ئامادەكردنی- شاناز زیاد:
كاركردنی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان، شایەتی گۆڕانکارییەکی بێوێنەن لە بواری پاراستن و سەوزکردنەوەی ژینگە. ڕێژەی سەوزایی لە هەرێمدا لە 17% گەیەندراوەتە 20%، ئەمەش دەستکەوتێکی مەزنە لە ماوەیەکی کورتدا کە دەبێتە نموونە بۆ هەموو عێراق. بەرزبوونەوەی لە سەدا سێ ژمارەیەكی ئاسایی نییە ، بەڵام لە واقیعدا واتای چاندنی زیاتر لە 8 ملیۆن دار و درەخت لە سەرانسەری هەرێمە، کە هەرساڵێک نزیکەی 176 هەزار تۆن دووکەڵی کاربۆن هەڵدەمژن و ئۆکسیجین بۆ زیاتر لە 6 ملیۆن کەس دابین دەکات.
پڕۆژەی پشتێنەی سەوز
یەکێک لە گەورەترین پڕۆژەکانی کابینەی نۆیەم، پڕۆژەی پشتێنەی سەوزە لە دەوروبەری شاری هەولێر. ئەم پڕۆژەیە کە لە بەشی باشووری شار دەستی پێدەکرێت، ئامانجی سەرەکی ڕێگریکردنە لە خۆڵبارین کە لەم ئاراستەیەوە دێتە ناو شار.
بەپێی زانیارییەکانی بەڕێوەبەرایەتی کەشناسیی هەولێر، شاری هەولێر ساڵانە چەندینجار تووشی خۆڵبارین دەبێت، بەتایبەتی لە وەرزی بەهار و هاویندا. پڕۆژەی پشتێنەی سەوز کە پێکدێت لە باخچەیەکی بەردەوام بە درێژایی 45 کیلۆمەتر لە باشووری شار، دەتوانێت ڕێژەی خۆڵبارین بە %40-50 کەم بکاتەوە.
ملیۆن دار زەیتوون، سەوزایی و ئابووری
پڕۆژەی چاندنی ملیۆنی دارزەیتون لە بەرزاییەکانی هەولێر، تەنها پڕۆژەیەکی ژینگەیی نییە، بەڵکو خاوێنێکی ئابووریی گرنگیشە بۆ هەرێم. دارزەیتون کە گونجاوە بۆ کەش و هەوای کوردستان، هەم وەک ڕووەکێکی بەرگریکەر دژی خاکەڕۆیشتن کاردەکات و هەم دەرامەتی ئابووری دەبێت.
بەپێی ئاماری وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوە ئاوییەکان، هەر هەکتارێک دارزەیتون دەتوانێت ساڵانە 3-5 تۆن بەرهەم بداتە دەرەوە، کە واتای دابینکردنی کارە بۆ هەزاران خێزانی جوتیار و کەمکردنەوەی هاوردەی ڕۆن لە دەرەوەی هەرێم. لەبەرامبەردا، هەر ملیۆن دارزەیتون ساڵانە 22 هەزار تۆن دووکەڵی کاربۆن هەڵدەمژێت.
دەیان پارکی نوێ، فەزای سەوز بۆ هاووڵاتییان
یەکێک لە دەستکەوتە بەرچاوەکانی کابینەی نۆیەم، دروستكردنی نزیکەی 10 پارکی گەورەی نوێیە لە پارێزگاکانی هەرێم. ئەم پارکانە تەنها شوێنی یاری و پشوو نین، بەڵکو فیلتەرێكن بۆ پاککردنەوەی هەوا و کەمکردنەوەی پلەی گەرمی لە شارەکان.
لە شاری هەولێردا تەنها، 4 پارکی گەورەی نوێ دروستكراون بە ڕووبەری گشتی زیاتر لە 850 هەزار مەتری چوارگۆشە، کە ڕێژەی فەزای سەوزی هەر هاووڵاتییەکی لە 2.1 مەتری چوارگۆشەوە بەرزکردۆتەوە بۆ 3.8 مەتری چوارگۆشە. ئەگەرچی ئەم ڕێژەیە هێشتا لە ستانداردی ریکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان (9 مەتری چوارگۆشە) کەمترە، بەڵام هەنگاوێکی گەورەیە بەرەو ئەو ئامانجە.
هاندانی خێزانەکان و هاوبەشی لە سەوزکردن
پڕۆژەی دابەشکردنی دار بە خاوەنماڵەکان، نموونەیەکی سەرکەوتووی هاوبەشیکردنی هاووڵاتییانە لە پڕۆسەی سەوزکردن. تا ئێستا زیاتر لە 150 هەزار دار بە خۆڕایی دابەشکراوە بە خێزانەکان بۆ چاندنیان لە حەوشە و باخچەی ماڵەکانیان.
ئەم پڕۆژەیە کاریگەرییەکی دووانەی هەیە: یەکەم سەوزایی دەبەخشێتە ناوخۆی شارەکان، دووەم هەستی بەرپرسیارێتی ژینگەیی لە لای هاووڵاتیاندا پەروەردە دەکات. بەپێی ڕاپۆرتی وەزارەتی شارەوانی، 78% لە دارە دابەشکراوەکان ڕوێندراون و بەردەوامن، کە ڕێژەیەکی زۆر باڵایە لە پڕۆژەیەکی خۆبەخشانەدا.
پێشنیاز و داواکارییەکان
سەرەڕای ئەم دەستکەوتە گەورانە، هەرێمی کوردستان هێشتا ڕووبەڕووی چەندین مەترسیی ژینگەیی دەبێتەوە. کێشەی دابینکردنی ئاو بۆ ئاودانی دار و درەخت، بەتایبەتی لە وەرزی هاویندا، هێشتا کێشەیەکی گەورەیە. بەڵام پرۆژەی فریاگوزاریی خێرای گەیاندنی ئاو بۆ ئەمساڵ و تا ٣٠ ساڵی دیکەش ئەم کێشەیەی چارەسەر دەکات، شارەزایانیش بە هۆکاریکی باشی دەزانن بۆ زیادبوونی رێژه‌ی سەوزایی، هەروەها دوورخستنەوەی کارگە پیشەسازییەکان لە ناوەڕاستی شارەکان بۆ ناوچە تایبەتەکان، چارەسەر کردنی کێشەی پالاوگە نایاساییەکان و پرۆژەی رۆناکیش کاریگەی ئەرینی لەسەر ژینگەدا هەبووە .
لە بواری گواستنەوەدا، رێژەی بەکارهێنانی ئۆتۆمبێلی تایبەت لە هەولێر گەیشتووەتە 42 ئۆتۆمبێل بۆ هەر 100 کەس، کە لە هەرێمێکی وەک کوردستان بە ژمارەی دانیشتوانی 6 ملیۆن کەس، واتای دەرکردنی نزیکەی 1.1 ملیۆن تۆن دووکەڵی کاربۆن لە ساڵێکدا. جێبەجێکردنی پڕۆژەی گواستنەوەی گشتی (پاس یان مێترۆ) دەتوانێت ڕۆڵێکی گەورە بگێڕێت لە کەمکردنەوەی ئەم ڕێژەیە.
بەراورد لەگەڵ پارێزگاکانی عێراق
لە بەراورد لەگەڵ پارێزگاکانی دیکەی عێراقدا، هەرێمی کوردستان پێشەنگە لە بواری سەوزکردنەوە. لە کاتێکدا ڕێژەی سەوزایی لە بەغدا 4.5%، لە بەسرە 3.2%، و لە موسڵ 5.8%یە، هەرێمی کوردستان بە 20% لە پێشەوەیە. ئەمە ئەنجامی پلاندانانی ستراتیژی و بەردەوامی لە جێبەجێکردنی پڕۆژەکانە.
