ئامادەکرن ونڤیسینا: پ. هـ. د. حەمید باڤی
زانایێن ئایینی د ناڤ جڤاکێ کوردستانێ دا بەردەوام رولەکێ بەرچاڤ وکاریگەر وئاڤاکەر هەبوو د ناڤ رێزێن مللەتی دا ب تایبەتی د بیاڤێ ئایینی وجڤاکی دا، لەوما ژی پڕانیا بزاڤ وسەرهلدان وشورەشێن ل کوردستانێ پەیدا بووین زانایێن ئایینی هاریکاری وپشتەڤانیا وان یا کری بەلکو پشکداری یا تێدا کری وسەرکێشی وریڤەبەرییا وان یا کری، ورویدانێن دیروکا مللەتی باشترین شاهدن ل سەر ڤێ راستیێ .
د شورەشا ئەیلولێ (١١/ ٩/ ١٩٦١- ٦/ ٣/ ١٩٧٥) دا ب رێبەری وسەرکێشیا سەرکردێ نەمر خودێ ژێ رازی: مەلا مصطفی شێخ محمد شێخ عبد السلام بارزانی (١٤/ ٣/ ١٩٠٣- ١/ ٣/ ١٩٧٩) زانایێن ئایینی رولەکێ هەرە باش وپالپشت بو شورەشێ ومافێن مللەتی یێن ڕەوا د ناڤ جڤاکێ کوردستانێ دا هەبوو ودگێرا … چ وەک مەلایێ گوندی- کە ب هەمی کاروبارێن ئایینی وجڤاکی رادبوو وەک: بانگهەلدێر وپێشنڤێژ وپەیڤخوین وموفتی وقازی وحاکم ووو.. – وچ وەک پێشمەرگه ل بەروکێن بەڕەڤانیێ ول سەنگەرێن پێشیێ دگەل پێشمەرگەی ل بەر سینگێ داگیرکەرێن هێرەشبەر ، وچ وەک کادر ورەوشەنبیرەکێ کوردپەروەر جڤاک ژ خەوێ هشیار دکر دا بەڕەڤانیێ ژ مافێن خوە بکەت ودەستا نە داهێلن وجانێ خوە گوری وەلات ومللەتێ خوە بکەن دا مللەت بژیت ب سەرفەرازی وب بەختەوەری وب ئازادانە.
لەوما ب پشتەڤانی وب چاڤدێریا خودێ ژێ رازی: مەلا مصطفی بارزانی (ئێکەتیا زانایێن ئایینێ ئیسلامێ ل کوردستانێ) هاتە دامەزراندن (ل ٢١/ ٩ /١٩٧٠) ژ بەر رولێ زانایێن ئایینی یێ گەلەک گرنگ د ناڤ جڤاکی دا وپشتەڤانییا وان بو دوزێن راستەقینە یێن گەلێ کوردستانێ وپاراستنا مافێن مللەتی یێن ڕەوا ، هەروەسا دا رولێ خوە خورتتر وبهێزتر بکەن د ناڤ جڤاکی دا وداباشتر وچێپتر خزمەتێ پێشکێش بکەن، ودا ل رولەکێ بەرچاڤ ودیار بگێرن ژ بو ناساندنا دوزا عادیلانە یا گەلێ کوردستانێ ل دەف زانا ودام ودەزگەهێن ئایینی ل ناڤ مللەتێن: عەرەبان وتورکان وفارسان ئەوێن وەلاتێ کوردستانێ داگیرکرین وبەردەوام زولم وستەمێ ل مللەتی دکەن… بەلێ سەد حەیف ومخابن هێشتا (ئێکەتیا زانایێن ئایینی) پڕانیا ئارمانجێن خوە بجھنەئینایین پیلان دژی وەلاتی ومللەتی هاتنە گێران وشورەشا ئەیلولێ هاتە ڕاوەستاندن (ل ٦/ ٣/ ١٩٧٥) ئینا دام ودەزگەهێن (ئێکەتیا زانایێن ئایێنێ ئیسلامێ ل کوردستانێ) ژی هاتنە راوەستاندن وژکارکەفتن.
لێ د شورەشا گولانێ (٢٦/ ٥/ ١٩٧٦- ٢٥/ ٨/ ١٩٨٨) دا دەما دەرفەت پەیدا بووی دووبارە (ئێکەتیا زانایێن ئایینی) رێزێن خوە رێکخستن ودەست ب خەباتا خوە یا ئایینی وجڤاکی وکوردایەتی ومروڤایەتی کر ل دەستپێکا سالێن هەشتیان ل روژهەلاتێ کوردستانێ ل سەر دەستێ زانایێن دلسوز :
１- خودێ ژێ رازی: شەهید مەلا محمد مەلا عثمان صوفی عبد الرحمن فەقو- ناسیار ب: مەلا محمد مزوری (١٩٣٢- ٨/ ١/ ٢٠٠٦) .
２- خودێ ژێ رازی: ماموستا مەلا محمد علی مەلا عمر مەلا علی محمد ناسیار بـ: مەلا علی بێسکی (١٩١١- ٣ /٢ /١٩٨٥) .
３- خودێ ژێ رازی: ماموستا مەلا محمد إبراهیم موسی طوری (١٩٣٦- ٢٠/ ١٠/ ٢٠٠٤).
ودگەلدا ب دەهان زانێن ئایینی یێن دی یێن خەباتکەر وخەمخور، ب پشتەڤانیا سەرکردایەتیا شورەشێ ب تایبەتی خودێ ژێ رازی: إدریس مەلا مصطفی بارزانی (١٩٤٤ – ٣١/ ١/ ١٩٨٧) کە چەندین خزمەتێن زور باش کرن وگەلک چالاکی ئەنجام دان د وێ قوناغا نازک وتەنگاڤ دا، ول سەر ئاستێ دەڤەرێن شورەشا گولانێ ژی (مینا: زاخو، دهوک، ئامێدیێ شێخان، ئاکرێ… ل سنورێ پارێزگەها نەینەوا وپارێزگەها دهوکێ) دیسان زانایێن ئایینی ب ئەرکێ خوە یێ ئایینی وجڤاکی ومروڤایەتی وب رولێ خوە یێ کوردایەتی وشورەشگێری رادبوون وپشتەڤانیا شورەشێ ومافێن مللەتی دکر ورێزەک مەزن ل خەبات ورولێ وان یێ بەرچاڤ وکاریگەر د هاتە گرتن.
وپیخەمەت ئەڤ رولێ زانایێن ئایینی پتر بهێز بکەڤیت وخورتتر ببیت ل دەڤەرێن شورەشێ ل سالا (١٩٨٨ێ) ئامادەکاری هاتنە کرن ژ بو ڤەژاندنا رێکخستنێن (ئێکەتیا زانایێن ئایینی) وگرێدانا کونفرانسان ل سەر ئاستێ لژنێن (زاخو، دهوک، ئامێدیێ- گولان، وشێخان وئاکرێ) یێن ئێکەتیا زانایێن ئایینی، وبو ڤێ مەرەمێ (٧) زانایێن ئایینی یێن خەباتکەر وشورەشگێر هاتبوونە دەسنیشانکرن دا ب ڤێ ئەرکێ پیروز ڕاببن وسەرپەرشتیا رێکخستن وگرێدانا کونفرانسێن (ئێکەتیا زانایێن ئایینی) بکەن ل سەر ئاستێ تایێ پارێزگەها نەینەوا وپارێزگەها دهوکێ .. ئەو زانایێن بەرێز ژی ئەڤێن ل خارێ بوون:
１- خودێ ژێ رازی: ماموستا مه‌لا أحمد إسلام زينل دووتازى نێروەیی (١٩٢٢- ٢٨/ ٧/ ١٩٩٤).
２- خودێ ژێ رازی: ماموستا مه‌لا محمود فندى عبد الله دێرشه‌وى ( ١٩٤٠- ١٨/ ١٠/ ٢٠٠٤).
３- خودێ ژێ رازی: ماموستا مه‌لا إبراهيم علي سيف الدين چێيى (١٩٣٢- ٢/ ١٠/٢٠١٥).
４- خودێ ژێ رازی: ماموستا مەلا طاهر فەق عمر مەلا طاهر رەشاڤەیی (١٩٣١- ٢٨/ ٧ /٢٠٢٢).
５- بەرێز: ماموستا مەلا عصمت إسلام محمد گوهەرزی (١٩٥٣).
６- بەرێز: ماموستا مەلا عبد الوحید یاسین سعید رەشاڤەیی (١٩٥٦).
７- د. عبد الحمید عادل یزدین باڤی (١٩٥٨).
هەر هەڤالەکی ژ ڤانان ئەرکێ بەرپرسایەتیا لژنەیەکا (ئێکەتیا زانایێن ئایینی) ستویێ وی دا بوو وهندەک کارێن (ئێکەتیێ…) یێن تایبەت دکرن، ومەلایێن گوندێن دەڤەرێ هەمی پێڤە هاتنە گرێدان وهەمیان پێکڤە خزمەتەکا گەلەک باش پێشکێشی جڤاکێ دەڤەرێ دکر، ورولەکێ گەلەک باش دگێرا دبیاڤێن: ئایینی وجڤاکی ومروڤایەتیێ دا، زێدەباری پێڕابوونا وان ب ئەرکێن کوردایەتیێ وپشتەڤانییا شورەشێ وهشیارکرنا مللەتی ل سەر مافێن وان یێن مللەتینیێ … کە هەر ئێک ژ وان مینا کادرەکێ چالاک وچەلەنگ زێدەباری خزمەتا ئایینی خزمەتا مللەتێ خوە ژی دکر.
وپشتی جینوسایدا ئەنفالێن ڕەش ژی ل (مەها تەباخا سالا ١٩٨٨ێ) زانایێن ئایینی ومەلایێن کوردپەروەر ل ئاوارەبوونێ ژی هەر خزمەتا ئایینی وخەباتا کوردایەتیێ دکر دناڤ رێزێن جڤاکێ کوردستانێ دا سەرەڕای ئاستەنگ وگرفتارییان مینا خەباتا وان ل کەمپێن دەستەسەرکرییان ل تورکیا : (موشێ، ئامەدێ/ دیاربەکرێ، وکەمپا مێردینێ).
ئەڤروکە ژی پێدڤییە ل سەر (ئێکەتیا زانایێن ئایینی) وزانا ومەلایێن کوردستانێ هەر د بەردەوام بن ل سەر خزمەتا ئایینی ومزگەفتان ل دویف رێبازا قورئانا پیروز وریکا پێغمبەرێ خودێ (سلاڤێن خودێ ل سەر بن) وشیرەتێن زانایێن چاک وئیماندار، زێدەباری خزمەتکرنا مللەتی وگەهاندنا پەیاما مروڤایەتیێ دەربارا لێبورینێ وپێکڤەژیانێ د ناڤبەرا هەمی تەخ وچینێن جڤاکی یێن نەتەوی وئایینی ومەزهەبی دا ل کوردستانێ بێ کارتێکرنا حیزبێن سیاسی ل سەر بیر وهزر وبنەما وشەنگستێن ئایینی یێن راست ودروست، دا جڤاک پێکڤە ب سەرفەرازی وب بەختەوەری بژیت ل کوردستانێ بێ کێشە وئارێشە وئالوزی وئاستەنک.
هەروەسا پێدڤییە وئەرکە ل سەر ملێن (ئێکەتیا زانایێن ئایینی) وزانا ومەلایێن کوردستانێ بەڕەڤانیێ ژ کوردستانێ ومللەتێ وێ بکەن دژی زولم وستەما عەرەبان وتورکان وفارسان ل سەر وەلاتی ومللەتی، ئەرکە وفەرە خەباتێ بکەن دا کوردستان ومللەتێ وێ ژ بندەستییا داگیرکەران بهێتە دەرێ و رزگار وئازاد ببیت.
