربێت، بۆیە پێموایە ئینسان ئەو كاتە بەختەوەرە خۆی بەتاڵدەكاتەوە، ئەو كاتە بەختەوەرە خۆی دەداتە دەست ڕۆحی خۆی.
لە وەڵامێكی دیكەدا، سەبارەت بەو پێشەنگا هاوبەشەی لەگەڵ هونەرمەندی شێوەكار رێبوار سەعید كە بە هاوبەشی كردوویەتییەوەو تابلۆكانیان بە هاوبەشی وێنە كێشاوە، كە ئەمەش شتێكی تازەیە لە هونەردا ئاخۆ لە هونەری شێوەكاریدا ئەو هونەرە بوونی هەیە، بۆ ئەوە هونەرمەند عەدنان كەریم گوتی: بەڵێ ئەوە تەجروبەیەكی تازەیە كردوومانە، ئەوەشی خستە ڕوو كە زۆر هونەرمەند هەیە سنوورێك دادەنێت و دەڵێت تۆ بۆت نییە فڵچەیەك لە تابلۆكانی من بدەیت، بەڵام ئێمە ئەو رێچكەیەمان شكاند. ئەو پرۆژەیە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵێك لە مەوبەر لە نێوان من و د.رێبوار سەعید، زیاتر هەوڵمانداوە ڕەنگەكان ئاوێتەی یەكتری بكەین، زۆر ستەمە هەندێجار دوو هونەرمەند رەنگەكانی خۆیان لە یەك چوارچێوەدا كۆبكەنەوە و سنوور بۆ تابلۆكانیان دانێن، بەڵام ئێمە وەك ئەزموونێك ئەم رێچكەیەمان شكاند هەتا وەك ئەزموونێك بتوانین نیشانی بدەین، رەنگە جیاوازەكان، بیرە جیاوازەكان و ستایلە جیاوازەكان هەمیشە دەتوانن لە یەك چوارچێوەدا خۆیان كۆبكەنەوە، ئەو كۆكردنەوەش تەنها خۆشەویستییە دەتوانێ لە ئامێزییان بگرێت. بۆیە وەك ئەزموونێكی نوێ كارمان بۆ كردووە. لە شاری دهۆكیشەوە دەستمان پێكرد، ئەمەش خۆی لە خۆیدا مانایەكی تر دەبەخشێت كە زۆرجار هونەرمەندان چەقی شارەكەی خۆیان بە گرنگ دەزانن، بەڵام ئێمە زۆر گرنگە بتوانین شارەوشار بگەڕێین و خۆشەویستی بە یەكتر ببەخشین و وڵات ڕازاوەو جوانتر بكەین، گوتیشی: هەر تابلۆیەك پەیامێكی خۆی هەیە، بەڵام پەیام لە سەرجەم تابلۆكاندا ئەوەیە ئێمە دەتوانین خۆمان كۆبكەینەوە بە بیرو هەستە جیاوازەكانمان دەتوانین یەكتر قبوڵ بكەین، ئەو یەكتر قبوڵكردنەش دەبێتە ئامانجێك بۆ ئەوەی وڵاتمان جوانتر بێت.
