خه‌بات: هەندرێن شێرزاد:-
دەكرێ بڵێین بە درێژایی ماوەی شەڕی نێوان رژێمی سووریا و گرووپە چەكدارە بەرهەڵستەكانی ئەم وڵاتە ، ئەم رێگا نێودەوڵەتی و ستراتیژیە یەكێك بووە لە ئامانجەن هەرە سەرەكیەكانی سەرجەم لایەنە شەڕكەرەكان. ئەمڕۆش دوای تێپەڕبوونی هەشت ساڵ بەسەر ئەو شەڕە ، سوپای ئەسەد بە هاوكاری سوپای رووسیا خەریكە جارێكی دیكە كۆنترۆڵی ئەم رێگایە دەكاتەوە. ئێم 5 ئەو رێگا خێرایەیە كە دیمەشقی پایتەخت بە شاری حەلەب دەبەستێتەوە و لەلایەن سوریەكان بە رێگەی نێودەوڵەتی ناسراوە و لە راستیشدا ئێستا بە كلیلی كۆنترۆڵكردنەوەی تەواوی خاكی سووریا دادەنرێ.
هەشت ساڵ شەڕ
ساڵی 2012 رژێمی ئەسەد قۆناغ بە قۆناغ كۆنترۆڵی ئەو رێگا سەرەكیەی لەدەست دا ، واتە لەو كاتەی ژمارەیەك گرووپی چەكدار كەوتنە شەڕكردن لە پێناوی رووخاندنی رژێم و دەستیان بەسەر چەندین ناوچەی وڵاتدا گرت.سەرەتا لە ساڵی 2011 خەڵك بە مەبەستی دەربڕینی ناڕەزایی هەڵڕژانە سەر شەقام و لە پڕێكدا ئەو ناڕەزاییانە بوونە شۆڕشێكی چەكداریی و دواتریش شەڕی ناوخۆ ، لە بەرامبەردا حكوومەتی سووریا كەوتە ئازاردان و بنبڕكردنی هەموو ئەوانەی دژایەتی رژێمیان دەكرد. هێزەكانی سەر بە ئۆپۆزسیۆنیش كە بەشێكیان لەلایەن توركیاوە پشتگیریان كرا، كەوتنە شەڕێكی توند لەگەڵ سوپای ئەسەد و ئەوان پێیان وابووە ئەم رێگە خێرایە بناغەی یەكخستنی ئەو ناوچانەیە كە رژێمی ئەسەدیان تیادا وەدەر نراوە . ئەمڕۆش بە لەدەستدانی رێگای ئێم 5 بەرەی ئۆپۆزسیۆن گورزێكی كەمەرشكێنی بەركەوت و ئەوان لە باكووری رۆژئاوای سووریا كەوتنە مەترسیەكی گەورە.
دەربارەی رێگای M5
رێگایەكی خێرای ستراتیژیە و لە باشووری سووریا، لە نزیك سنوورەكانی ئوردن دەست پێدەكات و تا باكوور و شاری حەلەب درێژ دەبێتەوە ، واتە تا نزیك سنوورەكانی توركیا.
ئەو رێگا خێرایە كە درێژیەكەی 450 كیلۆمەترە ، چوار شار و چەندین ناوچەی دیكە بەیەكەوە دەبەستێتەوە ، لەوانە: دیمەشق و حمس و حەما و حەلەب و بەناو پارێزگای ئیدلبیش تێپەڕ دەبێ.
بەر لە بەرپابوونی شەڕ، ئەم رێگا نێودەوڵەتیە یەكێك بوو لە شادەمارە ئابووریەكانی سووریا و رێگەی گواستنەوەی سەرەكی كەرتی پیشەسازی حەلەب بووە ، بەڵكو رۆژانە بە بڕی 25 ملیۆن دۆلار كەلوپەلی پێدا گوازراوەتەوە.
ئەو كاتە ئێم 5 رێڕەوێك بووە بۆ گواستنەوەی گەنم و پەمۆ لە رۆژهەڵات و باكووری سووریا بەرەو ناوچەكانی دیكە، هەروەها بۆ ئاڵوگۆڕی كەلوپەل لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی وەك ئوردن و سعودیە و وڵاتانی دیكەی عەرەبی و توركیا بەكار هێنراوە.
مانای كۆنترۆڵكردنەوەی ئێم 5
هەر لە سەرەتای دەستپێكردنی شەڕەوە،كە تا ئێستا بەهۆیەوە نزیكەی نیو ملیۆن كەس كوژراوە و نیوەی دانیشتوانی وڵاتیش پەرتەوازە و ئاوارە بوون، كۆنترۆڵكردنەوەی ئەم شارێیە لە سەرووی ئامانجەكانی رژێمی ئەسەد بووە.
لە سەرەتای ساڵی 2014 ەوە رژێمی سووریا چەند بەشێكی ئەم رێگایەی كۆنترۆڵ كردۆتەوە ، بەتایبەتیش دوای ئەوەی رووسیا خۆی خزاندە نێو شەڕەكە و ئەمە جارێكی دیكە تەرازووی هێزی بۆ بەرژەوەندی ئەسەد وەرچەرخاندەوە.
ئەمڕۆ سەرجەم ئەو شار و شارۆچكە و گوندانەی دەكەونە نزیك رێگای ئێم 5 بە تایبەتی غۆتە و چەند گەڕەكێكی دیمەشق ، بوونەتە وێرانە لە ئەنجامی ئابڵوقە و بۆردومانێكی درێژخایەن و بەردەوام لەلایەن رژێمی ئەسەد. لە كۆتاییشدا كۆنترۆڵكردنەوەی حەلەب لە كانونی یەكەمی 2016 لەلایەن رژێمی ئەسەد و سوپای رووسیا ، بە پێشهاتێكی گرنگی ئەو شەڕە دادەنرێ.
ئۆپۆزسیۆن چۆن شكستی هێنا؟
بە گوێرەی رێككەوتنێك كە لە مانگی ئەیلولی 2018 لە نێوان رووسیا و توركیا مۆركرا، دەبوایە هەردووك رێگەی خێرای ئێم 4 و ئێم 5 بۆ هاتوچۆكردن بە كراوەیی بمێننەوە ، بەڵام ئەمە جێبەجێ نەكرا ، لە كۆتاییشدا سوپای ئەسەد هێرشی كردە سەر شاری ئیدلب و ناوچەكەی كۆنترۆڵ كرد.
هێزەكانی ئەسەد بە پشتگیری سوپای رووسیا لە هێرشەكەیاندا بۆ سەر ئیدلب چەندین شار و شارۆچكە و گوندی نزیك رێگاكەیان كۆنترۆڵ كردەوە و سەرەتا بە خان شێخون دەستی پێكرد و دواتر معەرەتولنوعمان و سەراقب و شوێنی تر.
دوایین جار سوپای ئەسەد كۆنترۆڵی دوایین بەشی رێگاكەی كرد كە بە دەستی چەكدارانی ئۆپۆزسیۆنەوە مابوو لە ناوچەی خان عەسەلی باشووری رۆژئاوای حەلەب ، بەمەش تەواوی رێگای خێرای ئیم 5 كەوتەوە دەستی رژێمی ئەسەد.
لە جیاتی رژێمی ئەسەد، وەزارەتی بەرگری رووسیا راگەیەنراوێكی بڵاو كردەوە و تیایدا ئاماژەی بەوە كرد كە گرنگترین شادەماری گواستنەوە لە سووریا ئازاد كرا و لەژێر دەستی چەكدارانی ئۆپۆزسیۆن هێنرایە دەر.
بایەخی كۆنترۆڵكردنەوەی رێگای ئێم5
كۆنترۆڵكردنەوەی رێگای ئێم 5 بە یەكێك لە گرنگترین سەركەوتنە گەورەكانی رژێمی ئەسەد دادەنرێ لە ساڵی 2015 ەوە ، ئەمەش بێگومان بە یارمەتی و پشتگیری راستەوخۆی هێزەكانی رووسیا و ئەو میلیشیایانەی لە دەرەوەی سووریا هێنراون.
رێگەی ئێم 5 یەكێكە لە شادەمارە سەرەكیەكانی سووریا ، بەو پێیەی دوو سەنتەری سەرەكی هێز لە سووریا بەیەكەوە گرێ دەدات ئەوانیش دیمەشقی پایتەخت و شاری حەلەبی پیشەسازین.
لە ناوچەی سەراقب هەردووك رێگەی ئێم 5 و ئێم 4 دەگەنەوە یەك ، بەمەش دەرفەتی هاتوچۆ لە دیمەشقەوە بەرەو ناوچە كەناراویەكانی لازقیە و بەندەرەكان واڵا دەبێ.
لە چەند ناوچەیەكی نزیك ئەم رێگایە هێشتا شەڕ درێژەی هەیە و چەند ناوچەیەك بە دەستی چەكدارانی ئۆپۆزسیۆنەوە ماون ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەو هەنگاوەی رژێمی ئەسەر هەوڵێكە بۆ دووبارە بەیەكەوە بەستنەوەی ئەو ناوچانەی لەژێر كۆنترۆلی خۆیدا مابوون.
