سهرهتا وتار هەرێمی کوردستان پڕۆژەیەکی وەبەرهێنان نییە سازش و بازرگانی پێ بکرێت
د. نەسرەدین ئیبراهیم گۆلی*
لیلیپوت وڵاتێكی خەیاڵیی مرۆڤە بچووكەكانی 6 ئینچی یان 15 سەنتیمەترییە لە نێو چیڕۆکێکی نووسەری بەناوبانگی ئیرلەندی، جۆناتان سویفت (Jonathan Swift) لە قاڵبی ڕۆمان و پەرتووكێك لە ژێر ناوونیشانی “گەشتەكانی گالیڤێر” لە ساڵی 1726 بڵاو كردووەتەوە**. ئەو ناوە ئەمرۆ لە ئەدەبیاتی سایكۆلۆژی و بە تایبەت پزیشكیی دەروونی بەكار دەهێنرێت. هێندرسۆن (Hendrson)، زانای بواری سایكۆلۆژی لە بەرهەمێكی خۆیدا بە ناوی “وانەنامەكانی سایكۆلۆژیای پزیشكی” كە لە ساڵی 1939 لە لەندەن چاپی كردووە ئەم وشەیە بەكار دەهێنێ و وەكوو وەهمێك ناوزەدی دەكات و دەڵێ:” لە وەهمەكانی لیلیپوتیدا شت و كەرەستەكان بچووكتر لە قەبارەی راستەقینەی خۆیان دەردەكەون”. ئەم ناوە هەروەها لە فەرهەنگی ئۆكسفۆردی ئینگلیزی لە لایەن هۆرنبای (A. S. Hornby, 2003) لە لاپەڕە 746 هاتووە و بە هەمان مەبەست و واتا بەكارهێنراوە، و هەروەها پوورئەفكاری (N. Pourafkary)، پسپۆری بواری سایكۆلۆژییا لە فەرهەنگی تایبەتی خۆی لەم بوارەدا لە بەرگی دووەم، ل. 844، وەكوو وەهمێك تایبەت بە “بچووك دیتن” ئاماژەی پێداوە و پێیوایە ئەو جۆرە وەهمە لە كەسانێك كە خواردنەوە كحولییەكان بەكار دەهێنن یان تووشی یەكێك لە تێكچوونەكانی دەروونیی فێ لە جۆری بچووكەكەی، یان نەخۆشییە فسیۆلۆجییەكانی وەكوو تیفۆیید، گرێ یان تۆمۆری تێمپۆرالدا، دەبینرێت.
دەكرێ ئەم وشە و ناو و هەڵوێستە لە بواری كۆمەڵایەتی و سیاسیشدا بەكار بهێنرێ وەك ئاماژەیەك بە كەسانێك كە رووداوە كۆمەڵایەتی یان سیاسییەكان، بگرە دەستكەوتەكان بە قەبارەیەكی بچووكتر لە قەبارەی راستەقینەی خۆی ببینن، كە بە دیوە نەرێنییەكەی واتا لە نرخ و بەهایەكەی كەم دەكەنەوە. وەکو ئەو دۆخە سیاسییەی كە لە ماوەی دواییدا رووبەرووی كوردستان بووەتەوە و لە ماوەی چەند ڕۆژی رابردوودا، دوو هەرزەكاری سیاسی (وەکوو جمکێکی هەرزەکاری سیاسی)، كە پێشتر بەهیچ شێوەکیەک (دانیان بەیەکەو نەدەکۆڵا)، بەلام ئێستاکە لە پشتەوەی شیشە ئاسنییەكانی زیندان، لە پێناو هەندێ بەرژەوەندیی تایبەت و وەهمی بچووكی خۆیان کە لە (وەهمی لیلیپوتیەکان) دەچێت، كە بێگۆمان دەستی هەندێ وڵات و لایەنی هەرێمی لە پشتەوەیە. ئەو جمکە هەرزەکارەی سیاسەت گرێبەستێكی سەیر و سەمەرە واژۆكرد کە لە ناوخۆی کوردستاندا بە “گرێنەستی زیندان” ناسراوە، و ئامانجی سەرەكیی ئەو گرێبەستەیان، وەك ئەوەی كە یەكێك لە لایەنەكانی ئەم گرێبەستە بە رۆژی رووناك و لە بەردەم كامێرای دەزگاكانی بێشەرمانە ئاماژەی پێکرد؛ ئەویش “ هەڵوەشاندنەوەی هەرێمی كوردستان”ـە، و لەویش خراپتر ئەوە بوو كە لە قسەكانی خۆیدا و وەك نەریت و رەفتاری هەمیشەیی خۆیان تەنانەت ناوی پیرۆزی كوردستانیشی نەهێنا، ئەمەش لەڕووی زانستی دەروونناسییەوە گەواهی دەری ئەوەیە کە تووشی (وەهمی لیلیپوت)ـی بوونەتەوە و ئەم كوردستان جوان و رەنگین و ئارامەی كە بە رەنج و ماندووبوون و شەونەخوونی و مەینەتی و قوربانیدان و خوێنی هزاران هزار پێشمەرگە و رۆلەی ئەم خاك و نیشتمانە، لە هەموو چین و توێژە و نەتەوەكانی هاتووەتەدی؛ و من دڵۆپێكم لەو ملیۆنان كەسە كە نزیكەی 17 ساڵ لە تەمەنی خۆمم لە ئاوارەیی و دەربەدەری و دوورە نیشتمان و لە وڵاتی بێگانە و دوژمن بەڕێمكردوو، كە تیایدا لە سەرەتاییترین پێداویستییەكانی ژیان بێبەشكرام، تەنها و تەنها لە بەر ئەوەی كورد بووم نەك هیچی دیكە، و چ جای ههزاران ههزار رۆڵەی ئەم نیشتمانە جوانە، كە گێڕانەوەی تراژێدیای ژیانیان؛ بە قەدەر خانەكانی جەستەی ئەم دوو (جمكە هەرزەکارەی سیاسی) پەرتووكی زەبەڵاحی لێ دەردەچێ. ئەوان هەرێمی کوردستانیان پێ ماركێت یان پڕۆژە یان كەبابخانەیەكە؛ هەر كاتێك ویستیان، بە حەز و ئارەزووی کورت و کاڵفامی خۆیان دایدەخەن و بە رەفتارە منداڵکارەیان مەترسی و هەڕەشە بخەنە سەر ئەم هەرێمە دەستوورییە. ئەوان لەو (وەهمە لیلیپوت)یەی خۆیان ئەوەندە سەرسامی بەژن و باڵا پڕ لە كەمووكۆڕییەكانی خۆیان بوونەتەوە، كە چاوە تاریكەكانیان رووناكیی ئەو هەموو قوربانیدانەی میللەت و شەهیدان نابینن كە دوای سەدان ساڵ خەباتی بێ وچان، لەم پارچەیەی كوردستان، قەبارەیەكی جیوسیاسی دەستوری دامەزراوە، كە نەك تەنها بۆ ئەم پارچە كوردستان قەڵایەكی پۆِڵاینی پاراستنە، بەڵكوو منارەیەكیشە بۆ گەیاندنی دەنگی هەموو پارچەكانی دیكەی كوردستان بە گوێچكە كەڕەكانی داگیرکەران و میللەتان و وڵاتانی جیهان بە زلهێزەكانیشیەوە.
ئەگەر کۆتاهێنانی قەوارەی هەرێمی کوردستان پلانی سیاسیی ئەم رێكەوتنەبێ کە لە زیندان کاراوە و ئامانجی سەرەكییان بەدیهێنانی خەونی داگیركەران و ناحەزان و نەیارانی كورد بێ، واتا ئامانجیان زیندە بەچاڵكردنی خەونی تێكڕای میللەتی كوردە، كە نەك تەنها بیر لە هەبوونی ئەم قەوارە سیاسییە فیدڕالیە دەكەن، بەڵكوو ئامانجیان کۆتاهێنانە بە ئاوات و هیوای تاك بە تاكی هەر كوردێكی بە شەرەف و بە غیرەتە كە لە داهاتوودا خاوەن وڵاتێكی سەربەخۆ بن، كە ئاڵایەكەی لە نێو ئاڵای وڵاتانی جیهان بدرەوشێتەوە، و ئەمەش خەونێكی بەدینەهاتووە كە میللەتی كورد رێگە بە چەند هەرزەكارێكی سیاسی بدات یار بە چارەنووسی ملیۆنان كورد بكات، و لە كاتێكدا كە لە ژێر كاریگەری چەند هۆكارێك خەون بەوە دەبینن لە سایەی (وەهمی لیلیپوتی) خۆیان ئەم دەستكەوتە مەزن و پیرۆز و بەبەهایە، ئەوەندە بچووك ببینن، كە لە هەڵسوكەوتێكی هەرزەكارانە مل بدەن بەوەی رێگە بە خۆیان بدەن پارووی لە قورگیان گەورەتر بخەنە ناو دەمیان، لە كاتێكدا كە دەزانن ئەو میللەتە رێگە بە بەدیهاتنی پیلان و سەرگرتنی ئەو (وەهمە لیلیپوتی)یەیان نادەن.
میللەتی كورد، كە خاوەن سەدان سەركردەی دڵسۆزە، ئەوەندە وانەیان لە مێژووی كورد وەریانگرتووە، كە بە ئاسانی و هەروا رێگە بدەن جارێكی دیكە کورە و کوردستان تووشی نەهامەتی ببێت، و ئەو هەرێمەی كە وەك هێلانەیەكی ئارام ملیۆنان مرۆڤی لە خۆ گرتووە ببێتە مەیدانی تەراتێنی کەسانێک، كە هێشتان لە جیهانی هەرزەكاریدا دەژین و بۆ دامركاندنی (وەهمە لیلیپوت)یەكانی خۆیان پەنا بۆ هەر نامەردێك کە كەشتییەئارامەکەی كوردستان نقومی دەریای شڵەژاوی ناوچە و جیهانێك بكەن كە دەمارگرژی و تووندهاژۆیی و دۆگماتیزمی ئایینی و تایفەگەری و خۆپەرستی و نكۆڵی لەیەكتر كردن گەیشتووەتە لووتكەی خۆی و چاویان بەو جوانییە و پێكەوەژیانەی كوردستان هەڵنایێت.
مێژوو بە گشتی و مێژووی كوردستان بەتایبەتی و بەتایبەتیش مێژووی 60 ساڵی دووایی سەلماندوویەتی كە (وەهمە لیلیپوت)یەكانی نەیارانی نێوخۆیی و دەرەكیی كوردستان هیچ ئەنجامێکی نابێت و خەباتی كورد و سەرجەم خەڵکی کوردستان بۆ ئازادی و بەختەوەری و پێكەوەژیان بەردەوامدەبێت.
* پرۆفیسۆری یاریدەدەر/ زانكۆی زاخۆ
