د. عه‌بدولفه‌تاح بۆتانی
بزاڤا رزگاریخوازا نەتەوەییا کوردی و سەرکێشێ وێ مەلا مستەفایێ بارزانی تاگیری و دلینییا گەلەک نڤێسەر، شاعر، مێژوونڤێس و ڤەکۆلەرێن ئیراقی و ئەرەب بدەستڤەئینا، ژ وانا بو نموونە نەهژمارتن ل بیردئینم: شاعرێ ئەرەبا یێ مەزن محەمەد مەهدی جەواهری، شاعرێ میسلی مستەفا دەرگەزلی، دکتورێ جوگرافیناس شاکر خسباک، ماموستایێن مێژوونڤێس دکتور عادل تەقی ئەلبەلداوی و دکتور جەواد کازم ئەلبەیزانی، هزرمەند هادی ئەلعەلەوی و مێژوونڤێس سەدیق دەمەلوجی و یێن دی.
د ڤێ گۆتارێدا دێ لدور هەڤسۆز و لایەنگرەکێ دی ئاخڤین، ئەوژی دکتور مەهدی ئەلسەعید ئەوێ ل ڤێ داویێ بیرهاتنێن خۆ ب ناڤونیشانێ (الجذور سیرة مناضل من ازقة الكرخ القدیمة الی براغ ولندن ودمشق»، لندن، 2022) نڤێسین.
دکتور مەهدی ل تاخێ (الدوریین) سەر ب دەڤەرا کەرخڤە ل بەغدا سالا 1947ێ بوویە، سالا 1963ێ پەیوەندی ب حزبا شیوعی کرییە و ب رەنگەکێ کاریگەر پشکداری چالاکیێن حزبێ بوو، د ئێکەتییا گشتییا خویندکارێن ئیراقێدا ل سالا 1967ێ بەرپرسێ دواناوەندیێن بەغدا بوو، باوەرنامەیێن ماستەر و دکتورا ل کولیجا چاندنێ بدەستڤەئینان، چەندین سالان ل مەیدانا سیاسەتێ کارکر، لێ د مەیدانا راگەهاندن و رۆژنامەگەریێدا چالاکبوو، پتر ژ دانەرەکێ هەیە و نها ل لەندەن دژیت، دەربارەی بارزانیێ مەزن د بیرهاتنێن ویدا ئەڤا لژێر هاتییە:
مەلا مستەفا بارزانی
مەلا مستەفا بارزانی دگەل هندەک هەڤکار و کوڕێن وی د ئاهەنگێن 1959ێدا ئامادەبوو، پشتی ژ ئێکەتییا سۆڤێتی ڤەگەڕیای، کو بو ماوەیەکی درێژ لێ وەک پەنابەر ژیای، ژ ئەگەرێ کەفتنا «کومارا کوردسان ل مهاباد»ێ.
عەبدلکەریم قاسمی بارزانی ب ئێک ژ خەباتکاران ژبو دۆزا نەتەوەییا کوردی دهژمارت و، پەنابەرییا وی بو ئێکەتییا سۆڤێتی و مانا وی ل وێدەرێ بو ماوەیێ (11) سالان نەدبوو، ئەگەر دویڤچوونا رژێما ژناڤچووی بو وی نەبا، لەورا (قاسمی) ڤیا ڕێز و پێزانینا لێ بگریت، ئینا بڕیاردا ب سەرفراز و رێزلێنان ڤەگەڕینیت ئیراقێ، و ڤەگەڕیا ئیراقێ و جەماوەری ب پیشاندانێن مەزن پێشوازیلێکر، چنکو پەیوەندییا وی دگەل رژێمێ و شوعییا یا باشبوو، لەورا بڕیاردا پشکداری فەستیڤالێن بەغدا سال 1959ێ ببیت.
وی دەمی ئەز بسپۆرەکێ پێگەهشتیبووم و تشتەکی کێم ژ سیاسەتێ تێدگەهشتم، لێ من گەلەک تشت دەربارەی کوردان و خەبات و تێکوشینا وان ژبو مافێن نیشتیمانی ژ برایێ خۆیێ مەزن کازمی دزانین و، نیاسینا من بو بارزانی زێدەتر لێهات ژ دایکا من، ئەوا دەمی ئەم دبچویک بەحسێ مەلا مستەفا بارزانی بو مە دکر.
دایکا من حەز ژ بارزانی و کوردان دکر و ل هەر جهی بهێز بەرەڤانی ژێدکر و، بابی من تێروانینەک خۆبخۆیی – إنطباع – هەبوو، کو بارزانی بو هەمی ئیراقییان بابەکێ مەزنە، لەورا من حەزژێکر و ئەگەر نەنیاسم.
ل دەمی فەستیڤالا 1959ێ ب پەیاسە ڤەدگەڕیامە مال و، گاڤا دەربازبوونا من ژ پرا شەهیدان، من دیت بارزانی و هندەک ژ پاسەوانێن وی ئەوێن تڤەنگێن کلاشینکوف دهەلگرتن، ل ناڤەراستا پرێ چاڤەڕێی ترۆمبێلەکێ بوون، دا ئەوان ڤەگۆهێزیتە جهێ ڤەحەویانا وان و، هزردکەم هندەک ژ ئەوێن دگەل راوەستیاین ژ کوڕێن وی یێن گەنجبوون، دبیت کوڕێ وی مەسعود بارزانی ئێک ژ وان بیت.
گەلەک مەندەهوشبووم چنکو ئێکجار من چاڤەڕێی وێ چەندێ نەدکر، ئەو دەلیڤەکا باشبوو بو سلاڤکرن و ئاخفتنێ لگەل، دەمێ راوەستیام ب هەژاندنا دەستی سلاڤا خەلکی ڤەدگێڕا و ب نەرمی دەستێ خۆ ب سەرێ زاروکێن لێ کومبووین دئیناخوار، لێ ئەز زرکوڕەبووم ب پلەیاکا هشیاریێ کو کەلەک تشتان دزانم، ئینا ب پێنگاڤێن چەسپای بەر ب وی چووم و من سلاڤکرێ و دەستێ خۆ بو چوونا دەستێ وی درێژکر، ژ ئالیێ خۆڤە دەستێ خۆ بو من درێژکر، دەستێ من گرت و پاشی دەستێ خۆ ب سەرێ مندا ئینا هەچکو حەنەکا ب من دکەت. ئینا من گۆتێ: «ئەم حەزژتە دکەین و تە دنیاسین، تو بو مە تێکوشەرەکێ مەزنی و، تە وەک بابێ خۆ دبینین و، ئەم تاگرییا تە و کوردان دکەین و سلامەتی و شادمانیێ بو تە دخوازین».
من هەستپێکر کو دشێم گۆتنێن بژارە ژێبگرم، بو جارا ئێکێیە دشێم تشتەکی هەمبەر سیاسییەکی بێژم، دۆزا نەتەوەییا کوردی وی دەمی پشکەک ژ خەباتا مە شوعییا بوو، مە گرنگیپێدانا خۆ یا هەرە مەزن دابوویێ، ل بیرا منە پشتی ماوەکی کو شیایم جوداهیێ د ناڤبەرا تشتاندا بکەم، د سالێن داویێدا ژ دەستهەلاتدارییا عەبدلکەریم قاسمی ئەز د رەتکرنا شەری ل دژی کوردان یێ چالاکبووم و، من درویشمێن (ئاشتی ل کوردستانێ) ل سەر دیواران دنڤێسی، و پۆلیسان هندەک هەڤالێن من یێن ئەڤ کارەدکر گرتن، پشتی دەمەکی رەوشا وەلاتی بەر ب تێکچوونێ بوو، ژێکڤەبوون و دووبەرەکی و دابەشبوونا جڤاکی دژواردبوو، و پیلانگێری بو ژناڤبرنا حوکمەتا عەبدلکەریم قاسمی زێدەدبوون.
و: موحسين عەبدولڕەحمان
