خەبات: حەمە ئەحمەد جاف:- خوێنەرێكی سەرسەختی كتێب مامۆستا (عەلی حاجی ساڵح تەها) ناسراو بە (عەلی ڕێژنە) لە ساڵی١٩٦٥ لە گەڕەكی سێتاقانی شاری هەولێر لەدایكبووە، وەك خۆی گوتەنی: لەبەر گرانیی و پەیداكردنی بژێوی ژیان. بەدرەنگەوە نێردراومەتە بەر خوێندن ، بۆیە لە ساڵی ١٩٧٣ چوومەتە قوتابخانەو لە قوتابخانەی (هەژار) ی سەرەتایی لە گەڕەكی سێتاقان لە هەولێر دەستم بە خوێندن كردووە ، ئێستاش مامۆستام لە قوتابخانەی (شكاك) ی بنەڕەتی كوڕان لە گەڕەكی برایەتی لە شاری هەولێرو پاش دەوامیش لە شێخەڵڵا لەسەرپشتی عەرەبانەیەك عەینەك دەفرۆشم .
مامۆستا (عەلی رێژنە) لە وەڵامی پرسیارێكدا گوتی: هەرلە قۆناغەكانی خوێندنمەوە عەوداڵی كتێب و خوێندنەوەی كتێب بووم، یەكەم كتێبیش كە خوێندوومەتەوە لە هەشتاكان كنێبی (ڕێژنە) ی شاعیرو نووسەری بەتوانا (د. ڕەفیق سابیر ) بوو ، هاوكات ئەو كتێبە زۆر سەنجی ڕاكێشام، هەربۆیەش ، ناز ناوی خۆشم. كردە (ڕێژنە) و تەنانەت ناوی كچەگەورەكەشم ناونا (ڕێژنە).
بەڕێزیان هەر لەسەر ناوی ڕێژنە (بە پێكەنینەوە ) گوتی: لەسەر شەقامی شەستی، بازاڕێكی سەردەمیانەم دانا ئەویشم. ناو نا ( بازاڕی ڕێژنە)، مامۆستا عەلی هەر لەسەر نازناوی (رێژنە) ئەو نهێنیەشی دركاند و گوتی: گەنج بووم، قیچێك دەنگم خۆشبوو، ئەوكات لە شایی و ئاهەنگەكانی بووكگواستنەوە دا گۆرانییان پێدەگووتم. قسەی خۆشمان بێت ئەودەمی لەگەڵ كیژێك یەكترمان خۆشدەویست، هەر كاتیش ئەوم دیتبا شیعری (ڕێژنە)ی (مامۆستا هێمن)م بە گۆرانی بۆ دەگوت كە (ماملێ) بە گۆرانی دەیڵێ: (تۆ بەڵێنم. پێ بدە تامن. بەرەو ژوان ببمەوە، بمدەیە ماچێكی تەڕ لەو لێوە تا جوان ببمەوە)
مامۆستا عەلی حاجی ساڵح لە وەڵامی پرسیارێكی تردا سەبارەت بە پیرۆزی كتێب و خوێندنەوە گوتی: من نە شاعیرم، نە نووسەرم ، بگرە من خوێنەرم خوێنەرێكی باش و سەرسەختی كتێبم ، دوابەدوای خوێندنەوەی كتێبی ( رێژنە) رەفیق دەستمكرد بە خوێندنەوەی چیرۆكەكانی نووسەری گەورە (عەزیز نەسین) هەڵبەتا كتێبیش لەلای من چاكترین هاوڕێ و باشترین مامۆستاو بە وەفاترین وەفادارە بۆ هۆشیار كردنەوەت.
هەروەها گوتی: ئەدەب بەگشتی بۆمن قوتابخانەی یەكەم. بووە ، بۆ ڕێنمایی و ڕاستە ڕێكردنم ، تا بتوانم وەك خۆی خوێندنەوەم هەبێ بۆ شتەكان ، بشتوانم لە ئاست مافەكانی خۆم. بێ دەنگ نەبم، وەك لەقسەكانیدا بۆم دەركەوت مامۆستا بەزمانێكی فەلسەفیانە لەگەڵمدا دوا بۆیە لە وەڵامی ئەوپرسیارەدا سەبارەت بە فەلسەفە گوتی: من زیاتر لە ( ٢٠) ساڵە فەلسەفە دەخوێنمەوە، بۆیە فەلسەفە فێری كردم. كە چۆن پرسیار بكەم و وەڵامە دروستەكانیش كامانەن، فەلسەفە فێری كردم چۆن گومان لە هەموو شتەكان بكەم. بەڵام بە بەڵگەوە گومانەكان. بسەلمێنم ، وەك (دیكارت) دەڵێت: (گومانت هەبێت بەڵام. بە بەڵگەوە گومانەكان هەڵسەنگێنە) فەلسەفە فێری كردم ، چۆن مرۆڤ دۆستبم و باوەڕم بە پێكەوە ژیان بێت.
بەڕێزتان بۆ شاعیرە كوردەكان چیی دەڵێن؟ هەموو ئەو شاعیرانە زمان و ئەدەب و نووسین و شیعریان لەلا شیرین كردم بۆ نمونە (مام هێمن) وەك شاعیریكی نیشتمانپەروەر فێری نیشتمانپەروەری كردم. نیشتمانی پێناساندم، (مام هەژار)یش بە ڕاستی زمانی شیرینی كوردی فێركردم، هاوكات بۆ كوردایەتیش مامۆستام بووە.
