سهرهتا وتار گرنگیی بەشداربوون لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان
ئیسماعیل عەبدولعەزیز
بەشداریکردن لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لەسەر چەند ئاستێک گرنگییەکی زۆری هەیە، چ بۆ تاک، چ بۆ کۆمەڵگا، یان بۆ سیستەمی سیاسی بەگشتی. لە ئیسلامدا بەشداریکردن لە هەڵبژاردنی پەرلەمان بەرپرسیارەتییەکی گرنگە بۆ موسڵمانان، بەو پێیەی بەشدارییە لە پڕۆسەیەک کە تێیدا ڕای تاکەکان وەردەگیرێت بۆ حوکمڕانیی و بەرژەوەندیی گشتی. بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا بە ئامرازێک دادەنرێت بۆ چالاککردنی پڕەنسیپی شورا کە بنەمای حوکمڕانییە لە ئیسلامدا، هەروەها ڕۆڵی تاک بەرز دەکاتەوە لە هەڵبژاردنی ئەوەی کێ نوێنەرایەتی دەکات و بەرگری لە مافەکانی دەکات. موسڵمانان بە دەنگدان دەتوانن دڵنیابن لەوەی نوێنەرە هەڵبژێردراوەکان پابەند دەبن بە بەها و بەرژەوەندییەکانی خەڵك و کار بۆ بەرژەوەندیی کۆمەڵگا دەکەن، لە چوارچێوەی کوردستاندا بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا یارمەتیدەرە بۆ بەهێزکردنی یەکڕێزیی نەتەوەیی و گەیشتن بە پێشکەوتن و سەقامگیریی لە کۆمەڵگادا، هاوتەریب لەگەڵ بنەما ئیسلامییەکان، کە داوای دادپەروەری و یەکدەنگیی و کارکردن بۆ خزمەتکردنی گشتی دەکەن.
یەکەم: بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا ڕێگەیەکی كاریگەرە بۆ دەربڕینی بیروڕای مرۆڤ و بەشداریکردن لە بڕیاردان کە کاریگەری لەسەر ژیانی ڕۆژانەی هاووڵاتییان هەبێت. تاکەکان لە ڕێگەی دەنگدانەوە دەتوانن کاریگەرییان هەبێت لەسەر هەڵبژاردنی ئەو نوێنەرانەی کە پێیان وایە دەتوانن ئاواتەکانیان بەدیبهێنن و بەرژەوەندییەکانیان بپارێزن. ئەمەش هەستکردن بە بەرپرسیارێتی و بەشداریی مەدەنی بەرز دەکاتەوە، هەروەها دەرفەت دەدات بە هاووڵاتییان بۆ دیاریکردنی داهاتووی خۆیان و بەشداریکردن لە پەرەپێدانی سیاسەتەکان کە لەگەڵ پێداویستی و خواستەکانیاندا بگونجێت.
دووەم: بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا، بەشداریکردنە لە بەهێزکردنی دیموکراسی و سەقامگیریی سیاسی. هەڵبژاردنی ئازاد و دادپەروەرانە بە پایەیەکی بنەڕەتیی هەر سیستەمێکی دیموکراسی دادەنرێت و بەشداریی بەربڵاو لە هەڵبژاردنەکاندا یارمەتیدەرە بۆ بەهێزکردنی شەرعییەتی حکوومەتی هەڵبژێردراو و زیادکردنی متمانەی هاووڵاتییان بە سیستەمی سیاسی. کاتێک هاووڵاتییان چالاکانە بەشداریی پرۆسەی هەڵبژاردن دەکەن، بەشداری دەکەن لە بنیاتنانی دامەزراوەی بەهێز و کاریگەر کە بتوانن پێداویستییەکانی خەڵک دابین بکەن و مافەکانیان بپارێزن.
سێیەم: بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا، بەشداریکردنە لە بەهێزکردنی چاودێری و لێپرسینەوە. کاتێک هاووڵاتییان نوێنەری خۆیان بۆ پەرلەمان هەڵدەبژێرن، ئیختیاریان پێدەدەن کە بەناوی خۆیانەوە کار بکەن، بەڵام مافی خۆیانە لێپرسینەوەیان لەگەڵ بکەن و چاودێریی ئەدای کارەکانیان بکەن. ئەمەش توانای هاووڵاتییان بەرز دەکاتەوە بۆ كاریگەرییان لەسەر سیاسەتەکانی حکوومەت و لێپرسینەوە لە بەرپرسیارەکان (بەرپرسەکان) لە هەر کەمتەرخەمییەک یان خراپ بەڕێوەبردنێک. بە بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا، هاووڵاتییان دەتوانن نوێنەرێک هەڵبژێرن کە پابەندبێت بە شەفافییەت و لێپرسینەوە.
چوارەم: بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا بەشداریكردنە لە پتەوکردنی یەکڕیزیی و تەباییی نەتەوەیی. لە کاتی هەڵبژاردندا خەڵکی بە باکگراوەند و تەمەن و ئایینە جیاوازەکان کۆدەبنەوە بۆ بەشداریکردن لە بۆنەیەکی دیموکراسیی هاوبەشدا، ئەمەش گیانی هاودەنگی و یەکگرتووییی نیشتمانی پتەوتر دەکەن. هەڵبژاردن دەرفەتێک بۆ کۆمەڵگا دەڕەخسێنێت بۆ پەیوەندیکردن و کارلێککردن و بەشداریکردن لە دیالۆگێکی نیشتمانیی گشتگیر سەبارەت بە پرسە گرنگەکان و تەحەددییاتی بەردەم وڵات.
پێنجەم: بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا دەرفەت دەڕەخسێنێت بۆ هێنانەدی گۆڕانکاریی ڕاستەقینە لە سیاسەت و یاسای گشتیدا. کاتێک خەڵک بە ژمارەیەکی زۆر لە هەڵبژاردنەکاندا بەشداری دەکەن، دەتوانن کاریگەرییان لەسەر ئەنجامە کۆتاییەکان هەبێت و سیاسەتە گشتییەکان بەو ئاراستەیەدا ببەن کە خواست و پێداویستییەکانیان بەدی بهێنێت. ئەمەش توانا دەدات بە هاووڵاتییان بۆ ئەوەی بەشداری بکەن لە باشترکردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، وەک پەروەردە و تەندروستی و ژێرخانی ئابووری و گەیشتن بە دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و گەشەپێدانی ئابووری.
لە کۆتاییدا بەشداریکردن لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان نوێنەرایەتیی ئەرکێکی نیشتمانی و ئەخلاقی بۆ هەموو هاووڵاتییەک دەکات. بە بەشداریی چالاکانە لە هەڵبژاردنەکاندا، تاکەکان دەتوانن بەشداری بکەن لە بنیاتنانی داهاتوویەکی باشتر و سەقامگیرتر و دادپەروەرانەتر بۆ هەرێمی کوردستان. ئەم بەشدارییە نەک هەر دیموکراسی و سەقامگیری بەرز دەکاتەوە، بەڵکوو بەشداریكردنە لە گەیشتن بە گەشەپێدانی بەردەوام و باشترکردنی کوالێتیی ژیان بۆ هەموو هاووڵاتییان.
