خەبات: دهۆك
لە قەزای زاخۆی سەربە پارێزگای دهۆك، دایكێك بە چاوی پڕ لە فرمێسك و دەستی دوعاوە، داوا لە حكوومەتی توركیا و هەرێمی كوردستان و هەموو كەسێك دەكات تەرمی منداڵەكانیان بۆ بگەڕێننەوە كە لە دەریای ئیجەدا خنكاون. دایكی ئەو پێنج منداڵە باس لە ساتەكاتی پێش رووداوەكە و فێڵی قاچاخچییەكان دەكات و دەڵێت: “رۆژی دووشەممە، ئێوارەی رۆژی پێنجەم بوو، لە ئیستانبوڵ قاچاخچییەك هات سەرجەم كۆچبەرەكانی كۆكردەوە و بە ئێمەی گوت كە یەختەكەی ئەو باشترین یەختە و بەڵێنی بە ئێمەدا كە خۆی لەگەڵمان بێت، ئێمەیش بەو بەڵێن و قسە بریقەدارانەی هەڵخەڵەتاین و بڕیارماندا لە یەختەكەی ئەو سەركەوین بەرەو یۆنان.
”بۆ ژیانێكی شایستەتر روومان لە هەندەران كرد”
مهاباد ئیسماعیل، ئەو دایكەی بە جارێك هەر پێنج منداڵ و هاوسەرەكەی لە دەستدا لە دیمانەیەكدا تەواوی چیڕۆكی لە دەستدانی هاوسەر و منداڵەكانی دەگێڕێتەوە و دەڵێت:
“لە هەرێمی كوردستان ژیانمان وەك پێویست نەبوو، پیاوەكەم عیسا عەبدولڕەحمان بەردەوام ئەوەی بە گوێمدا دەچرپاند كە بۆ وڵاتێكی دیكە سەرهەڵبگرین و ژیانێكی شایستەتر بۆ خانەوادەكەمان فەراهەم بكەین، دواجار بڕیارماندا پێكەوە كۆچ بكەین، دۆخی داراییشمان لە ئاست گەشتێكی یاسایی نەبوو، بە ناچاری رێگای كۆچكردنی نایاساییمان گرتەبەر، روومان لە توركیا كرد و خۆم و هاوسەر و پێنج منداڵەكەم بۆ ماوەی پێنج رۆژ لە ئیستانبوڵ بەو پەڕی دڵخۆشی ئارامی ماینەوە و جلوبەرگمان بۆ منداڵەكانمان كڕی، خەیاڵمان ئاسوودە بوو”.
”قاچاخچییەكان فێڵیان لێكردین”
دایكی ئەو پێنج منداڵە باس لە ساتەكاتی پێش رووداوەكە و فێڵی قاچاخچییەكان دەكات و دەڵێت: ”رۆژی دووشەممە، ئێوارەی رۆژی پێنجەم بوو، لە ئیستانبوڵ قاچاخچییەك هات سەرجەم كۆچبەرەكانی كۆكردەوە و بە ئێمەی گوت كە یەختەكەی ئەو باشترین یەختە و بەڵێنی بە ئێمەدا كە خۆی لەگەڵمان بێت، ئێمەیش بەو بەڵێن و قسە بریقەدارانەی هەڵخەڵەتاین و بڕیارماندا لە یەختەكەی ئەو سەركەوین بەرەو یۆنان، پێش ئەوەی بەڕێبكەوین، كاتژمێر حەوتی ئێوارە چەند قاچاخچییەك ئێمەیان خستە ژوورێكی تاریكەوە و داوایانكرد موبایلەكانمان بكوژێنینەوە، تا كاتژمێر هەشت و سی خوولەك لەو ژوورە تاریكە بەبێ دەنگی ماینەوە. دواتر لە یەختەكە سەركەوتین و ئەو قاچاخچییەی بەڵێنی بە ئێمەدا خۆی لەگەڵمان بێت، ئێمەی رادەستی قاچاخچییەكی دیكە كرد، لەگەڵ رۆیشتنمان بەرەو دەریای ئیجە دەركەوت یەختەكە كونە و ئاوێكی زۆر هاتە نێو یەختەكەمان و بزوێنەرەكەیشی لەكاركەوتوو بوو، سەرەڕای خراپی یەختەكەمان شەپۆلەكانی دەریا تەنگی پێهەڵچنین، گریانی ئافرەتان و منداڵان تێكەڵ یەكترببوون و پیاوەكەم چەندین جار پەیوەندی بە قاچاخچییەكان كرد وەڵامیان نەداینەوە. یەختەكەمان نزیكەی سی و پێنج خوولەك لە نێو شەپۆلە بەهێزەكانی دەریای ئیجەدا مایەوە”.
”كە بەهۆش خۆم هاتمەوە، بینیم كوڕە گەورەكەم لە كەنار دەریا لەسەر دەستم گیانی سپاردووە”
مهاباد ئیسماعیل لە بەردەوامی گێڕانەوەی چیڕۆكە ئازار بەخشەكەی دەڵێت: “ئەو یەختەی كە ئێمەی تێدابووین كەوتە نێوان دوو شەپۆلی دژەیەكی دەریای ئیجە، لە ئەنجامدا یەختەكەمان بە سەرجەم سەرنشینەوە كە 21 كەس بووین، لەوانە چوار ئەفغانی و دوو عەرەب بوون و 15ی دیكە كوردی هەرێمی كوردستان بووین و زۆربەمان دانیشتووی زاخۆ و ژمارەیەكیش دانیشتووی دهۆك بوون. هەموومان پێكەوە ژێر ئاو كەوتین، هیچ لەبارەی رزگاربوونی خۆم نازانم، تەنها خوا دەزانێت كە چۆن رزگاری كردووم. كاتێك بەهۆش خۆم هاتمەوە بینیم كوڕە گەورەكەم بەناوی عەبدوڵڵا لە كەناری دەریای ئیجە لەسەر دەستم خنكاوە، هاوسەرەكەم لە تەنیشتمەوە هێشتا گیانی دەرنەچووبوو، زۆر بانگیم كرد وەڵامی نەدامەوە، دوای رۆژێك لە نەخۆشخانە تەرمەكەیم بینی، لەو رۆژەوە تا ئێستا حەسرەت و ناڵە رووی تێكردووم و بەدیار چاوەڕوانی گەڕانەوەی تەرمی چوار منداڵەكەی دیكەم دانیشتووم”.
تاكە یادگاری ئەو دایكە، وێنەی منداڵەكان و هاوسەرەكەیەتی وێنەی هەناری نۆ ساڵان و یونسی هەشت ساڵان و یوسفی حەوت ساڵان و مریەمی پێنج ساڵانی بەدەستەوەیە و داوا لە حكوومەتی توركیا و هەرێمی كوردستان دەكات تەرمی ئەو چوار منداڵەیان بۆ بگەڕێننەوە كە تا ئێستا لە دەریای ئیجە بێ سەروشوێنن و، وێنەی هاوسەرەكەی عیسا عەبدولڕەحمانی تەمەن 35 ساڵ و عەبدوڵڵای كوڕە گەورەكەی كە تەمەنی 12 ساڵانە لەبەردەمی داناوە و دەڵێت: “تەرمی ئەو دوانەم بۆ گەڕاوەتەوە و هەموو داواكارییەكم تەنها ئەوەیە لە حكوومەتی توركیا تەرمی چوار منداڵەكەی دیكەم بۆ بگەڕێنێتەوە كە لە دەریای ئیجە خنكاون”.
ئەو ئافرەتە لەبارەی پیشەی هاوسەرەكەی و منداڵەكانی لە زاخۆ دەڵێت: “هاوسەرەكەم فەرمانبەری فەرمانگەی ئاوی قەزای زاخۆ بوو لە گوندی دەشتمرێ و لەپاڵ ئەمەیشدا بە بڕە پارەیەكی كەم مۆلیدەی گوندەكەمانی پێدەكرد و دەكوژاندەوە، منداڵەكانیشیم لە قوتابخانە دەیانخوێند، مریەم بەهۆی بچووكی تەمەنییەوە نەیدەخوێند”.
دایكی ئەو پێنج منداڵە رەنگی زەردتر بووە لەو پاییزەی كە تیایداهەر پێنج منداڵ و هاوسەرەكەی لە دەستدا، مهاباد وێڕای خەمی لەدەستدانی تەواوی ئەندامانی خێزانەكەی لە خەمی ئەوانەشە كە تا ئێستا تەرمەكانیان بۆ نەگەڕاوەتەوە و دەڵێت: “خێزانێكی دیكەی كوردی هەرێمی كوردستان كە شەش كەسن، ئەوانیش دانیشتووی قەزای زاخۆ بوون لەگەڵ ئێمە ژێر ئاو كەوتن و تا ئێستا لە دەریای ئیجە ماون”.
مهاباد ئیسماعیل دانیشتووی گوندی دەشتمرێ_یە لە قەزای زاخۆی سەربە پارێزگای دهۆك، ئافرەتێكی تەمەن 29 ساڵ لە شەوی نۆی مانگی تشرینی یەكەم لە ئەنجامی نقومبوونی یەختەكی كۆچبەران لە كەناراوەكانی ئیزمیر لە دەریای ئیجە بە جارێك هەر پێنج منداڵ و هاوسەرەكەی لە دەستدەدات و تەنها خۆی لە خنكان رزگاری دەبێت. ئێستا لە خانوویەكی مامناوەند لای باوكی هاوسەرەكەی دەژیت، باری ئابووریشیان وەك پێوست نییە.
