ناسر مەلاحەكیم
گەڕانەوەیەك بۆ ساڵانی‮ ‬2003‮‬ پاش ئازادی‮ ‬عێراق،‮ ‬كورد رۆڵی‮ ‬سەرەكی‮ ‬هەبوو لە بنیادنانەوەی‮ ‬عێراق و لە چارەسەركردنی‮ ‬كێشەكانی‮ ‬نێوان هەرێم و بەغداد‮.‬
‮ ‬بە بڕیاری‮ ‬حكوومەتی‮ ‬عێراق و وەزارەتی‮ ‬پلاندانانی‮ ‬عێراق‮ ‬بە سەرۆكایەتی‮ ‬بەڕێز‮ ‬عادل عەبدولمەهدی‮ ‬سەرۆكی‮ ‬ئەنجومەنی‮ ‬وەزیرانی‮ ‬ئەوكاتی‮ ‬عێراق لە‮ ‬3‮/‬8‮/‬2019‮‬ بریاری‮ ‬ئەنجامدانی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬درا كە لە سەرەتای‮ ‬ساڵی‮ ‬2020‮‬ەوە لە تەواوی‮ ‬عێراق بە هەرێمی‮ ‬كوردستانیشەوە ئەنجام بدرێ،‮ ‬بەڵام لەبەر ناسەقامگیری‮ ‬باری‮ ‬ئەمنی‮ ‬ئەم پرۆسەیە بۆ چوار مانگی‮ ‬كۆتایی‮ ‬ساڵی‮ ‬2020‮‬ درێژكرایەوە‮.‬
ئەمە لە كاتێكدا كە‮ ‬23‮‬ساڵ بە سەر ئەنجام نەدانی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬ساڵی‮‬1997‮‬ەوە تێپەر دەبێت‮!! ‬كە ئەوكات ژمارەی‮ ‬دانیشتووانی‮ ‬عێراق لە‮ ‬19‮‬ نۆزدە ملیۆن كەس تێنەدەپەری،‮ ‬ئێستاش ئەنجامدانی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬دەگەرێتەوە بۆ زیادبوونی‮ ‬رێژەی‮ ‬دانیشتووان كە خۆی‮ ‬لە‮ ‬38‮‬ سی‮ ‬و هەشت ملیۆن كەس ئەدات،‮ ‬هۆكاری‮ ‬ئەنجام نەدانی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬لە عێراقدا لە‮ ‬2003‮‬وە تاكو ئێستا دەگەڕێتەوە بۆ ناسەقامگیری‮ ‬باری‮ ‬ئەمنی‮ ‬ئەو ناوچانەی‮ ‬كە دەكەوێتە سنووری‮ ‬ماددەی‮ ‬140‮‬ەوە و بە تایبەتیش سەرهەڵدانی‮ ‬شەری‮ ‬داعش هۆكارێكی‮ ‬تر بوو بۆ دواكەوتنی‮ ‬سەرژمێری،‮ ‬لەلایەكی‮ ‬تریشەوە حكوومەتی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان لەگەڵ حكوومەتی‮ ‬ناوەندی‮ ‬عێراق لە دەستووردا لە سەر ناوچە جێناكۆكەكان و چارەسەری‮ ‬كێشەی‮ ‬كەركووك لە سەر ئەم خاڵانە رێككەوتوون‮: ‬یەكەم‮: ‬گەڕاندنەوەی‮ ‬عەرەبە هاوردەكراوەكان،‮ ‬دووەم‮: ‬ئەنجامدانی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬هاووڵاتیان،‮ ‬سێەم‮: ‬چارەسەركردن و دیاریكردنی‮ ‬چارەنووسی‮ ‬خێزان‮. ‬جێگای‮ ‬ئاماژە پێكردنە كە ئەم خاڵانە تاوەكو ئێستاش لە نێوان بەغداد و هەولێر نەكەوتوونەتە بواری‮ ‬جێبەجێكردنەوە‮ .‬
بارودۆخی‮ ‬ناوچە جێناكۆكەكان لە ساڵی‮ ‬2014‮‬ەوە هەرلە دەسپێكی‮ ‬شەری‮ ‬داعشەوە تا خیانەتەكەی‮ ‬16‮‬ی‮ ‬ئۆكتۆبەر بەرەو ناخۆشی‮ ‬دەچێت و رۆژ لە دوای‮ ‬رۆژ زیاتر دیمۆگرافیای‮ ‬ئەو ناوچانە دەگۆڕدرێت‮. ‬ئەگەر لێكۆڵینەوەیەك بۆ دەشتی‮ ‬نەینەوا ئەنجام بدەین،‮ ‬دەبینین كە زۆبەی‮ ‬هاووڵاتییە كریستیانییەكان بۆ دەرەوەی‮ ‬وڵات كۆچیان كردووە و بەردەوامیشن لە سەر جێهێشتنی‮ ‬زێدی‮ ‬خۆیان بە مەبەستی‮ ‬پەیداكردنی‮ ‬شوێنێكی‮ ‬ئارام و حەوانەوەیان لەو شوێنە،‮ ‬ئێزیدییەكانیش هەتا ئێستا بە هۆی‮ ‬ئەو كارەساتانەی‮ ‬كە بەسەریاندا هات،‮ ‬نەیانتوانیوە بگەڕێنەوە زێدی‮ ‬خۆیان،‮ ‬لە دوای‮ ‬ئەنجامدانی‮ ‬خیانەتی‮ ‬16‮‬ی‮ ‬ئۆكتۆبەریش لە هەموو گوندەكانی‮ ‬دەوروبەری‮ ‬مەخموور عەرەبە هاوردەكانی‮ ‬پێشتر بە هاوكاری‮ ‬تەواوی‮ ‬حكوومەتی‮ ‬ناوەندی‮ ‬گەڕاونەتەوە ئەو شوێنانە بە شاری‮ ‬كەركوكیشەوە،‮ ‬كە عەرەبێكی‮ ‬زۆر هاوردەی‮ ‬شارەكە كراوە و دەیانەوێت دیمۆگرافیای‮ ‬ئەو شارە بە‮ ‬یەكجاری‮ ‬بگۆڕن،‮ ‬لەلایەكی‮ ‬ترەوە سنوورەكانی‮ ‬قەرەتەپە و خانەقین و جەلەولا بە تەواوی‮ ‬گۆڕانكارییان بەسەردا هاتووە‮. ‬لە راستیدا حكوومەتی‮ ‬عێراق دەیەوێت ئەم سەرژمێرییە لەو ناچانەدا بكاتە دیاریكردنی‮ ‬سنووری‮ ‬ماددەی‮ ‬140‮‬ بۆ سنووری‮ ‬حكوومەتی‮ ‬ناوەندی‮! ‬هەرچەندە دوو كەس لە لیژنەی‮ ‬باڵای‮ ‬سەرژمێرییەكەدا كوردن و‮ ‬یەكێكیان سەرۆكی‮ ‬لیژنەی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬هەرێمە،‮ ‬بەڵام دەبێت سەركردایەتیی‮ ‬كورد و حكوومەتی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان ئەوپەڕی‮ ‬پێداگری‮ ‬بكەن لە سەر جێبەجێكردنی‮ ‬ماددەی‮ ‬140‮‬ كە لە‮ ‬دەستووری‮ ‬عێراقدا جێگیر كراوە‮. ‬هەرچەندە‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكانیش‮ ‬لە سەر ئەنجامدانی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬لە عێراقدا رەزامەندی‮ ‬و هاوكاری‮ ‬تەواوی‮ ‬خۆیان دەربڕیوە و لەسەر زاری‮ “‬عواد كازم‮” ‬كە‮ ‬سەرۆكی‮ ‬ئامێری‮ ‬سەرژمێری‮‬یە لە‮ ‬وەزارەتی‮ ‬پلاندانانی‮ ‬حكوومەتی‮ ‬عێراق‮‬ی‮ ‬و‮ “‬عدنان رجا‮” ‬كە بەرێوەبەری‮ ‬سەرژمێرییە لە كەركووك،‮ ‬هەردووكیان جەخت لە ئەنجامدانی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬دەكەنەوە كە دەبێت ئەنجام بدرێت‮. ‬لێرەدا بە پێی‮ ‬لێدوانی‮ ‬بەرپرسان،‮ ‬دەردەكەوێت كە دەبێت سەرژمێری‮ ‬بكرێت و لە هەمان كاتیشدا ئەوە رووندەكەنەوە كە ئەنجامدانی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬لە ناوچە جێناكۆكەكاندا دەبێتە هۆی‮ ‬دروستبوونی‮ ‬ئاڵۆزی‮ ‬و نائارامی‮ ‬لەو ناوچانەی‮ ‬كە ماددەی‮ ‬140‮‬ دەیانگرێتەوە‮. ‬ماوەیەكە نوێنەرانی‮ ‬حكوومەتی‮ ‬عێراق بە سەرۆكایەتی‮ “‬مهدی‮ ‬العلاق‮” ‬كە راوێژكاری‮ “‬محمد تۆفیق علاوی‮”‬یە لەگەڵ وەزیری‮ ‬پلاندانان،‮ ‬سەردانی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانیان كردووە،‮ ‬بە مەبەستی‮ ‬دۆزینەوەی‮ ‬رێگا چارەیەكی‮ ‬گونجاو بۆ ئەنجامدانی‮ ‬سەرژمێری‮ ‬كە حكوومەتی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانیش پێداگری‮ ‬لەوە كردووە،‮ ‬كە دەبێت چارەسەرێكی‮ ‬گونجاو و‮ ‬یەكجاری‮ ‬لەم بارەیەوە بۆ ئەو ناوچە جێناكۆكانە بدۆزنەوە‮.‬