سهرهتا وتار ١٦ی ئاب.. کاتێک یادێک دەبێتە قەڵغانی ئاشتی و نیشتمانێک بۆ هەمووان
ڤینۆس بابان
١٦ی ئابی ١٩٤٦ تەنیا وێستگەیەکی ئاسایی ناو ڕۆژژمێری سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نەبوو، بەڵکو ساتەوەختێکی ژیۆپۆلیتیکی زۆر گرنگ بوو؛ کاتێک ئیرادەی دامەزراندنی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان بە ڕابەرایەتیی جەنەڕاڵ و ڕابەری نەمر مەلا مستەفا بارزانی، بە شێوازێکی سیمبۆلی ئاوێتەی لەدایکبوونی سەرۆک مەسعود بارزانی بوو لە دڵی کۆماری مهاباددا. ئەم هاوکاتبوونە مێژووییە، بنەمای وەرچەرخانێکی بنەڕەتیی داڕشت؛ ڕەوتی خەباتی گەلی کوردی لە ڕاپەڕینە ناوچەییەکانەوە گواستەوە بۆ بزووتنەوەیەکی سیاسی و دامەزراوەیی ڕێکخراو، و ئیرادەی ڕەوای نەتەوەیەکی کردە ئەکتەرێکی سەرەکی و کاریگەر لە هاوکێشە سیاسییەکانی ناوچەکە و جیهاندا.
شۆڕش، دامەزراوەسازی، و پاراستنی کیانی نیشتمانی
پارتی دیموکراتی کوردستان لە ڕێگەی دەیان ساڵ خەباتی سەختەوە لە شۆڕشی ئەیلوولی مەزن و ڕێککەوتنامەی ١١ی ئاداری ١٩٧٠وە تا ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١، سەرکەوتوو بوو لە زەمینەسازیی هزری شۆڕشگێڕی بۆ مۆدێلێکی حوکمڕانیی فیدراڵی و دامەزراوەیی نەرم. پارتی دیموکراتی کوردستان توانای ستراتیژیی خۆی لە پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی، بەڕێوەبردنی هاوسەنگییە ئاڵۆزەکانی ناوچەکە و جیهان و چەسپاندنی سەنگ و قورسایی هەرێم وەک بڕبڕەی پشتی سەقامگیری و ناوەندێکی متمانەپێکراوی ئارامی لە ناوەڕاستی زریانی ئاڵۆزییەکاندا سەلماندووە. ئەمەش لە ڕێگەی دروستکردنی هاوبەشیی ستراتیژی لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا بێ سازشکردن لەسەر سەروەری و بنەما نەتەوەییەکان.
سەرکردایەتیکردنی قەیرانەکان و وەفاداری بۆ قوربانییان
مێژووی سەرۆک مەسعود بارزانی لە سەرکردایەتیکردنی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردستاندا لە سەختترین ڕۆژگارەکاندا دەرکەوتووە؛ وەک دانوستانکارێکی سەرسەخت بۆ مافە مێژووییەکان، مەرجەعێکی سیاسیی پارێزەری دەستوور و ڕابەرێکی مەیدانی لە بەرەنگاربوونەوە و تێکشکاندنی تیرۆردا. پاراستنی دەستکەوتەکانی ئەمڕۆ، بەرزترین وەفادارییە بۆ خوێنی شەهیدانی پێشمەرگە و قوربانییانی تاوانەکانی ئەنفال و کیمیابارانی هەڵەبجە، لە ڕێگەی گۆڕینی ئەو ئازارانە بۆ هێزێک بۆ بونیادنانی دامەزراوەکان و پاراستنی سەروەری. وەفاداریی ڕاستەقینە بۆ ئەم قوربانییانە لە بونیادنانی ئابوورییەکی بەهێز، گەشەپێدانی گشتگیر، و نوێکردنەوەی کەرتەکاندا ڕەنگ دەداتەوە، تا ئایندەیەکی گەش بۆ نەوەی نوێ مسۆگەر بێت.
هۆشیاریی نەتەوەیی لە بەرامبەر زەنگی پۆپۆلیزم
بانگەوازێکی زەق و دروستە بۆ جەمسەری هۆشیاریی نەوەی تازەپێگەیشتوو و ڕەوەندی کوردی لە جیهاندا، تا نەکەونە ژێر کاریگەریی هەڵخەڵەتێنەری وتاری پۆپۆلیستی و بەڵێنە ساختەکانی کاتی قەیرانەکان. قەوارەی هەرێمی کوردستان دیارییەک یان دەستکەوتێکی ڕێکەوت نەبووە تا بە دروشمی بڵق‌ئاسا و کاتی بپارێزرێت، بەڵکو بەرهەمی باجێکی قورس و خوێنی گەش و ئازارە بێپایانەکانی ئەنفال و هەڵەبجەیە. ئەم دەنگە پۆپۆلیستانە لە حەقیقەتدا تەنیا کەفێکی بێ‌ڕەگن کە خاوەنی هیچ جێپێیەک لە واقیعی ژیۆپۆلیتیکی و هاوسەنگیی هێزدا نین. ئەوەی لە بەردەم زریانی ڕووداوە سەختەکاندا وەستایەوە و سەربەرزیی کوردستانییانی پاراست، تەنها ئیرادەی سەرکردایەتییەکی دڵسۆز و سەنگەر و دامەزراوە تۆکمەکان بوون کە پشت‌ئەستوورن بە مێژوو و قوربانیدانی واقیعی.
ژینگەی ئاسایش؛ کوردستان وەک نیشتمانی فرەیی و پێکەوەژیان
هەرێمی کوردستان تەنها سنوورێکی جوگرافی یان پێکهاتەیەکی ئیداریی سادە نەبووە، بەڵکو لە سەرانسەری دەیەکانی ڕابردوودا وەک قەڵایەکی پۆڵایین، کۆڵەکەیەکی ئارام و مەڵبەندێکی پارێزراو بووە بۆ تەواوی لێقەوماوان و ئازادیخوازان؛ نیشتمانێک کە تێیدا جوانترین تابلۆی پێکەوەژیانی ئاشتییانە، لێبوردەیی و برایەتیی نێوان تەواوی نەتەوە، ئاین و پێکهاتە جیاوازەکان ڕەنگی داوەتەوە.
تەبابوونی نەتەوەیی و پاراستنی سەنگەری هەرێم
پشتگیری و پاراستنی ئەزموونی هەرێم و دامەزراوە دەستوورییەکانی، ئەرکێکی نیشتمانی و ئەخلاقیی باڵایە لەسەر شانی هەر کوردستانییەک. هێزی بڕیاردان و ڕەسەنایەتیی هەرێم لە یەکڕیزی و هاوبەشیی جەماوەریدایە وەک قەڵغانێکی بەهێز کە مانەوە و گەشەسەندنی بەردەوام مسۆگەر دەکات، بە هەمان ئەو گیانەی کە هەرێم هەمیشە داڵدەدەر و پارێزەری ماف و کەرامەتی سەرجەم ڕۆڵەکانی بووە.
دەستپێشخەریی برایەتی و ئاشتی
• بانگەواز بۆ لایەنە کوردستانییەکان (سەرمایەگوزاریی نیشتمانی لە یادەکاندا): پەیامێکی بڵند و ئاراستەکراوە بۆ سەرجەم هێز و ئاڕاستە سیاسییەکانی کوردستان، تا بروسکە و پەیامەکانی پیرۆزبایی ئەم یادە مێژووییە لە سنووری داڕشتنی تەشریفاتی و پرۆتۆکۆلی ئاسایی ڕزگار بکەن، بەڵکو بیگۆڕن بۆ دەستپێشخەرییەکی نیشتمانیی گشتگیر بۆ ئاشتەوایی و ڕێکخستنەوەی ناوماڵی کوردی؛ بڕیارێک کە بەرژەوەندییە باڵاکانی خەڵکی کوردستان بخاتە سەرووی سەرجەم ڕکابەری و بەرژەوەندییە تەسکە حزبییەکان و سەنگەری ناوخۆیی تۆکمەتر بکات.
• پەیامێک بۆ بڕیاربەدەستانی بەغدا (ڕەسەنایەتیی هاوبەشی و ڕێزگرتن لە دەستوور): داوایەکی ڕاستەوخۆ و ستراتیژییە لە تەواوی هێزە سیاسییەکان و ناوەندەکانی بڕیار لە بەغدا، کە ئاراستەی مامەڵەکردنیان لەسەر بنەمای قبوڵکردنی یەکجارەکیی هاوبەشیی نیشتمانی و پابەندبوونی بێ مەرج و گومان بێت بە مافە دەستووری و مرۆییەکانی تەواوی پێکهاتەکان. سەقامگیری، ئاسایش و سەروەریی عێراق بەندە بە بڕوایەکی چەسپاو بەوەی کە بونیادی بەهێز و گەشەسەندنی هەرێمی کوردستان، کۆڵەکەیەکی سەرەکی و زامنی ڕاستەقینەی ئارامیی سەرانسەری عێراقە.
یادی دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان و ئاوێتەبوونی لەگەڵ ئیرادەی سەرکردایەتی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەییدا، تەنها وێستگەیەکی یادکردنەوەی مێژوویی نییە، بەڵکو هێمایەکی زیندووی بنەماکانی سەروەری، پاراستنی کەرامەتی نەتەوەیی و ڕەخساندنی هاوسەنگییە ژیۆپۆلیتیکییەکانە لە ناوچەکەدا. داڕشتنی ئایندەی سەقامگیر و گەشەسەندوو بۆ کوردستان و عێراق، بە سیاسەتی پەراوێزخستن، گوشار یان ئاڕاستە پۆپۆلیستییە کاتییەکان بەدی ناهێنرێت، بەڵکو تەنها لە ڕێگەی دانایی سیاسی، دانپێدانانی بەرامبەر، چەسپاندنی ڕاستەقینەی پێکەوەژیان و پابەندبوونی بێدەستکاری بە بنەما و ڕێکارە دەستوورییەکان دێتە دی.
با ١٦ی ئاب بێتە وێستگەیەکی نوێبووەوە و ژیرانە بۆ تۆکمەکردنی سەنگەری یەکڕیزیی نەتەوەیی و نیشتمانی، تا ئەزموونی هەرێمی کوردستان وەک مۆدێلێکی پێشکەوتووی سەقامگیری، قەڵای ئاسایش و دڵنیایی ئایندە بۆ سەرجەم پێکهاتەکان و هاوبەشانی نیشتمان درەوشاوە بمێنێتەوە.
