وەفادارییا ژنا کورد؛ ژ زەریفە خانمێ هەتا ژنێن ئەنفالا

بهار عەلی

د دیرۆکا گەلێ کورد دا، وەفادارییا ژنێ تەنێ گۆتارەکا نڤیسینێ نینە، بەلکو چیرۆکەکا پڕ ژ خوین، روندک و چاڤەڕێکرنێ یە. ژنا کورد یا سەلماندی کو ئەو بتنێ “نیڤا جڤاکی” نینە، بەلکو ئەو “هەمی جڤاکە” دەمێ مژار دبیتە پاراستنا ڕێباز و شکۆیا نەتەوەیی، ژ زەریفە خانمێ ل چیایێن دێرسیمێ، تا ژنێن ئەنفالکری ل دەشتێن گەرمیان و بارزان، وەفاداریێ ڕەنگەکێ جودا ب خۆ ڤە گرتییە. ل پشت هەر سەرهلدان و بەرخۆدانەکێ، ژنەکا خودان هیمەت و شکۆ هەیە کو یان د سەنگەری دا یان ژی د مالێ دا پشتەڤان بوییە و ڕێبازا زەلامێ خۆ پاراستییە.

ئەفسانەیە چاڤەڕێکرنێ و بەردەوامییا ژیانێ ژنێن ئەنفالێ؛ ئەفسانەیا (چاڤەڕێکرنێ).. چاڤەڕێکرنا هەڤژین و کوڕ و کەسوکار و خوشتڤیێ خو؛ نموونەیا هەرە بلند یا ڤێ وەفاداریێ یە، ژنێن ئەنفالێن بارزان و گەرمیانن، ئەوێن کو ب دەهان سالا د ڕەشپۆشیێ دا چاڤەڕێی زڤڕینا زەلامێن خۆ بوونە؛ وان ب هیمەتەکا بلند تەمەنێ خۆ کرە قوربانی بەردەوام بوونا ژیانێ و نڤشەکێ نوی یێ و نیشتمانپەروەر ئاڤا کرن؛ بەلێ… ئا ئەڤ ژنە خودان شکۆ و نیشتیمان پەروەرن، چونکی وان وەک وەفادارییەک ژبوو هەڤینێ خو؛ قەبوول نەکر پشتی زەلامێن خۆ کەسەکێ دی بکنەدژیانا خودا، بەلکو ب ژیانەکا پڕ دکەد و زەحمەت و دەردەسەری و ب دلەکێ پڕ ژ کوڵ؛ وان بەردەوای دا ژیانێ و زارۆکێن خۆ پەروەردە کرن و نەهێلن ناڤێ زەلامێن وان یێن تێکۆشەر و نیشتیمان پەروەر و وڵات پارێز شویەن بزر ببیت.

قوربانی دانا ژنا کورد نمونەیەکا دی یا خوگوریکرن و خابات و پشتگیرییا هەڤینێ خو د مێژووا مللەتێ کوردا؛ ئەوژی (زەریف) خانما هەڤژینا (عەلی شێری)یە. ئەڤی خاتینێ ژی چیرۆکەکا دی یا وەفاداریێ ب خوینێ نڤیسییە، عەلی شێر ل سالا ١٨٨٢ێ ل ناوچەیا (قوچگیری) ژ دایک ببوو. ئەو تەنێ سەرکردەیەکێ سەربازی نەبوو، بەلکو ڕۆشنبیر و شاعیرەک بوو کو ب پێنووس و سازا خۆ هەستێ کوردینیێ گەش دکر. زەریفە خانم، وەک ژنەکا خودان هیمەت، هەر ژ دەسپێکا ژیانا هەڤژینیێ دگەل (عەلی شێری)؛ ببووە هەڤالا ڕێبازا وی.

د بەرخۆدانا دێرسیمێ وهەتا دوماهیێ؛ زەریفە خانێ د هەمی کۆمبوونێن سیاسی دا دگەل (عەلی شێر)ی پشکداری دکر و وەک فەرماندەیەکا خودان شکۆ ل تەنشت زەلامێ خۆ دئاخفت، پشتی تێکچوونا (سەرهلدانا قوچگیری)؛ زەریفە خانێ و (عەلی شێر)ێ هەڤژینێ وێ، قەستە چیایێن دێرسیمێ کر و زێدەتر ژ٣٠ سالان د کاودان و ژیانەکا سەخت د ئەشکەفتان دا ژیان دەرباز کر، ل ٩ێ تەمموزا ١٩٣٧ێ، داگیرکەران ب ڕێکا داردەستێن دوژمنی یێن خاین، پیلانەک ل دژی وان گێڕا و (عەلی شێر) شەهید بوو. ل ڤێرە وەفادارییا زەریفە خانمێ گەهشتە لۆتکەیێ؛ دەما وێ ب هیمەتەکا وێرەکانە و ب تنێ چەک هەلگرت و هەتا فیشەكا دوماهیێ دگەل خاینان شەڕ کر. زەریفە خانێ نەدڤیا پشتی زەلامێ خۆ ئەو ب ساخی بکەڤیتە دەستێ دوژمنی، هەروەکی ژنێن قارەمانێن “کەلا دمدم” کو مرن ب شکۆڤە هەلبژارد نەک ئێخسیری، زەریفە خانێ ژی هەتا دوماهی هەناسە؛ ئەوێ بەرگری کر و ب سەرفرازی گەهشتە کاروانێ شەهیدان. چ زەریفە خانم بیت کو د سەنگەری دا شەهید بوو، یان ژنێن ئەنفالان بن کو تەمەنێ خۆ د ڕەشپۆشیێ دا بۆ زەلامێن خۆ دەربازک. ئەڤ هەردوو جوینە؛ ئێک پەیامێ دگەهینن ئەوژی: (ژنا کورد ستوینا نیشتمانی یە).

ئەڤ وەفادارییە مەزنترین داستانە کو مێژوویا مرۆڤایەتیێ ب خۆ ڤە دیتی. مێژوو دێ ل بەرامبەر شکۆیا وێ ژنا کورد چەمیت کو تەمەنێ خۆ کرە قوربانی دا کو وەفادارییا خۆ بۆ هەڤژین و نیشتمانێ خۆ بسەلمینیت. عەلی شێر و زەریفە خانم دێ هەردەم وەک ئەفسانەیەکا عەشق و خەباتێ د لاپەرەیێن زێڕین یێن مێژووا مللەتێ کورددا مینیت.