خەبات: حەمە ئەحمەد جاف:- (عەبدولقەهار كەریم عومەر) ناسراو بە (قەهار شێخانی ) دەرچووی ئامادەیی بازرگانیە،لە ساڵی 1989 دەستی بەنووسینی شیعر كردووە، ساڵی 1998 یەكەم شیعری لەژمارە (61) ی گۆڤاری (هەنگ) بڵاوكردۆتەوە كە شیعرێكی منداڵان بووە، لەساڵی 1998 تا 2000 ئامادەكاری چەندین بەرنامەی تایبەتی ئەدەبیی و رۆشنبیریی و هەمەڕەنگ بوومە لە رادیۆی ئازادی و رادیۆی پێشكەوتن،لە ساڵی 2003 تا 2005 بەرپرسی بەشی ئەدەب و رۆشنبیری بووە لەدەزگای رۆشنبیری گۆنا و گۆڤاری گۆنا ساڵی 2004 ئامادەكار و پێشكەشكاری بەرنامەی (كۆراز) بووە لە تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان كەناڵی هەولێر.

لەساڵی 2005 ئامادەكار و پێشكەشكاری چەندین بەرنامەی ئەدەبی و رۆشنبیری گشتی و پەروەردەیی و مێژووی بووە لە رادیۆی دەنگی هەولێر ، جگە لەمانەش ئامادەكار وپێشكەشكاری دەیان بەرنامەی تایبەت بووە لەبۆنەو یادە نیشتیمانیەكان و چەندین بەرنامەی تایبەتی تری هونەری و ئەدەبی و ساڵیادی هونەرمەندان و نووسەران و بیرمەندانی گەلەكەمان، بەشداری چەندین بەرنامەی ئەدەبی و رۆشنبیری كردووە لەدەزگاكانی راگەیاندن ، ئێستاش هەر بەردەوامە لەكاری راگەیاندن.

سەرەڕای كار كردنی لەبواری راگەیاندن تا ئێستا چەندین كۆری شیعر خوێندنەوەی لەشاری هەولێر و شار و شارۆچكەكانی تری كوردستان ئەنجامداوە هەروەها لەساڵی 2008 بەشداری یەكەم ڤیستیڤاڵی شیعری نەتەوەكانی شاری كەركوكی كردووە لەوێ‌ خەلاتی تایبەتی ڤیستیڤاڵی وەرگرتووە، لەچەندین پێشبركێی شیعری وەك ئەندامی لێژنەی هەڵسەنگاندنی بەرهەمە شیعرییەكان دەستنیشان كراوە.

ساڵی 2009 سەرپەرشتی یەكەم ڤیستیڤاڵی ئەدەبی رێكخراوی تواناكانی لاوان بووە كەبۆ ماوەی (3) رۆژی لەشاری هەولێر بەرێوەچوو، ئەندامی كارای سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستانە، تا ئێستا یانزە شیعری كراوەتە گۆرانی لەلایەن هونەرمەندانەوە، شاعیر لەوەڵامی چەند پرسیارێكی ئەدەبیی دیداری (خەبات).

*پێناسەی تۆ بۆ شیعر و شیعر لای تۆ چی دەگەیەنێ‌؟
شیعر پێناسەیەكی دیاریكراوی نیە بەڵام هەر شاعیرە و بەگوێرەی دنیابینی خۆی قسە لەسەر شیعر دەكا, رەنگە ئەگەر پێناسەیەك یان چوارچێوەیەك بۆ شیعر دیاری بكرێت لەو حاڵەتەدا شیعر دەمرێت, پیرۆزی و گرنگی شیعر لەوەدایە كە هیچ پێناسەیەك هەڵناگرێت بەڵام لەهەمانكاتدا هەرچی دەربارەی شیعر بووترێت یان هەر پێناسەیەكی بۆ بكەی راست بێ، شیعر زادەی خەیاڵ و بیر كردنەوە و تێڕامانی شاعیرە لەدەوروبەر, شیعر گێڕانەوەی سەربوردەكانی ژیانە, نوسینەوەی ئازارەكان و وێناكردنی تابلۆیەكی قەشەنگە لەچوارچێوەی وشەدا.

*بۆ شیعرت هەڵبژارد؟
مرۆڤ لەسەرەتای خۆناسین و هەست بەخۆكردن بەتایبەت لەتەمەنی هەرزەكاری پرەِ لەجولە, بۆیە زۆر رێگە تاقی دەكاتەوە بۆ دۆزینەوەی بەهرەی خۆی, منیش هەستم كرد بەهرەیەك هەیە لەلای من, گۆرانیم ووت, وەرزشم كرد, هەوڵم هەبوو بۆ بەشداری كردن لەكاری شانۆیی بەڵام نەمتوانی وەك پیًویست بەردەوام بم, لەهەمان كات كتێبشم دەخوێندەوە, بەڵام لەدواجاردا خۆم لەنێو نوسین بینیەوە, بەتایبەت نوسینی شیعر و پەخشان هەستم كرد لەشیعر نوسیندا بەهرەیەكم تێدایە, بەگەواهی كەسانی شارەزا لەبواری شیعر و هاندانی بەردەوامیان توانیم تۆزی ئەسپی تاودراوی خۆم لەشیعر نوسیندا ببینم ئەوەبوو تا ئێستا بەردەوامم و تا ئێرەم هێناوە.

*ئێستای شیعری كوردی چۆن دەبینی؟
بەشێوەیەكی گشتی شیعری كوردی لەئێستادا بەرەو پێشوەچوونێكی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە, ئەگەر بەراووردێك بكەین لەنێوان سەدەیەك پێش ئێستا ژیان چەند گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە شیعریش بەهەمان شێوە پێشكەوتنی بەخۆیەوە بینیوە, تۆ سەیركە لە باباتاهیری هەمەدانیەوە تاكو ئەمڕۆ چەند ستایلی شیعری هاتوون زەمەنێك بەردەوام بوون و نەماون دواتر گۆڕانكاریان بەسەردا هاتووە لەرووی فۆڕم و زمان و ناوەڕۆك و ستایلەوە.

*شیعرت بۆ ژن نوسیوە؟
ژن وەك رەگەزی بەرامبەر نەك لەشیعری مندا لەشیعری هەموو شاعیراندا لایەنێكی گرنگی نووسین بووە, هیچ شاعیرێك نیە لانی كەم چەند شیعرێكی بۆ ژن نەنوسیبێ‌ جا ئەو ژنە دایكی بێ‌ خوشكی بێ‌ هاوسەری بێ‌ یان هاوڕێی بێ‌, چونكە شیعر دەربڕینی هەست و سۆزی شاعیرە, هەر رووداوێك هەر دیمەنێك كاریگەری بەسەر شاعیرەوە هەبێت ئەو دیمەنە بەردەوام لە خەیاڵی شاعیردا ئامادەگی هەیە, تا ئەو كاتەی شاعیر لەدەقێكدا گوزارشتی لێ‌ دەكا, چونكە شیعر گوزارشتە لەناخی شاعیر.

*شیعر بۆ كێ‌ دەنووسیت و ئامانجت چیە لەنووسیندا ؟ بەڕای تۆ شیعر هۆكارە یان ئامانج؟
وەك لەوەڵامی پرسیاری پێشوودا وتم شیعر گوزارشتی ناخی شاعیرە, بۆیە لەخوێندنەوەی شیعری هەر شاعیرێكدا بەر چەندین كۆد دەكەوی, ئەوە خوێنەری جدی دەتوانێ‌ ئەو كۆدانە بكاتەوە, چونكە ئەگەر شاعیر كۆدی هەر شیعرێكی دایە دەستی خوێنەر ئەوە ئەو شیعرە خاڵی دەبێتەوە لەچێژ بەخشین, بۆیە هەر شاعیرە و ئامانجێكی هەیە لەشیعر نووسیندا, سەبارەت بە بەشی دووەمی پرسیارەكەت, من پێم وایە هەر دەقێكی شیعری ئەگەر بەدەر بێ‌ لەهۆكار و ئامانجی نووسین ئەوە دەقێكی بێ‌ بنەما و بێ‌ بونیادی شیعرییە.

*تۆ زیاتر شیعری لیریك دەنوسی هیچ جیاوازیەك دەبینی لەنێوان شیعری لیریك و شیعرێكی تر, یان هەموو شیعرێك دەشێت بۆ گۆرانی, كێن ئەو هونەرمەندانەی شیعرەكانی تۆیان كردۆتە گۆرانی؟
بەراستی تا ئێستادا لەنێو شیعری كوردیدا ئەو جیاكاریە نەكراوە, بەڵام لەنێو شیعر و ئەدەبیاتی میللەتانی تردا ئەو جیاكاریە بەرچاو دەكەوێت, بەڵێ‌ جیاوازی هەیە بەڵام جیاوازیەكە لەوەدایە ئەو شیعرانەی هەڵدەبژێردرێن بۆ گۆرانی زیاتر شیعری كێش و سەروان وە هەندێك بنەما و خاسیەت هەن ئەگەر لەشیعرەكەدا هەبێت ئەوە رەنگە ئاسانتر بێت بۆ ئەوەی بكرێتە گۆرانی وەكو وێنەی شیعری جوان و ریتمێكی مۆسیقی و ووشەی سادە بەڵام هەڵگری مانای قوڵی شیعری و یەكێتی بابەت, زۆر گرنگن لەشیعری گۆرانیدا هەبێت, لەلایەن هونەرمەندانەوە زۆر شیعری كلاسیك كراوەتەوە گۆرانی ئەگەر سەیر بكەین ئەو شاعیرە هیچ كاتێك ئەو شیعرەی بۆ ئەوە نەنوسیوە كە بكرێتە گۆرانی, بەڵام لەبەر ئەوەی ئەو سیفات و بنەمایانەی تێدا بووە كە ئاسانكاری كردووە بۆ ئاواز دانەرەكە و گۆرانیبێژەكە بۆیە كراوەتە گۆرانی و سەركەوتنیشی بەدەستهێناوە . هونەرمەندان دانا عبدالجبار و دڵشاد تۆفیق و نوری گەرمیانی و خۆشەوی هیرانی و هەڤاڵ محمود و چەندانی تر شیعری منیان كردۆتە گۆرانی.

*ئاشنایەتیت لەگەڵ كتێب خوێندنەوەدا چۆنە ؟
ئێمە مانان لەسەردەمانێك دەستمان بەخوێندنەوەی كتێب كرد كە كتێب وەك ئێستا هێندە زۆر نەبوو, بەتامەزرۆییەوە دەمانخوێندەوە, چاوەڕێ بووین تا كتێبێكمان لەلای برادەرێك دەست دەكەوت تا بیخوێنینەوە, باوەڕت بێ‌ جاری وا هەبووە زیاتر لە دە رۆژ چاوەڕێم كردووە تا نۆرەم هاتووە بۆ خوێندنەوەی كتێبێك, بۆیە ئێستاش بەو رووحیەتیەوە لە كتێب دەڕوانم و بەو تامەزرۆییەوە دەخوێنمەوە, چونكە خوێندنەوەی بەردەوام هۆكارە بەردەوام بوون لەسەر نوسین.

*بوونی پەیچ و ئەكاونتی فەیسبوك و سایتە ئەلیكترۆنیەكان نەبوونەتە ڕێگر لەبەردەم گەورەیی و جوانی نوسین و هاوكات پیرۆزی و گرنگی كتێب؟
بێَگومان پیشكەوتنی تەكنەلۆژیا كاریگەری بەسەر هەموو لایەنەكانی ژیاندا هەیە بوونی ئەم هەموو تۆرە كۆمەڵایەتیە و سایتە ئەلیكترۆنیانە خەڵكی سەرقاڵ كردووە و كاتێكی زۆرت لێ‌ دەبات, بەڵام من تەنها لەكاتی پێویست تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان بەكار دێنم, بۆیە هەوڵم داوە زۆرترین كاتی خۆم بەنوسین یان خوێندنەوە بەسەر ببەم نەك تۆڕی كۆمەڵایەتی ئێستاش كتێب لەلای من گرنگی و پیرۆزی و تایبەتمەندی خۆی هەیە.

*كێ‌ هاوكار و هاندەرت بووە لەنوسیندا ؟
هەر لەسەرەتای نوسینمەوە هەر كەسێك شیعری منی خوێندبێتەوە بەشێوەیەك لەشێوەكان پشنگیریان كردووم و هانیان داوم بۆ ئەوەی بەردەوام بم لەسەر شیعر نوسین, من لێرەوە سوپاسیان دەكەم بەتایبەت شاعیری خۆشەویست مامۆستا غەریب پشدەری كە هەمیشە هاندەرم بووە هیوای تەمەن درێژی تەندروست باشی بۆ دەخوازم.

*بەرهەمی چاپكراوت هەیە ؟
ساڵی 1999 نزیكەی پەنجا شیعرم بەشێوەی فۆتۆكۆپی لەدووتویی بەرگێكدا وەك كتێب چاپ كرد لێرەوە زۆر سوپاس بۆ برای بەڕێزم كاك شوان غەمباری شاعیر و خۆشنوس هەیە كە یارمەتی زۆری دام كە تەواوی شیعرەكانی نوسیەوە و بەرگێكی جوانیشی بۆ دروست كرد, ئەوە یەكەم بەرهەمی چاپكراوی من بوو بەشێوەی فۆتۆكۆپی بۆ ئەوكات شتێكی باش بوو, چونكە وەك ئێستا بواری چاپەمەنی ئەوەندە پێشكەوتوو نەبوو, بەداخەوە تا ئێستا لەوە زیاتر بۆم نەرەخساوە بەشێكی زۆری بەرهەمە شیعریەكانم لەدووتوێی كتێبێكدا بە كوالێتیەكی باش بەچاپ بگەیەنم و بیخەمە بەر دیدی خوێنەران.

*پیرۆزیی خاكی نیشتمان و پێشمەرگە و گەورەیی شەهیدان لەكوێی شیعری تۆدان؟
خاكی نیشتمان وەك زێدی لەدایك بوون, پێشمەرگە وەك هێمای خۆراگری و بەرخودان, شەهید بوون وەك لوتكەی قوربانیدان لەپێناو سەربەرستی و ئازادی, ناكرێت ئاوڕیان لێ‌ نەدرێتەوە, منیش ئەو لایەنەم فەرامۆش نەكردووە لەقۆناغەكانی شیعر نوسینمدا شیعری بەرگری و مقاوەمەت هەردەم ئامادەگی هەبووە لەچەندین كۆڕی شیعری و یادە نیشتمانی و نەتەوەییەكان خوێندومەتەوە و بەرهەمەكانیش جێی سەرنجی ئامادە بوان بووە.

*رەنگدانەوە و كاریگەری مەرگی ئازیزان و كۆچی گەنجان و جێهێشتنی نیشتمان لەشیعر و نوسینەكانتدا؟
لەوەڵامی پرسیارێكی پێشوتر ووتم: شیعر گوزارشت و زادە و رەنگدانەوەی ژیانی رۆژانەی شاعیرە, بێ‌ شك مەرگی ئازیزان و كۆچی گەنجان و هانیشتمانیان بۆ دەرەوەی ووڵات و ئەو كارەسات و ئاستەنگانەی لەڕێی هاتی و نەهاتی غوربەتدا رووبەروویان دەبێتەوە كاریگەری زۆریان جێهێشتووە لەخەیاڵدانی من و دەیان شاعیری تردا بوونیان هەیە, بەڵام كارەساتەكان ئەوەندە جەرگبڕن رەنگە هەندێك جار شیعریش نەتوانێ‌ وەك خۆی ووێنای مەرگی كەسانی ئازیز و دیمەنی مەرگی مناڵ و ژن و هاونیشتمانیانمان بكات, كە دەكەونە بەر شەپۆڵی بێ‌ بەزەیی دەریا و بێ‌ ویژدانی ئەو كەسانەی كە بەناچاری رووبەرووی ئەو حالەتەیان دەكەنەوە.

*رات چیە لەسەر ئەو زۆری و بۆریەی شیعر؟
نەك لەئێستا بگرە لەهەموو سەردەمەكاندا زۆر كەس شیعری نوسیوە بەڵام سەیركە چەندیان ماونەتەوە یان ئێمە چەندیان دەناسین, بەلای منەوە زۆر ئاساییە با هەموو خەڵك شیعر بنوسن و هەستی خۆیان لەڕێی چەند دێرێكەوە دەرببڕن لەوە باشترە هەستەكانی خۆیان بە وشەی ناشرین و دوور لەرەوشتی مرۆڤایەتی دەربڕن, بەڵام بەلامەوە ئاسایی نیە زوو بڵاوی بكەنەوە لەبەر ئەوەی دڵنیام شیعرەكانی سەرەتای هەموو شاعیرێك شیعری ناكامڵن, چونكە شاعیر تاكو بە ئەزموونی خوێندنەوەیەكی زۆردا نەڕوات و پاشخانێكی باشی مەعریفی نەبێ ئەستەمە بتوانێ‌ شیعرێك بنوسێ‌ كە شیعریەتی تیدابێ‌.

*بەڕای تۆ رەخنەگر و لێكۆڵەری باش لەمەیدانەكەدا هەیە ؟
رەخنە نوسینی دەقێكە لەنێو دەقێكی تردا, رەخنە گرنگی خۆی هەیە لەنێو بواری ئەدەبیاتدا, هەموومان دەزانین رەخنە زیاتر بۆ توكمەكردن و دامەزراوتر كردنی دەقە, جارێكی تر دەقەكە دادەڕێژێتەوە نوسەری دەقەكەش هەڵوەستە دەكا هەڵە و كەمو كوڕیەكانی خۆی دەبینی, وەك هەبوونی رەخنەگر و لێكۆڵەری باش بەڵێ‌ هەیە, بەڵام پێویستە رەخنەگران رەخنەكانیان لەسەر بنەمای زانستی رەخنە بێت نەك شتێكی تر.

*هیچ داهێنانێك لەشیعری كوردیدا دەبینی ؟
ئەوەمان لەبیرنەچێ‌ شیعر نوسین خۆی لەخۆیدا داهێنانە, داهێنان لەشیعردا دەگەڕێتەوە بۆ تێڕوانین و دنیابینی و پاشخانی مەعریفی شاعیرەكە, بەڵێ‌ لەسەر دەستی هەندێك شاعیر گۆڕانكاری بەسەر شیعری كوردیدا هاتووە لەرووی فۆرمی تازەی شیعری ئەویش بەسود وەرگرتن لەو كەرستانەی كە كەسێكی ئاسایی هەستی پێ‌ ناكات, كەچی شاعیر دێت لەدەقێكی شیعریدا تەوزیفی دەكا و رووە جوانەكەی دەردەخا ئەوە دەچێتە خانەی داهێنان و تازەگەری لەشیعردا.

*بەڕای بەڕێزتان سانسۆر لەمۆڵەتی لەچاپدانی كتێبدا هەبێ‌ یان نا, بۆچی؟
هیچ كاتێك لەگەڵ سانسۆر و بەر تەسك كردنەوەی نوسیندا نیم, چونكە كە سانسۆر و چاودێری خرایە سەر بەرهەمە ئەدەبی و هونەریەكان ئەوە بەر تەسك كردنەوەی ئازادییە, بەڵام پێش ئەوەی ژمارەی سپاردن بدرێتە هەر كتێبێك, هەق وایە كتێبەكە بەفلتەری لێژنەی كەسانی شارەزاو پسپۆڕی بابەتەكەدا بڕوات, بۆ ئەوەی كەم و كۆڕیەكان دیاری بكەن پێش ئەوەی چاپ بكرێت, چونكە بەرهەمی خراپ و ناكامل میزاجی خوێنەر تێك دەدات.

*رات چیە لەسەر قەڵەمی ئەدەبی ژنان و قەڵەمی ئەدەبی پیاوان ؟
تۆش ئاگاداری ئەو رایە ساڵانێكە لەنێوەندە ئەدەبیەكان مشتومڕی لەسەرە, من وەك ئەدەب جیاوازیەك لەنێوان ئەدەبی ژنان و ئەدەبی پیاواندا نابینم, چونكە هەردوو رەگەز خاوەن هەستی تایبەتی خۆیانن, جیاوازیەكە تەنها لەدەربڕینی هەستەكاندایە,بەتایبەت لەشیعر نوسیندا ژنێك بەهەستی ژنانەی خۆی دەنوسێ‌ و پیاوێكیش بەهەستی پیاوانەی خۆی, لەكاتی خوێندنەوەشدا هەست بەوە دەكرێت كە ئەم شیعرە ژنێك نوسیویەتی ئەو شیعرەش پیاوێك نوسیویەتی, بەڵام لەنێو كایە ئەدەبیەكەدا جیاوایەكی ئەوتۆی نیە, هەردوولا هەر مەبەستیان خزمەت كردنە بەبواری ئەدەبیات.

*پڕۆژە و بەرنامەی داهاتووت ؟
ئەگەر لایەنی پەیوەندیدار هاوكاریم بكات یان سپۆنسەرێك هەبێت ساڵانێكە بەرهەمە شیعریەكانم چاوەڕوانی بینینی رۆشنایی چاپن, بەڵام بەداخەوە تا ئێستا بۆم نەڕەخساوە هیوادارم لەداهاتوودا بەرهەمەكانم لەدووتوێی كتێبێكدا بخەمە بەر دەستی خوێنەران, وەك كاری رۆژنامەنوسیش ئەگەر كەنالێكی باشی میدیایی بوارم بۆ برەخسێنێت بیرۆكەی چەندین بەرنامەی تازەی ئەدەبی و هونەری و رۆشنبیری گشتیم هەیە, ئومێد دەكەم لەشاشەی تیڤییەك یان لەبەردەم مایكی رادیۆیەك بتوانم ئەو بیرۆكانە ببنە كردەیی بۆ ئەوە بتوانم زیاتر خزمەت بەبواری رۆژنامەگەری كوردی بكەم.

پێناسەی كورت بۆ هەر یەك لەمانە:
كوردستان: لانكەی شارستانیەت و هەواری سەرەتای ژیانی مرۆڤایەتی.
ژن: بونەوەرێكی پیرۆز و فەرهەنگێكی پڕ لەجوانی.
پێشمەرگە: سیمبولی خۆڕاگری و بەرخودان و گیانفیدایی, تەنها بۆ بەرگری كردن لەخاكی نیشتمان چەكی كردۆتە شان.
هەولێر: شارێكی ناسراو لەجیهان و جێی یادەوەریەكانی منداڵیم.
كتێب: دۆستێكی هەمیشەیمەو زۆر شەو منی خەواندووە.
تەمەن: هەموو قۆناغەكانی تام و چێژی خۆی هەیە.
عەبدوڵلا پەشێو: ریش و ناخی وەك یەك سپی یە, كۆلەگەیەكی پتەوی شیعری كوردی.
حەزرەتی مەحوی: یەكێ‌ لەپێشڕەوانی شیعری كلاسیك و زاهیدێكی عاشق.
فەرهاد پیرباڵ: پیاوێكی فرە بەهرەیە, خۆزگە (دە) فەرهاد پیرباڵی ترمان هەبوایە.
قەهار شێخانی: ئومێدەوارم خشتێك بم لەو قەڵا بنیادنراوەی ئەدەبیاتی كوردی.
ژیان و مردن: ژیان چەند هەناسەیەكی كاتی یە, مردنیش سەرەتای ژیانێكی بێ‌ كاتە.