خه‌بات: كامەران حاجی ئەلیاس
زۆرن ئەو هونەرمەندانەی لەسەردەمێكدا خزمەتی هونەری كوردییان كردووە كە سەردەمێكی نەڕەخساو و نالەبار بووە و وەكو ئیستا نەبووە، چ لەڕووی ئازادیی چ وەكو توانستی تەكنەلۆژیای سەردەم. بەڵام ئەو هونەرمەندانە شاكاری وایان پێشكەش كردوە كە هەتا ژیان بمێنێت ئەو شاكارانەش هەر بەزیندوویی دەمێنن.
ئەوەی لێرەدا دەمانەوێت هەڵوەستەی لەسەر بكەین هونەرمەندێكی گۆرانی بێژ و ئاوازدانەرێكە كە زۆبەمان یادگاریمان لەگەڵ گۆرانییەكانی هەیە، هونەرمەندێك كە توانیویەتیی لەرێگەی گۆرانیەكانی وێستگەیەك بێت لە كاروانی هونەری كوردیی رەسەن، ئەو هونەرمەندە بەرێزە محەمەد عەباس بەهرامـە كە خاوەنی چەندین گۆرانییە، وەكو ئاگرێكی بێ خۆڵەمەێش ، بێ وەفا بوو، توڕەمە خۆت زیز مەكە، دوای ئەوەی پەیوندیمان پێوەی كرد و داوای گفتۆگەیەكی هونەریمان لێیكرد، بەسوپاسەوە زۆر بە خۆشحاڵیی ئامادەیی خۆی نیشاندا و وەڵامی پرسیارەكانی ئێمەی دایەوە.
❊ سەرەتا پێمان باشە كورتەیەك لە ژیانی هونەریی خۆت و چۆنیەتیی دەستپێكردنت بە كاری هونەریی بۆ خوێنەرانمان باس بكەیت؟
- من هەر لە مناڵیەوە گۆرانیم گوتووە، لە تەمەنی پێنج ساڵی لەماڵەوە خزم و دۆستان هانیان دەدام هەردەم پێیان دەگووتم دەی حەمە گیان گۆرانییەكەمان بۆ بڵێ. دەی حەمە گیان سروودێكمان بۆبڵی.. بەو شێوەیە بەردەوام بووم تا چوومە قوتابخانە، زۆریش سەرسام بووم بە دەنگی هونەرمەندان سەید عەلی ئەسغەری كوردستانی، مەلاكەریم ، عەلی مەردان ،سەڵاح داودە. لە قوتابخانەش لە هەموو بۆنەكان گۆرانی و سروودم دەگووت، سوودێكی زۆرم لە مامۆستای هونەر وەرگرت كەناوی مامۆستا ئەنوەر تایەر و خەڵكی شاری كۆیە بوو، زۆریشم لەلا گرنگ بوو چونكە بۆ من وەكو برا و باوك بوو. ژنیاری كەمانچە و عود بوو، گۆرانی بێژیش بوو، گۆرانیشی لە رادیۆ و تەلەفزیۆنی بەغدا هەبوو،زۆریش سەرسام بوو بە دەنگی من بەجۆرێك عاشقی دەنگی من بوو تا ئەو رادەی ئامێری ئۆكۆردیۆنـی بۆهێنام و پێیگووتم پێم باشە فێری موزیك بیت، بەمشێوەیەش زیاتر پەرەم بە دەنگی خۆمدا تائەو كاتەی چوومە سەر تەختەی شانۆ، ئەو كاتە سەردەمی گۆرانیبێژان عەلی عەزیز و جەمال جەلال و سەڵاح داودە و چەندین گۆرانی بێژی تر بوو لە كەركووك. تا ئەو كاتەی یانەی سۆلاڤ دروست بوو هونەرمەند خوالێیخۆشبێت شەوكەت رەشید تیپی سۆلاڤی دامەزراند و هەرخۆیشی بەڕێوەبەری تیپەكە بوو، چەندین هونەرمەند ئەندام بوون لە كورد و توركمان و عەرەب، منیش بووم بە ئەندامی ئەو تیپە،هەر لەوتیپەش دەستم پێكرد كۆمەڵێ گۆرانیمان لەگەڵ هونەرمەند شەوكەت رەشید بۆ تەلەڤزیۆنی كەركووك تۆماركرد.
❊ ئاگرێكی بێ خۆڵە مێش یەكێكە لە گۆرانیە خۆشەكانی بەڕێزتان، ئایا دەتوانین بڵێین تۆ بەو گۆرانیە ناوبانگت وەرگرت، سەرگوزشتەی ئەو گۆرانیە چۆن بوو؟
- سەبارەت بە گۆرانیی ئاگرێكی بێ خۆڵە مێش لە هۆنراوەی شەهید بارزان عوسمانـە، داوای لێكردم كە ئاوازێك بۆ ئەم هۆنراوەیە دابنێم، دوایی لە ساڵی 1973 لە رادیۆی كوردیی لە بەغدا تۆمارمان كرد. دەرهێنەری بەتوانا بەختیار سیامەنسوری بۆ تەلەڤزیۆنی تۆمار كرد و ناوبانگێكی زۆری وەرگرت، بەڵام پێش ئەوە من گۆرانی بێ وەفا بوو، سورەگوڵـم بڵاوكردەوە، بۆیە پێش گۆرانی ئاگرێكی بێ خۆڵە مێش من ناسرابووم بە تایبەتی بە گۆرانی بێ وەفا بوو ناوبانگێكی باشم وەرگرت، چونكە من یەكەمین هونەرمەندی كورد بووم لە هەرچوار پارچەی كوردستان گۆرانی بەتەنیا لەگەڵ پیانۆ بڵێت، پێشتر كەس بەو شێوەیە نەیگووتووە. ئەو دەرفەتەش لە گەڵ مامۆستای خۆم كە خەڵكی وڵاتی چیك بوو بۆ من رەخسا كە دابەشكردنێكی موزیكی باشی كردبوو، لە هەمان كاتدا هۆنراوە و ئاوازەكەیشی نایاب بوو بۆیە ناوبانگێكی باشی وەرگرت.
❊ باشە تا چەند كلیپ بۆ گۆرانیبێژ پێویستە؟
- ئەوەی راستی بێت ئێستا جەماوەر كەمتر گوێ لە رادیۆ دەگرێت، بۆیە كلیپ گرنگە چونكە جگە لە گۆرانیبێژ و ژنیارەكان سیناریۆش هەیە، بە واتایەكی تر نواندن هەیە و راستەوخۆ بینەر گۆرانی بێژەكە دەبینێت ،بۆیە زیاتر سەرنج رائەكێشێت و ناوبانگ دەرئەكات، بەجۆرێك كلیپەكە شیاو بێت و بگونجێت لەگەڵ باری كۆمەڵایەتیی و خێزانیی و ئاستێكی هونەریی بەرزی هەبێت، نەك وێنەگرتنێكی هەڕەمەكی بێت.
❊ كامەیان بۆ گۆرانیبێژ گرنگرترە هۆنراوە، ئاواز، دەنگ؟
- بۆ هونەرمەندی گۆرانیبێژ هۆنراوە زۆر گرنگە، ئینجا بۆئەوەی هۆنراوەكە بخرێتە چوارچێوەیەكی جوانەوە ئاوازەكە جوانی دەكات و بۆ ئەوەی بینەخشێنێت دەنگی هونەرمەند زۆر گرنگە بۆ ئەوەی سۆزی تێدابێت، بەجۆرێك گۆرانیبێژەكە وشە بە وشە گوزارشتی لێبكات بۆ ئەوەی بەروح و ویژدان ئاوازەكە بڵێت، نەك كارێكی میكانیكی وەكو سویچی ئۆتۆمبیل بێت چونكە گۆرانی گووتن بابەتێكی هونەریی و روحییە و دەبێ چۆن وەریدەگریت رێك ئاواش بیچڕیت تا بچێتە ناو روحی مرۆڤەوە. كەواتە هۆنراوە، ئاواز، دەنگ هەرسێكیان بەیەكەوەن و وەكو چنینی كراسێك وایە، بەجۆرێك ناتوانی دەزووەكە جیا بكەیتەوە ،دەبێ هەمووی یەكتریی بنەخشێنێت.
❊ وەك ئاشكرایە ئێوە لەدەرەوەی وڵات دەژین، ئەو ئاستەنگانە چین لە كاتی تۆماركردنی گۆرانییەك دێت پێشتان؟
- بێگومان لە ئەوڕوپا بابەتی ماددە زۆر گرنگە و نەبوونی ماددەش گەورترین گرفتە بۆ ئێمەمانان، بۆنموونە كرێی ستۆدیۆ زۆر گرانە و گرفتی میوزیك ژنەمان هەیە، چونكە میوزیك ژنی كوردمان لێرە زۆر كەمە و ئەندازیاری دەنگ كرێی گرانە. لەهەمان كاتدا دەزگاكانی راگەیاندنی كوردیی لە دەرەوەی كوردستان زیاتر گرنگی بە سیاسیەت دەدەن بەداخەوە، هونەر و هونەرمەندیشیان فەرامۆش كردووە.
❊ رەخنەگری میوزیكمان هەیە؟ ئەگەر هەیە لە چ ئاستێكدایە و چۆنیان هەڵدەسەنگێنیت؟
- تا ئێستا رەخنەگری میوزیكی پڕۆفیشناڵمان نیە بەشێوەیەك كە كەسێكی پسپۆر و خاوەن ئەزموون بێت، هۆكارەكەیشی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە رەخنە لە كوردستان بڤەیە. بۆیە رەخنەگرمان كەمە چونكە كەس لە وڵاتی ئێمە رەخنە قبوڵ ناكات و نەگەیشتووینەتە ئەو ئاستە كە رەخنە قبوڵ بكەین، بەڵام لەڕاستیدا رەخنە دەماری پێشكەوتن و سەركەوتن و پێشڤەچوونە.
❊ رۆڵی پەیمانگا وكۆلیژەكان چۆن دەبینیت لە پێشڤەچوونی هونەری گۆرانیی و میوزیكی كوردیی؟
-سەبارەت بە پەیمانگا و كۆلیژە هونەرییەكان تا ئێستا كارێكی گرنگم نەبینیوە تا بڵێم ئاستێكی بەرزی هەیە، بەڵام دەنگ خۆشمان زۆرە كە هاوكاریی ناكرێن، هەروەها دەنگ خۆشمان زۆرە توانای تۆماركردنی گۆرانیی نییە، دەنگ خۆشمان زۆرە بەڵام مامۆستایەكی دڵسۆز نییە هاوكارییان بكات.
❊ چەند دەنگت گونجاوە بۆ مەقامات، ئایاپێویستە گۆرانیبێژ شارەزایی لە مەقامات هەبێت؟
- لەبارەی مەقاماتی كوردیی من زۆر مەقام ناڵێم، بەڵام لەبەر ئەوەی 3 ساڵ ئۆپڕام خوێندووە شارەزاییەكی باش و ئەزموونێكی باشم لە مەقاماتی كوردیی و فارسیی و توركیی هەیە، لە هەندێك شوێنیش مەقامم گوتووە و سەركەوتووش بوومە.
❊ ئێمە زۆر سوپاست دەكەین بۆ ئەم دیدار، لە كۆتاییشدا بابەتێك بتەوێت ئاماژەی پێبدەیت؟
- زۆر سوپاستان دەكەم بۆ ئەم دەرفەتە و پرسیارەكانم زۆر بەدڵ بوو، چەند خاڵێكیش هەیە ئەمەوێ ئاماژەیان پێبدەم:
ئومێدەوارم حكومەتی كوردستان و سیاسییەكانی كورد بۆ كلتور و هونەری كوردیی سیاسەتێكی دووربینیان هەبێت و ئاوڕێكی باش لە هونەر بدەنەوە، چونكە هەر میللەتێك زمانەكەی یان هونەركەی نەما زۆر بەئاسانی دەتوێتەوە، بۆیە داوا لە بەرپرسانی كوردستان دەكەم هیچ نەبێت ستۆدیۆیەك دروست بكەن بۆ ئەوەی گۆرانیبێژەكان گۆرانییەكانیان تۆمار بكەن، چونكە تۆماركردنی گۆرانییەك تێچووی ماددیی زۆری پێویستە. بۆ نموونە ئەگەر هەر گۆرانیبێژێك 10 گۆرانی هەبێت و تۆماری نەكات و كۆچی دوایی بكات، ئەوا گۆرانییەكانیش دەمرن. نابێ ئەوەش لە بیر بكەین كە هونەر تەنیا گۆرانی نییە، بەشەكانی تریش زۆر گرنگن، وەكو شانۆ، شێوەكاریی ، پەیكەرسازیی.. داوا لە بەرپرسەكانی كوردستان دەكەم بیر لە هونەرمەندانی دەرەوەی كوردستان بكەنەوە و پەیوەندییان پێوە بكەن و ئاشتیان بكەنەوە، هەوڵیان لەگەڵ بدەن بۆ ئەوەی بگەڕێنەوە كوردستان.
