غازی حەسەن
سیاسەت لە كۆمەڵگەی كوردستاندا بە درۆ وەسف دەكرێت، لە كاتێكدا سیاسەت عەقڵ و توانست و هێزە، سیاسەت كارێكە پتر بە لای دیبلۆماسی و قسەكردن و سەرنجڕاكێشان و كارتێكردنی دەروونی و بزاڤی كۆمەڵایەتیدا دەچێت، سیاسەت زانستە وەكو زانستی پزیشكی و ئابووری و دەرووناسی و . تاد، دەتوانێت چارەسەری كێشەكانی نێو كۆمەڵگە بكات.
لە دوای ڕاپەڕینی بەهاری 1991ەوە قۆناغ بە قۆناغ سیاسەتكردن لە كوردستاندا بەرەو ئاراستەیەكی ئاڵۆز، نزیك لە خواستی حزبی و دابڕان لە پەروەردە و بنەما گشتییەكانی بەڕێوەبردنێكی رۆشنی بەهێز و لۆژیكی فیكری و دووركەوتنە لە ئەخلاقی نیشتمانی بەرێوە دەچێت.
سیاسەت لەم سەردەمەدا كورتكراوەتەوە لەوەی كێ و كامە گرووپ دەتوانێت زۆرترین دەنگ و زۆرترین توانای دارایی و زۆرترین پلە و پایەی ئیداری و زۆرترین هێز بۆ فتكردنی كەسانی ركابەر و لایەنی ركابەری خۆی بەكاربهێنێت. سیاسەت لای هەندێك گرووپ بووەتە پەیداكردنی سەرچاوەی ژیان، لای هەندێكی دیكەیان بۆتە سەرچاوەی كۆمپانیا و بازرگانی و لای هەندێك كەسیش پلە و پایەی ئیداری و سیاسییە، لایە هەندێكیش گەڕانە بە دوای هاوكێشە گەورەكان بۆ ئەوەی گەورەترین دەستكەوتی سیاسی بەدەستبهێنرێت.
هەرچەندە هەندێكی دیكە پێیانوایە دروشمە ستراتیجییەكان چارەسەری بنەڕەتی كێشەكانە، هەشیانە پێیوایە سەنگەر لە یەكتر گرتن، باشترین ئەلتەرناتیڤە بۆ فتكرندی دەسەڵاتدارەكان و بەهێزكردنی پێگەی حزبی خۆیان. بنەما و خواستە نیشتمانییەكان لای زۆربەی لایەنەكان لاوازە، یان لای هەندێكیان وا وەسف دەكرێت كە (كات و سەردەمی) ئەم خواست و بنەما و دروشمە نیشتمانییە مەزنانە نەماوە، هەندێك دەڵێن (دەوڵەتی كوردی) خەونە، هەشە پێیانوایە دەبێت بە دوای دەسەڵاتی دیموكراسی و خۆجێی بگەڕێن، هەشیانە سەردەمی ئێستا بەها و رێكبوون و هەڵكردن لەگەڵ رووداوەكان دەزانێت، دەبێت هەتا هەتایە چاوەڕوانی توانا و هێزی دەرەكی و فەرمانی دەرەكی بین. هەشیانە لەگەڵ عامێ دەچێتە شامێ. لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەكان لەگەڵ هەموو شتێكە، لە ژوورە تاریكەكانیش پێچەوانە هەڵسوكەوت دەكات.
لەم سەردەمەدا گەلێك كرداری ناڕاست لە پرۆسەی سیاسیدا دەبینرێت، خەڵكی ئاسایی بە ئاسایی هەستی پێدەكەن، رەنگە هەندێك گرووپ و كەس و لایەن لە ژوورە تاریكەكاندا بێ بینینی هیچ رۆشناییەك، بە دابڕان لە زانیاری و بەپێی قسەی نێو مانشێتەكان، خەریكی خۆ فریودان بن.
بۆ نموونە لەپێناو بەغدا، لە پێناو بەكارهێنانی بەغدا بۆ یەكلایكردنەوەی ناكۆكییەكانی نێو ماڵی كوردی، لە چەند ساڵی ڕابردوودا دەیان كردەی سیاسی ناڕاستمان بینی كە كورد پێشتر هیچی نەبوو لە دەستی بدات، ئەمجارە كەركووك و ناوچەیەكی دیكەی فراوانمان لەدەستدا، كەچی هەندێك لایەن بۆ ڕاستكردنەوەی كردە ناڕاستەكانیان دەستیان هەمیشە بۆ ناڕاستی گوتن، ناڕاستی لە هەنگاونان، ناڕاستی لە فریودانی ڕایگشتی بردووە. بۆ نموونە هەندێك راگەیاندن بە ئاشكرا دەڵێن كەركووك ئارامە، كەچی بەتەنیش ئەو ئارامییە هەواڵی درێژەپێدانی سیاسەتی تەعریب بڵاو دەكەنەوە. ئایا هیچ كاتێك تواندراوە هەواڵی ناڕاست بە ناڕاستی چارەسەر بكرێت، لە سیاسەتیشدا هەروا، دوێنێ بەغدا باش بوو، ئەمڕۆ خراپە، یان بەپێچەوانە.
سیاسەت زانستێكی قووڵی نەشتەرگەرانەی كۆمەڵایەتییە و ئەوانەی شارەزاییان لە بەكارهێنانی نەبێت، چارەسەری هەڵە و هەنگاوی نادروست بەرهەم دەهێنن. بۆیە سیاسەتی كاردانەوە، سیاسەتی ڕقلێبوونەوە و سیاسەتی لە داخی تۆ، خۆم فڕی دەدەمە دەریا، هیچ ئاكامێكی نابێت، ئەمەش دەرەنجامی ناڕاستیی لە سیاسەتكردنە، چونكە سیاسەت بە دامەزاراوەیی نەكراوە، سیاسەت بە مەزاج و سیاسەت بە تاكڕەویی و سیاسەت بە دابڕان لە واقیع ناڕاستی بەرهەم دەهێنێت.
هەفتەی رابردوو لە كۆنگرەی رۆژنامەوانی گوێبیستی ئەوە بووین پارتی و یەكێتی بۆچوونەكانیان وەكو یەكە لەپێكهێنانی حكوومەت، ئەم هەفتەیە یەكێتی دەڵێت تا پارتی كەسێك بۆ سەرۆكی حكوومەت دەستنیشان نەكات و ئەو وەفدەی پارتی، كە سەردانی لایەنەكان دەكات بڕیاردەر نەبێت، دانوستانەكانی پێكهێنانی حكوومەت پێشكەوتن بە خۆوە نابینن و هەر بە سستی بەڕێوەدەچن. لە لایەكی دیكەدا ڕووداو دەڵێت پارتی چاوەڕوانی یەكێتییە و گۆڕانیش چاوەڕوانی پارتییە. كامە سیاسەت و كامە شیكردنەوە ڕاستن. ئایا گوێگر و خوێنەری كورد، جەماوەری لایەنە سیاسییەكان بە كامە بۆچوون و قسەی ڕاستەوخۆی سەر شاشەكان و هەڵوێستی ناڕۆشنی لایەنەكان بڕوا بكات. ئەو ناڕاستیانەی هەمیشە بە سیاسەتی ناڕاست كار بۆ ڕاستكردنەوەیان دەكرێت، ئەنجامی ناڕاستی دەبێت، كێشەكان خراپتر و گرێكان گرێدارتر دەكات.
سیاسەتی ناڕاست بە سیاسەتی ئاشكرا و متمانەداری و گەڕانەوە بۆ بنەما نیشتمانی و كۆدەنگی لەسەر چارەسەری هەقیقی كێشەكان و پێكهێنانی ناوەندێكی بڕیاری سیاسی بە كردە و هاوبەش ڕاست دەكرێتەوە، نەك پێداگری لەسەر سیاسەتی هەڵەی ناڕاست. ئەوەی خۆم بۆ خۆم، ئەوەی تۆش بكەینە نیوە و لە نیوەكەی تۆشدا نیوەی كەسانی دیكە بدرێت، بەمە دەتوانین حوكمێكی هاوبەش و هاوسەنگ و دەسەڵاتێكی هاوبەش و بەرپرسیاریەتییەكی هاوبەش دروست بكەین. ئەمە بەكارهێنانی ناڕاستییە بۆ نمایشی ڕاستكردنەوەی ناڕاستییەكان، تەنیا نمایشە، نەك خواست و ئیرادەیەكی سیاسی پتەوی متمانەدار.
راستكردنەوە هەڵەی سیاسی، بە سیاسەتی ئیلتیمزاكردن بە بنەما گشتییەكانی دیموكراسی و رێزگرتنی ئیرادەی خەڵك و پێكهێنانی حكوومەتێك لەسەر بنەمای ئەنجامە فەرمییەكانی هەڵبژاردن دەبێت، راستكردنەوەی هەڵەی سیاسی بە سیاسەتی نەگەڕانەوە بۆ ئەزموونە فاشیلە خراپەكان دەبێت. راستكردنەوەی هەڵەی سیاسی، بە داننان بە هەڵە و داوای بوردن لە جەماوەری كوردستان دەكرێت، نەك پێداگری لەسەر سیاسەتی ناڕاست و پەنابردنە بەر ناڕاستی بۆ ئەوەی ناڕاستییەكان بە ناڕاستی و هەڵەكان بە هەڵەیی و گرفتەكان بە گرفت و ناكۆكییەكان بە ناكۆییەوە بمێننەوە.
