دکتۆر عەدالەت عومەر، سەبارەت بە ڕەهەندە نەتەوەییەکانی ئەم پێشھاتە کولتوورییە گوتی: ئەم پێشانگهیە دەتوانم بڵێم وەرچەرخانێکی مێژووییە، چونکە یەکەم جارە پێشانگهیەک بکرێتەوە کە تێیدا تەنیا بە کوردی بنووسین و بە کوردی هزر بکەینەوە. ئەم جۆرە چالاکییانە پێویستە ببنە نەریتێکی ساڵانە، چونکە ئێمە نەتەوەیەکین بەدرێژایی سەد ساڵی ڕابردوو ڕووبەڕووی پڕۆسەی داگیرکاری و جینۆساید بووینەتەوە؛ هەم وەک نەتەوە، هەمیش لە ڕووی کولتوور، ژینگە و تەنانەت جینۆسایدی بایۆلۆژی و فیزیکیشەوە.
پڕۆفیسۆر فریاد فازڵ عومەر لەم بارەیەوە گوتی: من هەمیشە گوتوومە هەر یەکێک منداڵێکی کورد بە هەڵە فێربکات تاوانبارە، چونکە لە دواجاردا پێویستمان بە چەندین ساڵ دەبێت تاوەکو بتوانین ئەو هەڵە زمانەوانییانە ڕاست بکەینەوە. زمان بنەمای مانەوەی ئێمەیە وەکوو نەتەوە. من لەم پێشانگا تایبەتەدا، زیاتر لە حەفتا کتێب و چەندین چیرۆکم بۆ منداڵانی کورد خستووەتە بەردیدە، کە بە زمانێکی پاراو و شیرینی کوردی نووسراون. هەوڵم داوە بە جوانترین شێوە ناوەڕۆک و وێنەکان لەگەڵ چیرۆک و گێڕانەوەدا یەکتر بگرنەوە.
دکتۆر ڕێبوار سیوەیلی لە وەڵامدا گوتی: جیاوازیی سەرەکی ئەوەیە کە لێرەدا زمانی کوردی و بەرهەمە کوردییەکان لە ناوەڕاست و سەنتەری پێشانگاکەدان. ئەمە شتێکە دوای سی ساڵ لە حوکمڕانیی خۆماڵی، یەکەم جارە بەم شێوازە جیدییە بیری لێ بکرێتەوە. بەرجەستەکردنی هۆڵێکی لەم شێوەیە، دەرخەری زیندوویی نەتەوەیەکە. ئەم پێشانگهیە بە پێچەوانەی تێڕوانینی باوی زۆربەی نووسەران کە دەیانوت گەنجەکانمان تەنیا لەناو سۆشیال میدیادان و باکیان بە خوێندنەوە و مەعریفە نییە، پێچەوانەکەی سەلماند؛ دەرکەوت گەنجانی ئێمە چەندە عەوداڵی بەرهەمی نووسەرانی کوردن.»
مێژوونووس سۆران حەمە ڕەشید، سەبارەت بە پێگەی مێژوویی ئەم جۆرە پێشانگهیانە ڕایگەیاند: بەردەوام ئەو پێشانگایانەی لە پایتەختی کوردستان دەکرێنەوە جێگەی بایەخن، بەڵام ئەم پێشانگهیە تایبەتمەندیی خۆی هەیە، چونکە خوێنەر لێرەدا ڕاستەوخۆ و بێ نێوەند بەربەرکانی و بەرکەوتەی لەگەڵ بەرهەمی نووسەراندا دەبێت. خاڵێکی دیکە ئەوەیە کە ئەم جۆرە پێشانگایانە ئەوەمان بۆ دەردەخەن کە نووسەرانی کورد دەتوانن کولتوور و زمانی نووسینی کوردی ببەنە پێگەیەکی بڵندتر. ئەگەر ڕاستگۆ بم، دەبوو ئەم هەنگاوە زۆر زووتر بنرێت تاوەکو ئێمە وەکوو نەتەوەیەک کە خاوەن مێژوویەکی دێرینین لەسەر ئەم زەمینە، بە شانازییەوە کولتوور و ئەدەبی خۆمان پێشکەش بە جیهان و خوێنەرانی خۆمان بکەین.
زیرەک گەیلان، کە بە جلوبەرگی ڕەسەنی کوردییەوە لەناو هۆڵەکاندا دەگەڕا، گوتی: من بە شانازییەوە لێرەم و بەدوای سەرچاوە مێژووییەکانی میزۆپۆتامیادا دەگەڕێم، تاوەکو بزانم نەتەوەی کورد چەند دێرینە و سنووری جوگرافیای میرنشینەکانمان لە کوێوە بۆ کوێ بووە. دەمەوێت نەوەکانی داهاتوو لە گرنگیی مێژوو و جوگرافیای کوردستان ئاگادار بکەمەوە، ئەمەش تەنیا لە ڕێگەی ئەم جۆرە پێشانگا تایبەتانەوە بەدی دێت کە تەنیا بەرهەمی کوردی تێدا نمایش دەکرێت.
لەلایەکی دیکەوە، مامۆستا هیمداد خالید، وتاربێژی مزگەوتی حاجی عەلی شەکرم لە هەولێر، وەکوو مامۆستایەکی ئاینی ڕوانگەی خۆی خستەڕوو و گوتی: من وەکوو مامۆستایەکی ئاینی، جیا لە بابەتە فیقهی و شەرعییەکان، بەردەوام بەدوای سەرچاوە مێژوویی، فەلسەفی و کتێبە دەروونییەکاندا دەگەڕێم بۆ دەوڵەمەندکردنی زمانی گوتارم. لە هەموو وتارەکانمدا نوێژخوێنان ئاگادار دەکەمەوە کە ئاینی ئێمە ئاینی پێکەوەژیان و زانستە؛ یەکەم ئایەتی قورئانیش بە «بخوێنە» کلیل دراوە. من هەموان هان دەدەم بۆ خوێندنەوە، وەک چۆن ئەحمەد موختار جافی شاعیر دەڵێت:
سەبارەت بە بیرۆکەی سەرەکی و چۆنیەتی ڕێکخستنی ئەم کارە، ڕێبین فەتاح، خاوەنی دەزگای «ماڵی وەفایی» ڕوونکردنەوەی دا و گوتی: «من وەک ماڵی وەفایی، بە پێویستم زانی لە ژێر ناونیشانی (بە کوردی نووسین، بە کوردی هزرین) پێشانگهیەکی تایبەت بە کتێبی کوردی لە هەولێری پایتەخت بکەمەوە. خۆشبەختانە زیاتر لە ١٢٠ دەزگای چاپ و وەشاندن و ناوەندی کولتووری بەشدارییان تێدا کردووە. ئامارەکان دەریانخستووە کە خوێنەری ئێمە تینووی بەرهەمی نووسەری ناوخۆییە؛ چونکە ڕۆژانە بە نزیکەی ٧٠٠٠ کەس سەردانی پێشانگاکە دەکەن.»رۆژنامهیهكی سیاسی رۆژانهیه ئۆرگانی پارتی دیموكراتی كوردستانه ____________________________________ Kurdish Political Newspaper - Organ Kurdistan Democratic Party _______________________________________ جريدة سياسية يومية، لسان حال الحزب الديمقراطي الكوردستاني
