خه‌بات: عەبدولقادر كەڵهۆڕ
سەرباری گۆڕانكارییەكانی ئەو دواییانە كە لە دۆسیەی سوریا روویانداوە، كەچی دۆسیەی شارەكانی رۆئاوای كوردستان لە سوریا یەكێكە لە گەرمترین دۆسیەكانی سوریا كە تاكو ئیستا بە ئالۆزی ماوەتەوە. بەهۆی ئەوەی هەموو لایەنە ناكۆكەكان چاویان لەوەیە شوێن پێی خۆیان لەو ناوچە ستراتیژیەدا بكەنەوە، لەلایەكی دیكەوە لەوچەند رۆژنەی دواییدا بەمەبەستی بچوككردنەوەی قەوارەی كوردانی رۆژئاوا كە ئەمەریكا پشتیوانیان لیدەكات، ئۆپەراسیۆنی سەربازی ئەنجامدا، ئەوەش وایكرد كوردانی رۆژئاوا رایبگەیەنن كە ئیتر شەڕ لە دژی داعش رابگرت و رووبكەنە رژێمی سوریاو هاوپەیمانانی بۆ ئەوەی رووبەرووی نیازەكانی توركیا ببنەوە لە دژایەتیكردنیاندا.
بە پێی ماڵپەری تورك پرێس، لە چوارچێوەی پلانەكەی بۆ لەناوبردنی هێزەكانی سوریا دیموكراتی HSD لە شارەكانی رۆژئاوای كوردستان، رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا لە وتارێكیدا گوتی، بە پشتیوانی خوداو بە پاڵپشتی سەربازەكانمان، بەو زوانە پێگەی كوردانی رۆژئاوا وێران دەكەین و ئێمە دەتوانین ئەو دەستانانە بخوێنینەوە كە ئاڵاكەمان دەینووسێتەوە،هەورەها پابەندین بە میراتی باب و باپیرانمان. بۆیە دەتوانین وای دابنێین وەشاندنی گورزە سەربازییەكانی توركیا لە رۆژئاوا كە لە28 ی ئۆكتۆبەری رابردوو دەستیپێكردووە بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان بەشێكە لەو پیلانە سەربازییەیە كە بەنیازە فراوانتری بكات لە دژی كوردانی رۆژئاوا.
توركەكان پێیانوایە بەسەر كەوتنی ئەو پیلانە سنووری هەردوو شاری ئورفەو ماردین پاریزراو دەبێت لەهەمبەر ئەو هێرشانەی كە دیوی سوریاوە دەكرێتە سەریان. هەروەها هەموو ئەو پلانگیڕیانە شكست پێدێنیت كە لە دژی توركیا لە ئارادان، لە هەمبەر رژدبوونی توركیا لەسەر ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی و بێدەنگی واشنتۆن لە بەرانبەریدا، كوردانی رۆژئاوا وەك گوشارێك بۆ سەر ئەمەریكا و بۆ دەربازبوون لەو تەنگژەیە رایانگەیاند كە ئیتر لە رۆهەڵاتی دەشتاییەكانی دێر ئەلزوور شەر لە دی داعش رادەگرن. چونكە هێرشەكانی توركیا لەو دواییانە بووەتە مایەی ئەوان نەتوانن تیرۆر لەناوبەرن بەتایبەتی دوا پێگەكانی داعش لەناوچەكە.
جێی باسە كوردانی رۆژئاوا كۆنترۆڵی زۆربەی ناوچەكانی رۆژهەڵاتی رووباری فوراتیان كردووە كە ناسراوە بە سوریای بەسود كە لە رووی نەوت و كشتوكاڵەوە ناوچەیەكی دەوڵەمەندەو بەشی هەرەزۆری دەكەوێتە پارێزگای رەقەو بەشێكی زۆر لە دەشتاییەكانی دێر ئەلزور لە باكوری روباری فورات، هەروەها كوردانی رۆئاوا كۆنتڕۆڵی زۆربەی زرۆی پارێزگای حەسەكەیان كردووە لەوپەری باكوری رۆژهەڵاتی سوریادا، كە نزیكەی چواریەكی رووبەری سوریا پێكدەهێنێت، تاكو ئێستا كردە سەربازییەكانی توركیا بەردەوامەو هەریەك لە كوردانی رۆژئاواو وانشتۆن هەوڵدەدەن رەوشەكە هێوربكەنەوە، بەڵام ئەو دۆسیەیە زۆر گرنگ و ئاڵۆزە بۆ هەموو لایەنە ناكۆكەكانی سوریا. چاوەڕواندەكرێت دانوستان تیایدا درێژە بكێشێت تادەگەنە ئەو ارەسەری بە رازیبوننی هەموولایەنەكان لایەنێك كۆنترۆڵی ناوچەكە بكات.
لە18 ی حوزەیران ئەمساڵ توركیا و ئەمەریكا لەسەر نەخشەڕێگەیەك لەهەمبەر منبج، رێكەوتن، بۆئەوەی پەكەكە و یەپەگە لەوشارە بەدەرنێن كەلە ساڵی 2016 كۆنترۆڵیان كردبوو بەهاوكاری هاوپەیمانی نێودەوڵەتی توانیبویان داعش لەو شارە وەدەرنێن. هەر لە رێكەوتنەكەدا هاتبوو دەوریاتی ئەمەریكا و توركیا بە درێژایی هێڵی ناوچەی ئۆپەراسیۆنی مەرتاڵی فوراتو شاری منبج بێن و بچن. هەروەها دامەزراندنی ئەنجومەنێكی نێوخۆیی لە خەڵكی شارەكە بۆ بەرێوەبردن، ئەوەش دوای دەرچوونی هێزەكانی كوردانی رۆژئاوا لە شارەكە.
بەڵام ئەمەریكا كە لەچوارچێوەی هەوڵەكانی بۆ رازیكردنی توركیا لەسەر رێكەوتنەكە رازیبوو، دوای بەسەرچوونی ماوەیەكی دورودرێژ لە پشێوی پەیوەندییەكانی لەگەڵ توركیا هیچ هەنگاوێكی نەنا، لەمانگی یۆنیۆوە تاكو ئێستا كات بەسەرچوو، كەچی توركەكان وایدەبینن كوردانی رۆژئاوا بەسەر ناوچەكانی كەناری رۆژئاوای فورات بلاوبوونەتەوە، بەردەوامیش كەلوپەلی سەربازییان لەلایەن ئەمەریكاوە بۆ دابین دەكرێت. كەچی پێنتاگۆن لە پێناو مانەوەی لە ناوچەكە چەند جارێك بەهانەی خستەڕوو.
هەروەها لە بەرێوەچوونی دەوریە هاوبەشەكانی لە هێڵی سنووریدا لەناوچەكە خۆی دایە پاش، هەندێك پێان وابوو ئەو رەفتارانەی ئەمەریكا یاریكردنە بەكات لەپێناو گەیشتن بەچارەسەرێكی سیاسی و مانەوەی هێزە كوردییەكانی رۆژئاوا لەناوچەكانی خۆیاندا. ئەوەش وایكرد توركەكان بڵێن وانشتۆن وابەستەیە بە هێشتنەوەی هێزەكانی كوردانی رۆژئاوا لە منبج. بۆ ئەوەی دەرنەكەوێت كە لە دەستەباڵاییدا لە سوریا پاشەكشەی كردووە. هەروەها ئەنكەرە وای بۆدەچێت كە ئەمەریكا دەیەوێت چەكدارانی یەپەگە لە ناوچەكانی سەرێ كانیێ و كرێ سپی و قامیشڵۆی سەرسنووری توركیا وەدەرنێ و لە سێگۆشەی رەقەو دیرئەلزورو حەسەكە جێگیریان بكات بەبەهانەی شەركردن لە دژی تیرۆریستانی داعش.
دواتریش ئەو جموجۆڵانەی توركیا بەوە لێكدرایەوە كە دەیەوێت گوشار بخاتە سەر واشنتۆن بۆ ئەوەی رێكەوتنی منبج جێبەجێ بكات و كوردانی رۆژئاوا لە كەنارەكانی رۆژهەڵاتی رووباری فورات بكێشێتەوە.
لە هەمبەر رێكەوتنی منبج نێوان ئەمەریكا و توركیا، ساڵح موسلم سەرۆكی پێشووی پارتی یەكێـتی دیموكراتی گوتی، ئەگەر بەرژەوەندیمان لەگەڵ ئەمەریكا بێت لەگەڵیدا دەبین، ئەگەر بەرژەوەندیمان لەگەڵ روس بێت لەگەڵیاندا دەبین، ئەگەر بەرژەوەندیمان لەگەل ئەسەد تێكبكاتەوە لەگەڵی دەبین، ئەوەی پەیوەست بیت بە ئێران كە پالپشتی لە پەكەكە دەكات لە دژی توركیا، هیچ دوور نییە سەرخستنی پێشهاتەكانی رۆژهەڵاتی فورات وابكات، كوردانی رۆژئاوا هەماهەنگی و هاوكاری ئێران بكەن. هەر بۆیە عەلی ئەكبەر ویلایەتی رابەری ئێران بۆ كاروباری نێودیوڵەتی گوتی، هۆزە كوردانی رۆژئاوا شەر لەگەل ئەمەریكا دەكەن و لە رۆژهەڵاتی فورات وەدەری دەنێن. ئێران دڵنیایە ئەگەر ئەمەریكاییەكان ژیرنەبن و لە سوریا نەچنە دەرەوە كوردانی رۆژئاوا لەوێ وەدەریان دەنێن.
لێكۆڵەرانی سیاسی بەدووری نازانن، كوردانی رۆژئاوا لە هەمبەر هیرشەكانی توركیا بۆ سەر پێگەكانی پەكەكە لە ناوچە شاخاویەكانی نێو خاكی هەرێمی كوردستان نەرمی لە بەرانبەر ئێران بنوێنن، ئەوەش وادەكات پێگەی رژێمی ئەسەد لە رۆژهەڵاتی رووباری فورات روو لە بەهێزبوون بكات، بەتایبەتیش دوای ئەوەی هۆزە عەرەبەكان لە دەشتی دێر ئەلزور و حەسەكە و رەقە نیگەرانی خۆیان نیشاندابوو لە بەرانبەر رێكەوتنەكەی نێوان توركیا و ئەمەریكا. ئەو پیشهاتانەش هاوكاتن لەگەڵ پێشهات و پێشڤەچوونە سەربازی و سیاسیەكانی رێمی ئەسەد و لەكۆتاییدا لەبەرژەوەندی ئەوەی دواییدادەبێت. سەرەنجام پێویستە كوردانی رۆژئاوا بزانن هەر رێكەوتنێك لەگەل هەر لایەنێك بەبێ رەزامەندی توركیا ناچێتەسەر، چونكە بوونی ئەمەریكا لەو ناوچەیە وادەكات هەموو رێكەوتنێك لەگەڵ رژێمی ئەسەد و هاوپەیمانەكانی شكست بێنێت.
ئەنقەرە بەردەوام واشنتۆن بەوە تۆمەتبار دەكات كە سیاسەتی نابەرپرسیارانە لە هەمبەر زۆربەی پرسەكان دەگرێتەبەر. گرنگترینیان پرسی پاڵپشتیكردنی باڵی سوریای پەكەكەی نەیاری سەرسەختی سیاسی و سەربازی توركیا. تێبینی دەكرێت پشێوی پەیوەندییەكانی ئەمەریكا ژ توركیا لە گۆرەپانی سوریا رووەو نەرمی هەنگاو دەنێت، ئەوەبوو ئەمەریكا بۆرازییكردنی توركیا لە هەمبەر ئازادكردنی قەشە ئەندرۆ برانسۆن، ئەمەریكا رێكەوتنی منبجی لەگەڵ توركیا ئیمزا كرد، بەڵام ئەو جموجۆڵەی ئەمەریكا نەیتوانی واشنتۆن لە تەنگژەی سوریا دەرباز بكات. لەلایەك، واشنتۆن دەزانیت رێكەوتنی HSD لەگەڵ رژێمی ئەسەد و هاوپەیمانانی وەك كاردانەوەیەك لە هەمبەر رێكەوتنی توركیا و ئەمەریكا زۆر مەترسیدارەو دەبێتە هۆی كەمبونەوەی دەستەباڵایی ئەمەریكا لە سوریا. بۆیە ئەمەریكا پێویستی بەوەیە كوردانی رۆژئاوا رازیبكات، كاریگەری ئەرێنیان هەبێت لە سەر نەخشەرێگەی منبج و سەقامگیری لە رۆژهەڵاتی فورات، بۆیە ئەمەریكا لەلایەك روویكردە توركیا و لەگەڵی رێكەوت بۆ ئەوەی هێرشەكانی بۆ سەر رۆژهەلاتی فورات رابگرێت. لەلایەكی دیكەوە واشنتۆن گرنگی بە كارتەكانی توركیا دەدات كە وای لێكرد نەرمی بنوێنێت لە دۆسیەی منبج و پرۆژەی كوردانی رۆژئاوا سنوردار بكات و تەنیا لە رۆژهەڵاتی فورات بیانهێڵێتەوە لە پرۆژەی پەكەكە جیایان بكاتەوە، هەروەها واشنتۆن ترسی ئەوەی هەیە ئەنقەرە لە هەمبەر دۆسیەی كوردانی رۆژئاوا لە تاران و مۆسكۆ نزیكبێتەوە.
