كاروان محەمەد سینۆ
لەوەتەی دۆناڵد ترامپ سەرۆكایەتی ئەمریكای گرتۆتە دەست، نارازیی بووە بەرامبەر ئیران و سیاسەتی ئیران و تەنانەت نارازی بووە بەرامبەر بەو رێكەوتنە ئەتۆمییەی كە لە سەردەمی سەرۆكایەتی باراك ئۆباما سەرۆكی پێشووی ئەمریكا لە نێوان وڵاتانی ئەمریكا و فڕەنسا و بریتاینا و روسیا و چین و ئەڵمانیا لەگەل ئیران ئیمزا كراوە كە بە رێكەوتنی ئەتۆمی ولاتانی 5+1 دەناسرێ، بەپێی ئەم رێكەوتنە گوایا رێگیری لە ئێران بكرێ كە نەگات بە تەكنەڵوجیای چەكی ئەتۆمی و دروستكردنی بۆمبی ئەتۆمی.
لەگەڵ گەیشتنی بە سەرۆكایەتی ئەمریكا 2017 دۆناڵد ترامپ نارەزایی خۆی بەرامبەر بەم رێكەوتنە 5+1 راگەیاند و بە خراپترین رێكەوتن ناوزەد كرد. لەو رۆژەوە ترامپ دژایەتی خۆی بەرامبەر رژێمی ئێران و رێكەوتنی ئەتۆمی 5+1 راگەیاندووە و لە ئەنجامدا ڕۆژی 8ـی ئایاری 2018 دۆناڵد ترامپ پاشگەزبوونەوە و كشانەوەی ئەمریكای راگەیان لە رێكەوتنی ئەتۆمی 5+1، ئینجا بەچەند قۆناغێك چەندی سزای دارایی و ئابووری و سیاسی و عەسكەری خستەسەر ئیران و دامودەزگا سیاسی و عەسكەرییەكانی رژێمی ئیران، كە قورسترینیان بڕیارە بەیانی 5ـی تشرینی دووەم بەسەر ئیراندا بسەپێندرێ، ئەویش بریتییە لە قەدەغەكردنی كرین و فرۆشتنی نەوتی ئیران لە جیهاندا. بەڵام لێرەدا پرسیار ئەوەیە، ئایا پشگەز بوونەوەی ترامپ لە رێكەوتنە ئەتۆمییەكە و سەپاندنی سزای قورس بەسەر ئێراندا، بەنیازی چییە؟!.
ئەمریكا نیازی نەبووە و نییە كە ئیران بروخێنێت؟!
هەر لەسەرەتای ئەم بابەتە دەخوازم بڵێم كە ئەمریكا هەرگیز نیازی نەبووە و نییە كە ئێران بڕوخێنێت!، ئەمەش لە بەر چەند ئەگەر و هۆكارێكی جیۆپۆلۆتیكی ستراتیجی پەیوەست بە بڵانسی هێزی سیاسی و ئاینی و مەزهەبی لە رۆژهەڵاتی ناوەراست و جیهانی ئیسلامی بەگشتی، كە لەم چەند دێڕەدا دەرفەتی ئەوەمان نییە ئەم ئەگەر و هۆكارانە شلۆڤە بكەین بخەینەروو. باشە ئەگەر ترامپ نیازی نەبێ ئێران بڕوخێنێ؟! ئەی سزا و هەڕەشە و پەروباڵكردنی حكومەتی جمهورییەی ئیسلامی ئێران لەپای چییە؟!.
شاراوە نییە كە لەبەر هۆكاری ئابووری و سەربازی، ئەمریكای دۆناڵد ترامپ دەخوازێ هەژموونی خۆی بەسەر تەواوی رۆژهەڵاتی ناوەراستدا بسەپێنێ بێجگە لە سوریا كە بۆ روسیا ساخ و یەكلا بۆتەوە، بەڵام ئیران ئێرانی ئەمڕۆ! بەم دارودەستەی كە ئەمرۆ لە ئیران حوكمڕانی دەكەن، ئەوان تاكو ئێستا دژی ئەم خواستەی ئەمریكان. ئەم دژایەتی كردنەی ئێستای ترامپ بەرامبەر ئێران تەنها بۆ ئەوەیە كە ئیران وەكو تەیرێكی مەعقول بخزێنێتە ژێر باڵ و هەژموونی خۆی، تەنانەت ئەگەر سەرانی دەسەڵاتداری ئێستای ئێران دەستەمۆی خواست و سیاسەتەكانی ئەمریكا و دۆناڵد ترامپ نەبوون!، ئەوكات لەوانە ئەمریكا بیر لەوە بكات كە تەنها دەستە و سەرانی حوكمڕانی ئیران بگۆڕێت، نەك تەواوی رژێم و سیستمی ئیسلامی شیعەگەرای ئیران بروخێنێت و بگۆڕێت بە رژێمێكی دیكەی جیاواز لە رژێمی ئیسلامی شیعەگەرایی. هەڵبەت ئیرانیش دەسەڵاتی ئێستای ئیران كە رابەرایەتی جیهانی شیعەگەرایی ئیسلام دەكات لە جیهاندا، ئەم ژێردەستەی ئەمریكایان پێ قبوڵ نییە و سەرانی ئیران چاك لە خواست و توانستەكانی ترامپ دەزانن، بۆیە تاكو ئێستا ركابەری خواستەكانی ترامپ و ئەمریكا دەكەن. كەواتە ئەگەر ترامپ خوازیاری ئەوە نەبێت دەوڵەتی ئیران بروخێنێت و ئەگەر دەسەڵاتی ئێستای ئیرانیش نەخوازێت بچێتە ژێر باڵی ئەمریكا، ئەی باشە چار چییە؟! و ئاكامەكەی چی دەبێت؟!.
ئەوپەڕی دژایەتی ترامپ بۆ ئیران تەنها گۆڕینی سەرانی حوكمڕانی ئیرانە نەك ڕژێمەكەی
هەر لەسەرەتای دەست بەكاربوونی وەكو سەرۆكی ئەمریكا دۆناڵد ترامپ بەردەوام هەوڵی داوە بەهەموو شێوازێك كە سەركردایەتی ئیران دەستەمۆ بكات، بەڵام سەرانی ئیران ئەمەیان پێ قبووڵ نەبووە. ترامپ چاك دەزانێ روخاندنی رژێمی ئێران بۆ ئەمریكا زیانی زۆر زۆر زیاترە لەوەی كە سەرانی ئێران لە حوكمدا بمێننەوە، بۆیە هەردەم ترامپ هەوڵی داوە كە بە گفتوگۆ و جارجار بە هەڕەشە ئیران بخزێنێتە ژێر باڵ خۆی و هەژموونی سیاسەتەكانی خۆی و هیچی تر؟!، بۆیە ئەگەر سەرانی حوكمڕانی ئێستای ئیران ئەگەر نەچوونە ژێر باڵ و هەژموونی ترامپ و ئەمریكا، ئەكات ئەوپەڕی دژایەتی دۆناڵد ترامپ بەرامبەر ئیران تەنها گۆڕینی سەرانی حوكمڕانی ئیران دەبێت نەك روخاندن و لەناوبردنی رژێمی ئیسلامی شیعەگەرایی ئیران . لەلایەن خۆشیانەوە سەرانی ئیران چاك خواست و خەون و نیازەكانی دۆناڵد ترامپ دەزانن بۆیە تاكو ئێستا ركابەری خواستەكانی ترامپ دەكەن، بەڵام كە كار گەیشتە ئەوەی گوشاری ترامپ و ئەمریكا ببنە هەڕەشە لەسەر نەمانیان لە دەسەڵات، ئەوانیش ئەوانیش ئەوكات هەڵبەت ناخوازن لێیان تێك بچێت و دەسەڵات و حوكمڕانی ئیران لەدەست بدەن، بۆیە لە دواجاردا بەهەر شێوەیەك لە شێوەكان بێت سەرانی ئیران هەر لەگەڵ ئەمریكا رێك دەكەون تەنانەت ئەگەر جامێكی دیكەی ژەهر بخۆنەوە. بۆیە ئەوان سەرانی ئیران تاكو ئەوپەڕی ركابەری و بەربەرەكانی خواستەكانی ئەمریكا دەكەن!! بۆ ئەوەی كاتێكی لەگەل ئەمریكا و وڵاتانی ئەوروپا رێك دەكەوەن زیاترین دەسكەوتیان لەدەستدابێت و ئینجا بچنە سەر مێزی گفتۆگۆ و هەندێك لە دەسكەوتەكانیان بكەن بە قوربانی رێكەوتن و مانەوەیان لە دەسەڵاتدا. لەلایەكی دیكەشەوە سەركردایەتی ئیران بەهەموو شێوەیەك تەنانەت ئەگەر بە گفتوگۆ و دانوستانیش بێت هەوڵ دەدات ئەم دۆخەی ئێستا دووساڵی دیك بێكێشە بگوزەرێنێت تاكو تەواو بوونی وادەی سەركردایەتی دۆناڵد ترامپ كەلە 2020 تەواو دەبێت، بۆ ئەم مەبەستەش هەوڵ دەدات خۆراگربێت و بەردەوام بێت لە دانوستان، بەڵكو پاش تەواوبوونی وادەی سەرۆكایەتی دۆناڵد ترامپ كابرایەكی دیكەی وەكو باراك ئۆباما سەرۆكایەتی ئەمریكا بگرێتە دەست و ئەوكات لەگەڵی رێككەون، ئەگەرچی لە 28ـی شوباتی رابردوو ترامپ رایگەیان كە دووبارە خۆی كاندید دەكاتەوە بۆ خولی دووەمی سەروكایەتی ئەمریكا.
ئەمریكا رێگەی بە هەندێك وڵات داوە كە نەوتی ئیران بكڕن!
پێشتر گوتمان كە نیازی دۆناڵد ترامپ روخانی رژێمی ئیران نییە، گواهیش بۆ ئەم بۆچوونەمان،ئەوەی كە لێرە و لەوێ ئەمریكا رێگەیداوە ئیران نەوتی خۆی بفڕۆشێت و هیچ نەبێ بای ئەوەندە نەوت بفڕۆشێ كە بتوانی مللەتی خۆی پێ بەرێوە ببان و حوكومڕانی خۆی بكات. كەواتە دەتوانین بڵێین سیاسەتی ئەمریكا بەرامبەر ئیران سیاسەتی یاری پشیلە و مشكە، ئەوەتا سەرەرای هەڕەشە توندەكانی دۆناڵد ترامپ، گوایە بەیانی 5ـی تشرینی دووەم ئەمریكا سزای زۆر توند دەخاتە سەر فرۆشی نەوتی ئیران و داهاتی ئیران لە فرۆشتین نەوت ناهێڵیت دەیكاتە سفر، بەڵام رۆژی پێنجشەممەی رابردوو واتا چوار رۆژ بەر لە قەدەغەكردنی كرین و فرۆشتنی نەوتی ئیران، ئاژانسی بلومبێرگ و ئاژانسی رۆیتەرز لەسەر زاری بەرپرسێكی ئەمریكی رایگەیاند كە ئەمریكا رێگەی بە چەند وڵاتێكی دیاریكراودا كە لە داهاتووشدا نەوتی ئیران بكڕن؟!. هەروەها ئاژانسی بلومبێرگ رایگەیاند كە ئەمریكا ریگەی داوە بە هەریەكە لە هیندستان و كۆریای باشوور و جاپان یابان كە پاش 5ـی تشرینی دووەم ئەمساڵ بۆماوەیەكی دیاریكرا نەوتی ئێران بكرن، شایانی باسە ئەم سێ وڵاتە لە نێو هەشت وڵاتی دیكەن كە داوایان لە ئەمریكا كردووە كە پاش سزاكانی ئەمریكا لەسەر ئیران لە 5ـی تشرینی دووەم ئەو وڵاتان نەوتی ئیران بكڕن ، هەروەها بەپێی هەوڵی ئاژانسەكان گوایە ئەمریكا رەزامەندی داوە كە عێراقیش بۆی هەیە نەوت و گازی ئیران بكڕێت. لەلایەكی دیكەشەوە دەنگۆی ئەوە هەیە كە هەریەكە لە چین و توركیاش لە لیستی ئەو وڵاتانەدایە كە داوان كرەدەووە بەدەر لە سزاكانی ئەمریكا ئەوانیش نەوتی ئیران بكڕن. بەڵام تاكو ئێستا ناوی ئەو وڵاتانە ئاشكرانەكراوە كە بۆیان هەیە سەرەرای سزا و گەمارۆكانی ئەمریكا ئەوان بۆیان هەبێت نەوتی ئیران بكڕن، بڕیارە لە چەند رۆژی ئایندەدا ناوی تەواوی ئەو وڵاتەكان ئاشكرا بكرێ. باشە ئەگەر ئەمریكا و دۆناڵد ترامپ دەخوازن ئیران گەمارۆ و سزا بدەن و ناچاری بكە بە سیاسەت و خواستەكانی ئەمریكا دەستەمۆ بێ، مانای چییە كە ئەمریكا ریێگە بە هەشت وڵات بدات نەوتی ئیران بكڕن؟!، ئەی ئەمە رێگە خۆشكەر نابێت كە نەوتی ئیران لە رێگای ئەم هەشت وڵاتەوە یاخود بەناوی ئەم هەشت وڵاتەوە و بەجۆرێكی لە جۆرەكان قاچاخ بۆ نموونە هەناردەی دەرەوەی ئیران بكرێ؟. كەواتە گەمارۆ و سزای ئەمریكا ماناچی؟ و لەپای چی؟ و بەسەر كێدا دەسەپێنرێ؟ و كێ زەرەر مەند دەبێت؟!.
بۆیە پێم وایە كە سیاستی ئەمریكا بەرامبەر ئیران سیاسەتی یاری پشیلە و مشكە و پشت دەبەستێت بە گفتوگۆ و جارجار هەڕەشە و گوڕەشە و لە ئەنجامدا ئەمریكا و ئیران رێك دەكەون بە هەر شێوازێك بێت. هەروەها ئیرانیش لە بەرامبەردا بەهەمووشێوەیەك هەوڵدەدات هەڕەشە و توندڕۆیی ئەمریكا كۆنترۆڵ بكات و زیاتر كاتێكی بۆ خۆی فەراهەم بكات، چونكە بەهەموو شێوەیەك كات لە بەرژەوەندی ئیراندایە لە هەموو رووێكەوە!!.
