شەمال ئاکرەیی
ژ سالا 2005ێ و هێرڤە، پشتی پەسەندکرنا دەستوورێ عیراقێ یێ هەرتمی کو پەیوەندییا د ناڤبەرا پێکهاتەیێن جودا یێن عیراقێ دا رێکدئێخیت و نێزیکی 78% ژ عیراقییان پەسەندکری. لێ ل سالێن پشتی هینگی دیاربوو کو هندەک ژ لایەنێن سیاسی یێن کاربدەست ل بەغدا هێشتا ل گۆری حەز و نیازێن خۆ یێن بەرتەسک و تائیفەگەری رەفتارێ ل گەل دەستووری دکەن و ب تنێ پابەندی وان ماددەیان دبن یێن خزمەتا بەرژەوەندیێن وان دکەن؛ لەوڕا خۆ ژ وان ماددە و بەندان ڤەددزن یێن کو وان ب ئەرکێن بەرامبەر ب هەڤپشکێن دی یێن وەلاتی ڤە گرێددەن و ل پێشییا وان ماف و شاییشتەیێن هەرێما کوردستانێ.
ئەڤ خۆڤەدزینە نەما ئیدی ب تنێ دیارده‌یەک بیت ژ بەر هەبوونا ناکۆکیێن سیاسی، بەلکو یا بوویە رێبازەکا مەترسیدار کو ب رێکا وێ هندەک لایەن بزاڤێ دکەن دەڤێن دەستووری ب دلێ خۆ شرۆڤە بکەن. ئەڤ لایەنێن هەنێ قەیرانان دروست و بەهانەیان و ئاستەنگان دخولقینن. هەلبەت نیازا وان یا سەرەکی، بێپشککرنا خەلکێ کوردستانێ یە ژ مافێن وی یێن رەوا. ئەڤ لایەنە ل دژی وێ ئێکێ نە کو ماددەیێن دەستووری ببنە بنیاتێ چارەسەرکرنا ناکۆکییان.
د ئەنجامێ ئەڤێ سیاسەتا خۆڤەدزینێ، گەلەک ژ ماددەیێن پەیوەندیدار ب مافێن دەستووری یێن هەرێما کوردستانێ ڤە نەهاتینە جێبەجێکرن، نەمازە ئەو ماددەیێن کو بەحسی هەڤپشکیێ د کارگێریا سامانێن سروشتی دا دکەن. دیسان هەتا نوکە، رێکخستنا پەیوەندییا دارایی د ناڤبەرا هەرێمێ و حکومەتا فیدرالی دا، ب تەمامی نەهاتینە بجهئینان، بەلکو رویبروی ئاستەنگێن دوبارە بووینە؛ هەروەسا جێبەجێ نەکرنا ماددێ (140)کو تایبەتە ب چافەسەرکرنا کێشا کەرکوک و دەڤەرێن کوردستانی ئەوێن ژدەرڤەی ئیداراهەرێمێ، پێشێلکرنەکا بەرچاڤا دەسوریە و ئاریشەکا سەرەکییە دناڤبەرا هەولێر و بەغدا. ئەڤ چەندە ژ هزرا ئینکاکرنێ پەیدا دبن کو هێشتا هندەک ژ کاربدەستێن بەغدا ب چاڤێ نەرێنی ل هەرێما کوردستانێ دنێرن نە ب چاڤێ هەڤپشکیێ.
گەلێ کوردستانێ یێ کو بۆ سالێن ژ سیاسەتێن زۆرداری و تەپەسەرکرنێ ژ لایێ بەعسی و شۆڤینیەتا ناڤەندی دنالی، هێشتا رویبروی هندەک شێوازێن نوی یێن زۆرداریێ دبیت، چ ب رێکا گیرووکرنا مووچەیان و بڕینا مافێن دارایی یێن دەستووری و رەوان یێن هەرێمێ.
دەستوور نەهاتییە نڤیسین بۆ هندێ کو هندەک ب حەزا دلێ خۆ و ژ بۆ مەرەمێن خۆ یێن بەرتەسک شرۆڤەیێن دویر و نە بەر ئاقل بدەنێ یان وەک کارتەکا فشارێ بهێتە بکارئینان، بەلکو بۆ هندێ یە ل سەر ئاخا کەتواری ب دادپەروەری و بێلایەنی بهێتە بجهئینان. بەردەوامبوونا خوڤەدزینێ ژ بجهئینانا ماددەیێن دەستووری ب تایبەتی ئەو یێن کو هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا حکومەتا فیدرال و هەرێمێ دا مسۆگەر دکەن، دێ نە سەقامگیریێ دروست کەت و درزان د ئێکگرتنا وەلاتی پەیداکەت و باوەریێ دناڤبەرا پێکهاتەیێن عیراقێ دا کێم کەت.
