لیونێل لۆران
پێشكەوتنی‮ ‬پارتی‮ ‬شین فین‮ ‬لە هەڵبژاردنەكان لە ئێرلەندا،‮ ‬بە ساتێكی‮ ‬مێژوویی‮ ‬پارتەكە دادەنرێت،‮ ‬كە لەمێژە بە زەحمەت دەتوانێت لە دەست هاوبەندییە كۆنەكانی،‮ ‬كە ئەویش توندتیژی‮ ‬تایەفییە لە ئێرلەندا،‮ ‬خۆی‮ ‬دەرباز بكات‮. ‬شتێكی‮ ‬روونە،‮ ‬سەركردە تازەكەی‮ ‬پارتەكە و بەرنامە سیاسییەكەی،‮ ‬كە لەسەر چاكسازیی‮ ‬قەیرانی‮ ‬نیشتەجێبوون و باشتركردنی‮ ‬خزمەتگوزاریەكانی‮ ‬گشتیی‮ ‬بەرپابووە،‮ ‬لەلای‮ ‬جەماوەر دەنگدانەوەی‮ ‬خۆی‮ ‬هەبوو‮. ‬لەوانەیە ئەوەیان بە شێوەیەكی‮ ‬تایبەتی،‮ ‬لەسەر ئەو كەسانە پیادە ببێت،‮ ‬كە تەمەنیان لە خوارووی‮ ‬35 ساڵی‮ ‬دایە،‮ ‬ئەوانەی‮ ‬ئاشتی‮ ‬بۆ ئەوان لە ئێرلەندا،‮ ‬بە شتێكی‮ ‬سروشتی‮ ‬دادەنرێت نەوەكو هەڵاوێرد‮. ‬بەڵام بە تەواوی‮ ‬نازانین،‮ ‬بردنەوەی‮ ‬شین فین‮ ‬بە دەنگدانی‮ ‬میللی‮ ‬لە وڵاتێكدا چ مانایەكی‮ ‬هەیە‮.‬

‮ ‬كە هێشتا دوو پارتی‮ ‬گەورە‮ ‬فاین گایل‮ ‬و‮ ‬فیانا فایل‮‬،‮ ‬دەستیان بەسەر بەشێكی‮ ‬زۆری‮ ‬دەنگەكاندا گرتووە و،‮ ‬بیرۆكەی‮ ‬سیاسیی‮ ‬نزیك لە‮ ‬یەكدیشیان هەیە‮. ‬ئەگەر ئەوە ئەو ساتە بێت،‮ ‬كە گەلڕەوتی‮ ‬چەپۆكی‮ ‬ئەو دوو پارتە لەسەر حكوومەتی‮ ‬ئێرلەندا لا دەبات،‮ ‬زۆر لەو هێزانە جیا دەبێت،‮ ‬كە بەریتانیای‮ ‬دراوسێیان هەژاند،‮ ‬چ گومانكردن لە‮ ‬یەكێتیی‮ ‬ئەورووپا و دەنگدان بۆ دەرچوون لێی‮ ‬بێت،‮ ‬یان هەمواركردنەوەی‮ ‬ئابوورییە تەواو چەپرۆكان بێت،‮ ‬ئەوەی‮ ‬جیرمی‮ ‬كۆربن،‮ ‬بەر لەوەی‮ ‬لە كانونی‮ ‬یەكەمی‮ ‬رابردوودا پشتی‮ ‬لە زەوی‮ ‬بدرێت،‮ ‬پشتیوانی‮ ‬لێدەكرد‮. ‬بەڵام دەبێت ئەوەش بڵێین،‮ ‬بردنەوەی‮ ‬شین فین‮ ‬لە خۆڕا نەبووە‮. ‬چونكە پرۆسەی‮ ‬ئاساییكردنەوەی‮ ‬پارتەكە و راستكردنەوەی‮ ‬رێچكەكەی،‮ ‬چەندین ساڵی‮ ‬خایاند،‮ ‬و پێویستی‮ ‬بە كۆكردنەوەی‮ ‬بەرەبەرەی‮ ‬پشتیوانی‮ ‬بوو لە هەڵبژاردنە‮ ‬یەك لە دوای‮ ‬یەكەكاندا،‮ ‬هەمان شت لە ناوچەی‮ ‬دیكەش رووی‮ ‬دا،‮ ‬كاتێك چەند گرووپێكی‮ ‬چەكدار بوونە پارتی‮ ‬سیاسیی‮ ‬بێ چەك‮. ‬ماتیۆ ویتینگ،‮ ‬مامۆستای‮ ‬زانستەكانی‮ ‬سیاسیی‮ ‬لە زانكۆی‮ ‬بێرمینگهام دەڵێت،‮ ‬لە نێوان ساڵانی‮ ‬1997 و‮ ‬2005 دا،‮ ‬پشكی‮ ‬شین فین‮ ‬لە دەنگەكان لە‮ ‬%16.9 بۆ‮ ‬%23.3 بەرز بوویەوە،‮ ‬دەستگرتنیشی‮ ‬بەسەر چارەكی‮ ‬دەنگەكان،‮ ‬لە دەنگدانی‮ ‬پۆلینكاری‮ ‬پێشینەیی‮ ‬لەم دواییەدا،‮ ‬بە باشبوونێكی‮ ‬گەورە لە پشكەكانی‮ ‬دادەنرێت،‮ ‬كە گەیشتە‮ ‬%14 لە ساڵی‮ ‬2016 دا‮.

‬بازدانەكان لە گەلڕەوتی،‮ ‬رەنگدانەوەی‮ ‬بەرنامەیەكی‮ ‬سیاسیی‮ ‬و سەركردەیەكی‮ ‬تازەیە،‮ ‬كە بتوانێت سەبارەت بە نەبوونی‮ ‬یەكسانیی،‮ ‬پەیوەندیی‮ ‬لەگەڵ دەنگدەران دروست بكات،‮ ‬بەڵام لەكاتی‮ ‬ئێستادا،‮ ‬بە رەنگدانەوەی‮ ‬بێهیوایی‮ ‬جەماوەریش دادەنرێت‮. ‬پارتی‮ ‬فاین گایل‮ ‬كە سەرۆك وەزیران،‮ ‬لیۆ فاردكار،‮ ‬سەر بەوە لەگەڵ‮ ‬فیانا فایل‮‬،‮ ‬زۆر جار بە جمكەی‮ ‬لەیەكچوو وەسف دەكرێن،‮ ‬ئەوەش بۆ لەیەكچوونی‮ ‬زۆریان لە هەڵوێستەكان لە كێشە گەورەكاندا دەگەڕێتەوە،‮ ‬وەكو نموونەی‮ ‬ئابووری‮ ‬باجی‮ ‬كەم لە ئێرلەندا،‮ ‬برێكزێت و مووچەكان‮. ‬جەماوەریەتی‮‬شین فین‮‬،‮ ‬بە شێوەیەكی‮ ‬تێگەیشتووپاڵی‮ ‬بە وەبەرهێنەران وەنا،‮ ‬پشكنین بۆ بەڵێنەكانی‮ ‬پارتەكە لە بارەی‮ ‬سەپاندنی‮ ‬باجەكان بەسەر دەوڵەمەندەكان،‮ ‬زیادكردنی‮ ‬سانسۆر بەسەر كەرتی‮ ‬بەنك و فرۆشتنی‮ ‬پشكەكانی‮ ‬ئێرلەندا وەكو پارێزبەندییەك بكەن‮. ‬بەڵام دروستكردنی‮ ‬هاوبەندیی‮ ‬لەو گۆڕەدا،‮ ‬مانای‮ ‬وایە،‮ ‬ناكرێت پارتەكە‮ ‬یشتگوێ بخرێت،‮ ‬ناشكرێت خۆی‮ ‬لە گەیشتن بە سازش سەبارەت بە بەڵێنەكانی‮ ‬بەدوور بگرێت‮. ‬سیستمی‮ ‬هەڵبژاردنەكان لە ئێرلەندا،‮ ‬كە پێشخستنی‮ ‬دەنگدەران و دابەشكردنی‮ ‬دەنگەكان بە شێوەیەكی‮ ‬فراوان لە نێوان‮ ‬شین فین‮‬،‮ ‬فین گایل‮ ‬و فیانا فایل‮ ‬رێكدەخات،‮ ‬وا دەكات هاوبەشیی‮ ‬بۆ دروستكردنی‮ ‬حكوومەت شتێكی‮ ‬پێویست بێت‮. ‬ئەوە ئەو هۆكارەیە كە وا دەكات،‮ ‬چاودانە سەر‮ ‬فیانا فایل‮ ‬لەكاتی‮ ‬ئێستا،‮ ‬كە بەرەو بەدەستهێنانی‮ ‬زۆربەی‮ ‬كورسییەكانی‮ ‬پەرلەمان و تەنگژەكانی‮ ‬گوزەر دەكات،‮ ‬سەبارەت بەوەی‮ ‬ئایا دەتوانێت گفتوگۆ لەگەڵ‮ ‬شین فین‮ ‬بكات‮ ‬یان نا‮. ‬لەوانەیە‮ ‬شین فین‮ ‬هەندێ قەبارە لە دەست بدات،‮ ‬ئەوكاتەی‮ ‬لە دەسەڵاتدا دەبێت،‮ ‬یەكێ لە جمكەكان لەسەر كورسی‮ ‬پێشەوایەتی‮ ‬دادەنێت و هەندێ لە بەشە زۆر توندڕۆكان،‮ ‬لە بەرنامە گەلڕەوتییەكەی‮ ‬لغاو دەكات،‮ ‬واشی‮ ‬لێدەكات بكەوێتە بەر نەشتەری‮ ‬لێپرسینەوەی‮ ‬باجدەران و دەنگدەرانەوە‮. ‬ئەركەكە بێ بەرپرسیاریەتی‮ ‬نابێت‮.

‬ئەورووپاش كەمێك هۆكاری‮ ‬لەبەردەستە،‮ ‬كە وای‮ ‬لێبكات لە كەوتنی‮ ‬ئێرلەندا لە قەیرانی‮ ‬سیاسیی‮ ‬نیگەران بێت،‮ ‬كە سەقامگیری‮ ‬تێك دەدات‮. ‬دینیس ماكشین،‮ ‬وەزیری‮ ‬پێشووی‮ ‬بەریتانیا بۆ كاروباری‮ ‬ئەورووپا رایگەیاند،‮ ‬سێ پارتە گەورەكەی‮ ‬ئێرلەندا،‮ ‬پشتیوانیی‮ ‬لە ئەورووپا دەكەن،‮ ‬ئەگەر بە شێوەی‮ ‬جیاوازیش بێت‮. ‬لەو دەمەی‮ ‬شین فین‮ ‬داوا دەكات،‮ ‬كێشەی‮ ‬گشتپرسی‮ ‬لەسەر سنوور،‮ ‬بۆ گێڕانەوەی‮ ‬یەكپارچەیی‮ ‬ئێرلەندا،‮ ‬بكرێتە شتێكی‮ ‬سەرڕاست،‮ ‬پشتیش بەو گشتپرسییە نەبەسترێت،‮ ‬كە چەند ساڵێك پێش ئێستا ئەنجام دراوە،‮ ‬هیچ گرەنتییەكیش نییە شانشینی‮ ‬یەكگرتوو قبوڵی‮ ‬بكات‮. ‬هەرچەندە‮ ‬شین فین‮ ‬لە مێژە رەخنە لە تەڤكۆیی‮ ‬تكامل‮ ‬ئەورووپی‮ ‬دەگرێت،‮ ‬كەچی‮ ‬بەم دواییە ریتمی‮ ‬دەنگی‮ ‬گۆڕاوە‮. ‬لە راستییدا پشتیوانی‮ ‬لە بڕیاری‮ ‬برۆكسل،‮ ‬سەبارەت بە پێ ژماردنی‮ ‬كۆمپانیای‮ ‬ئەپل‮ ‬بە بڕی‮ ‬زیاتر لە‮ ‬14 ملیار‮ ‬یۆرۆ‮ ‬15.3 ملیار دۆلار‮ ‬كرد،‮ ‬كە وەكو باج نەیداوە و بە شێوەیەكی‮ ‬نایاسایی‮ ‬خۆی‮ ‬لەدانی‮ ‬لە ئێرلەندا دزیوەتەوە‮. ‬هەرچەندە لێكچوونێكی‮ ‬زۆر لەگەڵ لیستی‮ ‬پێشنۆرەكانی‮ ‬توندڕۆی‮ ‬چەپڕۆی‮ ‬كۆربندا هەیە،‮ ‬ئەوەی‮ ‬بەریتانییەكان لە دوایین هەڵبژاردن رەتیان كردەوە،‮ ‬كەچی‮ ‬بەرنامەكەی‮ ‬شین فین‮‬،‮ ‬داوای‮ ‬گۆڕینی‮ ‬رێژەی‮ ‬باجەكانی‮ ‬بە رێژەی‮ ‬%12.5 لەسەر كۆمپانیاكان لە ئێرلەندا،‮ ‬كە بە بنەمای‮ ‬نموونەی‮ ‬وڵات لە باجی‮ ‬كەم دادەنرێت نەكرد‮. ‬فاردكار،‮ ‬لە كاتی‮ ‬هەڵمەتی‮ ‬هەڵبژاردنەكاندا وتی،‮ ‬شین فین‮ ‬پارتێكی‮ ‬سیاسیی‮ ‬ئاسایی‮ ‬نییە‮. ‬ئەو پێشنیارە شایستەی‮ ‬تاقی‮ ‬كردنەوەیە‮. ‬پێشدەچێت ئێرلەندا،‮ ‬لەسەر گرتنە بەری‮ ‬رێچكەیەكی‮ ‬گەلڕەوتی‮ ‬جیاواز لە برێكزێت و كۆربن موكڕ‮ ‬بێت‮.‬
و‮: ‬رەمزی‮ ‬میرەكانی
سەرچاوە‮: ‬www.alittihad.ae