پێگە و کاریگەریی و دیپلۆماسییەتی سەرۆک بارزانی لە قەیرانی ڕۆژئاوای کوردستاندا

سامان گەردی
لە قۆناغێکی سیاسی و ئاڵۆزی وەکو ئەمڕۆ کە ڕۆژاوای کوردستان تێیدا دەژی، ڕۆڵی جەنابی سەرۆک مەسعود بارزانی وەک مەرجەعێکی نیشتمانی و نەتەوەیی دەرکەوتووە. ئەم گوتارە گوزارش بۆ ئەو هەنگاوە دیپلۆماسییانە دەکات کە سەرۆک بارزانی لە چوارچێوەی چارەسەری قەیرانی ڕۆژاوای کوردستاندا هەڵیدەگرێت و چۆن ئەم کارە دیپلۆماسییانە لەسەر بنەمای کوردایەتی و بەرپرسیارێتی نیشتمانی و ئاشتی دامەزراون. لە کاتێکدا گۆڕانکارییە بنەڕەتییەکان ڕووی سوریا دەگۆڕن، پێویستی بە میانڕەوانێکی پسپۆڕ و باوەڕپێکراو زیاتر لە هەر کاتێکی تر هەستپێدەکرێت.

پێگەی ستراتیژی و مەرجەعیەتی نیشتمانی
جەنابی سەرۆک مەسعود بارزانی بە هۆی ئەزموون و پێشینەی شۆڕشگێڕانە و دیپلۆماسی، پێگەیەکی تایبەت لەناو کۆمەڵگەی کوردی و جیهاندا هەیە. ئەم پێگەیە تەنیا لە سنوورەکانی هەرێمی کوردستان نامێنێتەوە، بەڵکوو گشت بەشەکانی کوردستانی دەگرێتەوە. مەرجەعیەتی نیشتمانی سەرۆک بارزانی لە چەند تایبەتمەندییەکەوە سەرچاوە دەگرێت: یەکەم: مێژوویەکی درێژ لە خەباتی نەتەوەیی هەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ نەوەکانی پێشخۆی.
دووەم: توانای دامەزراندنی هاوسەنگی لە نێوان بەرژەوەندییە جیاوازەکان هەیە.

سێیەم: سەنگ و متمانەی هەیە لە نێوەندە نێودەوڵەتییەکان.
ئەم مەرجەعیەتە نیشتمانییە وا دەکات سەرۆک بارزانی بتوانێت ڕۆڵێکی ستراتیژی ئاشتیانە و چارەنووسسازانە لە چارەسەری قەیرانی ڕۆژاوای کوردستان بگێڕێت. لە کاتێکدا ڕۆژئاوای کوردستان بەرەوڕووی ئاڵۆزییەکی سیاسی و سەربازی بووەتەوە، پێویستی بە دەنگێکی دڵسۆز و باوەڕپێکراو هەیە کە بتوانێت بەرژەوەندییەکانی گشت لایەنە کوردییەکان نوێنەرایەتی بکات. سەرۆک بارزانی بە هۆی ئەو پێگە و کاریگەرییەی کە هەیەتی، توانیویەتی ببێتە پردێک لە نێوان هێزە کوردییەکان لە ڕۆژئاوای و دەسەڵاتە نوێیەکەی سوریا، هەروەها لە نێوان کوردەکان و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.

هەوڵە دبلۆماسییەکان
سەرەڕای هەوڵە دپلۆماسییەکانی سەرۆک بارزانی لە دیدار و کۆبوونەوەکان بۆ چارەسەرێکی ئاشتیانەی قەیرانی ڕۆژاڤا؛ هەروەها سەردانی سەرۆک بارزانی بۆ ڤاتیکان هەنگاوێکی دیپلۆماسیی دیکە بوو کە ئامانجی بەدواداچوونی پشتگیری ئایینی و مرۆیی نێودەوڵەتی بوو. ئەم سەردانە نیشانی ئەوە دەدات کە سەرۆک بارزانی لە گەڕان بەدوای پشتگیری تەنیا بەستراو نییە لە هاوپەیمانە ئەمنی و سیاسییەکان، بەڵکوو هەوڵدەدات هەموو ڕێگەکانی دیپلۆماسی و پێگە بهێزەکانی نێودەوڵەتی و ئاینی و کۆمەڵایەتی بەکار بهێنێت. هەڵبەت کلیسای کاسۆلیک و ڤاتیکان کاریگەرییەکی مەعنەوی و ئایینی گەورەیان هەیە لە جیهاندا و بەدەستهێنانی پشتگیری ئەوان دەتوانێت کاریگەری ئەرێنی هەبێت لەسەر بارودۆخی ڕۆژئاوای کوردستان.

دیپلۆماسیەتی پڕاگماتیک و هاوسەنگکردن
ستراتیژیەتی دیپلۆماسیی سەرۆک بارزانی بە پڕاگماتیزم و ڕیالیزمەوە تایبەتمەندە. ئەمە بەو مانایە نییە کە پرەنسیپەکانی بەلاوە دەنێت، بەڵکوو بەو واتایەیە کە دەزانێت چۆن لە دۆخە جیاوازەکاندا چۆن مامەڵە بکات و هاوسەنگی لە نێوان بەرژەوەندییە جیاوازەکاندا دامەزرێنێت. سەرۆک بارزانی توانیویەتی لە هەمان کاتدا مامەڵە لەگەڵ لایەنە جیاوازەکان بکات، ئەمریکا وەک هاوپەیمانێکی ستراتیژی، سوریای نوێ وەک دراوسێیەک و لایەنێک کە پێویستە لەگەڵی بگەڕێن، هێزە کوردییەکانی ڕۆژئاوا وەک مەرجەع پێویستیان بە پشتگیری هەیە و ڤاتیکان وەک لایەنێکی نێودەوڵەتی و کاریگەر.

ئەم توانایە لە هاوسەنگکردن نیشانەی ئەو لێهاتوویی و ئەزموونە دیپلۆماسییەیە کە سەرۆک بارزانی لە درێژایی دەیان ساڵدا پەرەیپێداوە. هاوسەنگکردن مانای ئەوە نییە کە هەموو لایەکەکان ڕازی بکات، بەڵکوو مانای ئەوەیە کە بتوانێت بە شێوەیەکی وریا و دانا مامەڵە لەگەڵ هەموویاندا بکات و لە هەمان کاتدا پابەندی پرەنسیپەکانی بێت. سەرۆک بارزانی لە ماوەی کارە دیپلۆماسییەکانیدا سەرمایەیەکی گەورەی لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان کۆکردووەتەوە و ئێستا ئەم سەرمایەیە بەکاردەهێنێت بۆ بەرژەوەندی یەکبوونی کوردان و ڕۆژئاوای کوردستان جارەسەرێکی ئاشتییانەی قەیرانی ڕۆژاوا.

گرنگی پێدانی سەرۆک بارزانی بە ڕێگەی دانوستان و چارەسەری ئاشتیخوازانە نیشانەی ئەو دیپلۆماسیەتە پڕاگماتیکەیە. لە کاتێکدا بەرەنگاربوونەوەی سەربازی دەتوانێت ئاسانترین ڕێگەی نالۆجیکانە بێت، سەرۆک بارزانی باوەڕی بەوە هەیە کە دانوستان و گفتوگۆ باشترین ڕێگەیە بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی بەردەوام. ئەم ستراتیژیەتە لەبەرئەوەیە کە سەرۆک بارزانی لە مێژووی نزیکدا شایەتی ئەو زیانە گەورانە بووە کە شەڕ و پێکدادان بۆ کوردەکان هێناویەتی و دەیەوێت کە زیانەکان بە کەمترین ئاست بگەیەنێت.

چالاکییەکان و چۆنیەتی ڕووبەڕووبوونەوە
هەرچەندە سەرۆک بارزانی پێگە و توانایەکی بەرچاوی هەیە، بەڵام ئەو چالاکیی و توانستە لەمپەر و ئاستەنگی زۆری لەپێشە. یەکێک لەم چالاکییانە چەندایەتیی لایەنەکان و ئاڵۆزی بەرژەوەندییەکانە. لە ڕۆژاوای کوردستاندا هێزە جیاوازەکان بەرژەوەندییە جیاوازیان هەیە: هێزە کوردییەکان دەیانەوێت مافەکانیان بپارێزن، حکومەتی نوێی سوریا دەیەوێت دەسەڵاتی خۆی بەسەر هەموو سوریادا بسەپێنێت، تورکیا نیگەرانی لە بەهێزبوونی کوردەکانە، ئەمریکا و ئەورووپا دەیانەوێت جێگیری و ئاسایشی هەبێت. سەرۆک بارزانی دەبێت لە نێوان ئەم بەرژەوەندییە جیاوازانەدا هاوسەنگی دامەزرێنێت، کە کارێکی زۆر ئاڵۆزە.

ناکۆکی ناوخۆیی کوردی یەکێکە لە چالاکییە گەورەکان. هەرچەندە سەرۆک بارزانی هەوڵیداوە یەکڕیزی کوردی دروست بکات، بەڵام دابەشبوونی کوردی لە ڕۆژاوا هێشتا هەیە و ئەمە کاریگەری لەسەر توانای کوردانی ڕۆژئاوا دەبێت لە بەرگریکردن لە بەرژەوەندییەکانیان. ئەوەی گرنگە ئەوەیە کە سەرۆک بارزانی بەردەوام بێت لە هەوڵەکانی بۆ نزیککردنەوەی دیدگاکان و دروستکردنی پێگەیەکی هاوبەش. چالاکیەکی دیکەش گۆڕانی خێرای ناوچەییە. لەگەڵ گۆڕانی حکومەت لە سوریا، هاوسەنگی هێزەکان لە ناوچەکەدا گۆڕاوە. ئەم گۆڕانکارییانە دەتوانن دەرفەتی نوێ دروست بکەن یان مەترسی نوێ بهێننە پێشەوە. ئەوەی جێگەی دڵخۆشییە سەرۆک بارزانی ئەم گۆڕانکارییانە دەخوێنێتەوە و ستراتیژیەتەکانی بەپێی ئەو گۆڕانکارییانە ڕێکدەخات.

دەرفەتەکان و ئاسۆی داهاتوو
لەگەڵ هەموو ئەم چالاکییانەدا، دەرفەتی گەورەش لە پێشەوەیە. گۆڕانی ژێرخانیی لە سوریا دەتوانێت دەرفەتێک بێت بۆ دروستکردنی دۆخێکی نوێ تێیدا مافی کورد بە شێوەیەکی ڕەسمی دان پێدا بنرێت. ئەگەر دانوستانەکان سەرکەوتوو بن، ئەوا دەتوانرێت ڕێککەوتنێکی دووجارە بەدەست بهێنرێت کە مافی کورد لە ڕۆژاوای کوردستان بپارێزێت و دەرفەتی بەشداری لە دەسەڵاتدا پێبدات، پشتگیری نێودەوڵەتی دەرفەتێکی دیکەیە. بە تایبەت پشتگیری ئەمریکا و وڵاتانی ئەورووپی دەتوانێت پشتێنێکی بەهێز بێت بۆ کوردەکان لە دانوستانەکاندا. کاتێک سەرۆک بارزانی بتوانێت ئەم پشتگیرییانە بەکاربهێنێت بە شێوەیەکی کاریگەر، ئەوا ئەم دەرفەتە گەورەتر دەبێت.
ئەزموونی هەرێمی کوردستانی عێراق دەرفەتێکی دیکەیە. سەرۆک بارزانی ئەزموونی درێژی هەیە لە دامەزراندنی دامودەزگاکانی کوردی و بەڕێوەبردنی ئابووری و سیاسەت. ئەم ئەزموونە دەتوانێت نموونەیەک بێت بۆ ڕۆژئاوای کوردستان و دەرفەتی ئەوە بدات کە چەند زووتر سامانێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی جێگیر دامەزرێنرێت، کاریگەری مەعنەوی و سیمبۆلیکی سەرۆک بارزانی دەرفەتێکی دیکەیە. بوونی سەرۆک بارزانی وەک مەرجەعێک، هێز و متمانە دەداتە کوردەکانی ڕۆژاوا و هەستی پێدەکەن کە بە تەنیا نین. ئەم هەستە دەتوانێت کاریگەری گەورە هەبێت لەسەر ڕۆحی کوردەکان و ئیرادەیان بۆ بەردەوامبوون لە دانوستانەکان.

هەنگاوەکان و تایبەتمەندییەکانی ستراتیژیەت
ستراتیژیەتی سەرۆک بارزانی چەند تایبەتمەندییەکی هەیە کە جێگەی تێبینین، یەکەمیان چاوەڕوانی درێژخایەنە. لە گەڕان و چارەسەرێکی بەردەوامدایە نەک قازانجێکی کاتی. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە سەرۆک بارزانی دوور دەڕوانێت و هەوڵ دەدات چارەسەرێک بدۆزێتەوە کە بۆ ساڵانێکی زۆری داهاتوو کاربکات.

دووەمیان پەسەندکردنی دپلۆماسیەتە لە جێگرەوەی هێز. سەرۆک بارزانی باوەڕی بەوە هەیە کە دیپلۆماسیەت و دانوستان دەتوانن باشتر لە هێز کاربکەن بۆ گەیشتن بە ئامانجەکان. ئەمە باسی لاوازی ناکات، بەڵکوو باسی حیکمەت و لێهاتوویی دەکات لە بەکارهێنانی ئامرازە دیپلۆماسییەکان.

سێیەمیان فراوانی و شمووڵبوونە. سەرۆک بارزانی لەگەڵ هەموو لایەنەکان مامەڵە دەکات و هیچ لایەنێک لە دەرەوە ناهێڵێتەوە. ئەم شێوە فراوانە دەرخەری دانایی سەرۆک بارزانییە، کە هەموو ڕێگە و دەرفەتەکان لەبەرچاون و دەتوانرێت لە هەموو سەرچاوەیەکی پشتگیری سوود وەربگیرێت.

چوارەمیان نیشتمانیبوون و پێشینەدانی بەرژەوەندی گشتی کوردی. لە هەموو بڕیار و هەنگاوێکدا، بەرژەوەندی گشتی کورد لە پێشەوەیە. ئەمە ئەو بنەمایەیە کە سەرۆک بارزانی هەرگیز لێی لانادات.
پێنجەمیان حیکمەت و بەکارهێنانی ئەزموونی دەیان ساڵەیە.