بەدواداچوون: فاتیح بەرزنجی
ماوەماوە نرخی مریشكی زیندوو لە بازاڕەكانی كوردستان گران دەبێت و زۆرجاریش هیچ روونكردنەوەیەك لەلایەن لایەنە پەیوەندیدارەكان نابینین، هاوكات ئەو گرانبوونەیش گلەیی و گازاندەی هاووڵاتیان بەدوای خۆی دێنێت و بە وتەی هاونیشتیمانیان بەشێكی زۆری مریشك بۆ شارەكانی ناوەڕاست و باشووری عێراق دەڕوات، بۆیە نرخەكەی گران دەبێت. لەبەدواداچوونێكدا وەك ڕۆژنامەی خەبات ئەو ڕاپۆتەمان ئامادەكرد:
هاووڵاتیان:
تێناگەین بۆچی لەناكاو نرخی مریشك گران دەبێت؟
مام مەجید لە گەڕەكی فەرمانبەران گوتی: پێشتر نرخی مریشك هەرزان بوو، بەڵام ماوەیەكە نرخەكە بۆتە سێ هەزار و 250 دینار، بەردەوامیش نرخی ئەو خۆراكە سەرەكییەی دانیشتووانی هەرێمی كوردستان گرانی و هەرزانی بەخۆیەوە دەبینێت، هیچ كەسیش خۆی بە بەرپرس نازانێت و هاووڵاتیش لەوە تێناگات ئەو گرانبوونە بۆچی و هۆكارەكانی چین..؟
كەریم عەبدولقادر هاووڵاتییەكی دانیشتووی گەڕەكی ژین بوو گوتی: بەپێی قسەی مریشك فرۆشەكان هۆكاری گرانبوونی مریشك بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە هەناردەی شارەكانی ناوەڕاست و باشووری عیراق دەكرێت، بەڵام ئەوەیان ئەركی ئیدارەی خۆجێیی هەولێرە كە نەهێلێت یەكێك لە سەرەكیترین خۆراكەكانی دانیشتووان هەناردەی دەرەوە بكرێت، لە كاتێكدا هێشتا پێداویستی ناوخۆی پڕ نەكردۆتەوە.
لە زۆرترین گەڕەكەكانی ناوشاردا شوێنی مریشك فرۆشتن بەرچاو دەكەوێت و لەبەرگران بوونی نرخەكەی جەنجاڵی لە مریشك فرۆشەكان و گەرموگوڕی مریشك فرۆشتن كەم بۆتەوە هۆكارەكەی بۆ گرانبوونی نرخەكەی دەگەڕێتەوە لەو ڕاپۆرتەدا ژمارەیەك مریشك فرۆشمان بەسەر كردەوە.
بەختیاری مریشك فرۆش لە گەڕەكی فەرمانبەران گوتی: بەشێكی زۆری هاووڵاتیان خواردنی سەرەكیان مریشكە لەبەر ئەوەی نرخەكەی گونجاوەو خواردنێكی بەتاموچێژەو ئەوكاتانەی كە نرخەكەی هەرزانە مریشك لەبازاڕدا پڕ فرۆشترین خواردنە، بەڵام ئەو كاتانەی كە نرخەكەی گران دەبێت كڕیار كەمتر دەبێتەوەو خەڵكیش حەز بەمریشكی گەورە دەكەن نەوەك بچووك، داوا لەلایەنە پەیوەندیدارەكان دەكەین كە چیتر نەهێڵن مریشك بۆ شارەكانی خوارووی عێراق بڕوات تا نرخەكەی گرانتر نەبێت.
وشیار خاوەنی دوكانێكە بەناوی جیهانی مریشك گوتی: گرانبوونی نرخی مریشك بۆ چەندین هۆكار دەگەڕێتەوە، وەك ڕۆیشتنی مریشك بۆ شارەكانی خوارووی عێراق و لەوەرزی زستان و هاوینیش هەندێ جار نرخەكەی گران دەبێت، لە وەرزی هاوێن بەبیانووی كەمی كارەباو گەرماوە، لە وەرزی زستانیش بیانوویان ئەوەیە كە تێچووەكەی زۆرە، لەگەڵ چەندین بیانووی دیكە كێڵگەكانی پەلەوەر نرخەكە گران دەكەن لەسەر مریشك فرۆشەكان، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە لایەنە پەیوەندیارەكان بۆچی لێكۆڵینەوە لەگرانبوونی نرخی سەرەكیترین خۆراكی هاونیشتیمانیان ناكەن.؟
هەر لەم بەدواداچوونەدا ژمارەیەك لە خاوەنی پڕۆژەی پەلەوەر قسەیان بۆ كردین و ئەوان قسەی دیكەیان هەیە و هۆكارەكانیش باس دەكەن.
زریان مستەفا خاوەنی پڕۆژەی پەلەوەر گوتی: ئێمەی خاوەنی كێڵگەكانی پەلەوەر تا مریشك بەخێو دەكەین تووشی چەندین زەحمەتی دەبین و بەخێوكردنی مریشك ماندووبوونێكی زۆری دەوێت و مەسروفاتی زۆری تێدەچێت و هەمیشە نزا دەكەین كە زەرەرمەند نەبین، لەكاتی وەرزی زستان پێویستیمان بە گەرمكردنی هۆڵەكان هەیەو بەغاز هۆڵەكان گەرم دەكەین، كە پارەیەكی زۆریش خەرج دەكەین و هیچ كاتیش هەوڵی ئەوە نادەین نرخەكان گران بكەین، بەڵام حەقوایە وەزارەتی كشتوكاڵ هاوكاری و هەماهەنگی تەواومان بكات، چونكە ئێمە خۆمان باجی زەرەرەكان دەدەین، كە زۆرجاریش تووشمان دەبێت.
ئەحمەد تەها خاوەنی پڕۆژەی پەلەوەر گوتی: دیارە بەخێوكردنی مریشك هەم زەحمەتەو هەمیش قازانج و زیانیشی دەبێ، ئێمە ئەگەر زیان بكەین كەس باجەكەی نادات، بەڵام ئەگەر نرخەكەی گران بێت ئەوكاتە خەڵكی باسی گرانكردنەكە دەكەن، بەخێوكردنی مریشك شێوەكەی دیار نییە، مریشك هەموو كاتێك خواردنی سەرەكی هەموو ماڵێكەو بەشێكی هەرە زۆری خەڵك حەز بەخواردنی دەكەن و پزیشكەكانیش ئامۆژگاری خەڵك دەكەن كە مریشك بخۆن و خواست لەسەر مریشك گەلێك زۆرە، هەندێ خاوەن كیڵگە زەرەرێكی زۆریان كردووەو كەس لێیان ناپرسێتەوە، بۆیە هەقوایە وەزارەتی كشتوكاڵ ئاوڕ لە كێڵگەكانی پەلەوەر بدەنەوەو بە دابینكردنی پێداویستییەكانیان هاوكاریان بكەن.
بۆ بەدواداچوونی زیاتر و وەرگرتنی راوبۆرچوونی دیكەش سەبارەت بە هەڵبەز و دابەزی نرخی مریشك لە بازاڕەكانی كوردستاندا، سەردانی كۆمەڵەی كوردستان بۆ بەخێوكردنی پەلەوەرمان كرد لە هەولێر، لەوێدا سەروەت عەبدوڵڵا سەرۆكی كۆمەڵەكە بەخەباتی ڕاگەیاند: ئێمە وەكو كۆمەڵە سەربەستی خۆمان هەیەو ئازادین لە ئیشوكارەكانمان و ڕۆژانە خەریكی ئیشوكاری پڕۆژەكانی پەلەوەرین و هەوڵ دەدەین ئاسانكاریان بۆ بكەین، كاری سەرەكی ئێمە بەخێوكردنی پەلەوەرەو ڕۆژانە خاوەنی پڕۆژەكانی پەلەوەر سەردانیمان دەكەن. دیارە لە ژیانی ڕۆژانەی هەموو كەسێكدا خواردنی مریشك بۆتە ژەمێكی سەرەكی تاكەكانی كۆمەڵگە، ئێمە هاوكاری و هەماهەنگیمان لەگەڵ وەزارەتی كشتوكاڵ و بەڕێوەبەرایەتیە گشتییەكانی ئەو وەزارەتە هەیە، ڕۆژانە لەهەوڵداین كە بەرهەم زیاد بكەین و هانی خاوەن كێڵگە پەلەوەریەكان بدەین تا بەرهەمی مریشك زیاد بكەن.
گوتیشی: هەموو خاوەن كێڵگە پەلەوەرییەكان سەردانیمان دەكەن جگە لە خاوەنی ئەوانەی كە كێڵگەی پڕۆژەی دایكانەی هەیە یاخود كارگەی ئالیكیان هەیە، هەموو ئەوانە پەیوەندیان لەگەڵ كۆمەڵەكە هەیە، هەروەها ئەندامین لە لیژنەی دابینكردنی پێداویستی شاری هەولێر و مانگانە كۆبوونەوە سازدەكەین لەسەر دابینكردنی پێداویستی شاری هەولێر تا لە نزیكەوە بزانین بەرهەمی ناوخۆ چەند هەیە.
سەروەت عەبدوڵڵا دەشڵێت: لە شاری هەولێر و دەوروبەری نزیكەی 600 پڕۆژەی بەخێوكردنی پەلەوەر هەیە، جا ئەو پڕۆژەیە بە وزەی 12 هەزار تا 100 هەزار وزەی كاركردنی پلەوەر هەیە و هەر پڕۆژەو بەجۆرێك پەلەوەر بەخێو دەكات، هەر خاوەن كێڵگەیەك بە پێی توانای خۆی كار دەكات و هەندێ پڕۆژە هەیە هەر لەساڵی هەشتاكانەوە كار دەكات تا ئێستا، ژمارەیەك پڕۆژەش هەیە لە ساڵی 2010و ساڵی 2012 وە كار دەكات، پڕۆژە بۆ پڕۆژە جیاوازی هەیەو بۆ ئەوەی كار بۆ دابینكردنی بەرهەم بكەین مانگانە كۆبوونەوە لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی سامانی ئاژەڵی دەكەین لە بەڕێوەبەرایەتی گشتی كشتوكاڵی هەولێر بەئامادەبوونی بەڕێوەبەری ڤێتەرنەری هەولێر و تیایدا باس لە چۆنیەتی بەرهەم و زیادكردن و كێشەو گرفتەكان دەكەین، باس لە ئاماری پڕۆژەكانی پەلەوەرو پێداویستیەكانی شاری هەولێر لە مریشك و هێلكە دەكرێت، هەروەها باس لەوە دەكرێت كە شاری هەولێر پێویستی بە چەند مریشك و بەچەند بەرهەمی مریشكی هاوردە هەیە و ڕۆژانە لە بەرهەمی مریشك و نرخەكەی دەپرسین، ئێمە هەموو هەوڵێكمانداوە كە مریشكی كێڵگەكانی خۆمان زیاتر گرنگی پێ بدەین و مریشكی هاوردەش كەم بكەینەوە ئەویش هەر لەساڵی 2018 تا ساڵی 2019 تا چیتر پاڵپشتی لە بەرهەمی ناوخۆ بكەین و دەبێتە هاندەرێكیش بۆ خاوەنی پڕۆژەكانی پەلەوەری ناوخۆ لە كوردستان و پاك و خاوێنی بەرهەمی ناوخۆ و كەمبوونەوەی بەرهەمی مریشكی هاوردە تا هاووڵاتیان زیاتر ڕوو لەبەرهەمی ناوخۆ بكەن و مریشكی ناوخۆ فرێشەو لەبەرچاوی خۆت سەردەبڕدرێت و مادەی حافیزەی تیانییە و مریشكی هاوردە تا دەگاتە دەست خەڵكی ماوەی چەند مانگی پێ دەچێت، بەڵام بەرهەمی مریشكی ناوخۆ دەمودەست و بە خاوێنی دەگاتە دەست هاووڵاتیان.
هۆكاری گرانبوونی مریشك
دواتر سەروەت عەبدوڵڵا سەرۆكی كۆمەڵەكە گوتی: هەموو جۆرە كەلوپەلێك چ خواردن بێت یا هەر شتێكی دیكە خواست و داواكارییە و هەر كاتێك مریشك خواستێكی زۆری لەسەر بێت ئەوا مریشكی زیاتر ساغ دەبێتەوە لەبازاڕەكان ئەو كاتەش نرخەكە گرانترو خواستی زیاتر دەكەوێتە سەر مریشك بەڵام ئەو كاتانەی كە خواست لەسەری كەم بێتەوە نرخیش دادەبەزێت، ئێمە ئەگەر سەیری بەرهەمی خۆمان بكەین پێویستە سەیری تێچووی بكەین وەك لە وەزری زستاندا مریشك لە نرخی 1900 – دوو هەزار كەمتر بفرۆشرێت ئەوا خاوەنی كێڵگەكە زەرەرمەند دەبێت لەبەر ئەوەی لەوەرزی زستان تێچووی گەرم كردنەوەی هۆڵەكانی پەلەوەر زیاتر دەبێت ولەوەرزی هاوینیشدا ساردكەرەوەی دەوێت پێویستە هاووڵاتیان ئەوە بزانن، كە نرخی مریشك گران نییە لەچاو پێداویستیەكانی دیكەی ڕۆژانە بۆ نموونە نرخی یەك نەفەر كەباب بە 10 هەزار دینارەو یەك كەس دەیخوات، بەڵام مریشكێكی دوو كیلۆو نیو خێزان دەیخوات و نزیكەی هەشت تا نۆ هەزار دینار دەكات بە بەراورد لەگەڵ نرخی مریشكەكە هەرزانترە و ئێمە لەگەڵ گرانبوونی نرخی مریشك نین و هەموو كاتێك لە نرخەكەی دەكۆڵینەوە، ئەگەرچی بەخێوكردنی پەلەوەر هەروا ئاسان نییە ئەوەی كە هاووڵاتیان تێی دەگەن و لەوەرزی سەرماو گەرمادا مریشكیش تووشی نەخۆشی دەبێت و زۆرجار خاوەنی كێڵگەكانی پەلەوەر تا مریشك بەخێو دەكەن تووشی چەندین زیانی مادی دەبن، بەڵام هەرگیز هانی ئەوە نادەین كە نرخەكان گران بێت پێویستە هاووڵاتیانیش ئەوە بزانن كە بەخێوكردنی مریشك زەحمەتی زۆری تیایە، ئەگەر تێچووی مریشكێك بگاتە 1900 دینار ئەی خاوەن كێڵگە بەچەند بیخاتە بازاڕەكان و هەمیشە بە خاوەنی كێڵگەكانمان ڕاگەیاندووە كە هەوڵی گرانكردنی مریشك نەدەن ئەو هەڵبەزو دابەزینەی مریشك كاتییەو چاك دەبێت.
