مەعروف حەمەد سەعید
زۆرینەی شارەزایانی بواری پەروەردەیی پایەكانی پرۆسەی پەروەردە و فێركردنیان لەسێ بنچینەدا چڕ كردۆتەوە كە بریتین لە مامۆستا و قوتابی و پرۆگرامی خوێندن و وەكو ئەو سێگۆشەیە باسیان لێوە كردووە كە لایەكانی یەكسانن، بەشێكی دیكەش چەند لایەنێكی دیكەی وەكو ژینگەی پەروەردەیی و سیستەم و پێداویستییەكانی دیكەیان بە تەواوكەری ئەو پرۆسەیە هەژمار كردووە، بەڵام دواجار بەبێ بوونی ئەو سێ پایەیە پرۆسەی پەروەردەیی ناكام و بێ ئامانج دەبێت.
مامۆستا تەوەر و پایەی سەرەكییە بۆ سەركەوتنی كرداری فێركردن، هەرچەند پرۆگرامی خوێندن پتەو و بێ كێماسی و ئامانجدار بێت، دەرەنجامی دڵخۆشكەر وەدەست نایێ ئەگەر مامۆستای بە توانا و وشیار و دڵسۆز و ئامادە كراو گیان نەخاتە بەر زانیارییەكانی نێو میتۆدی خوێندن و نەیگەیەنێتە قوتابی.. بۆیە هەڵهێنانی هەنگاوی گەیشتن بە ئامانجە باڵاكان لە بواری پەروەردە و فێركردن خۆی لە دەستەبەركردن و ئامادەكردنی مامۆستا دەبینێتەوە بەشێوەیەك كە توانا و كارامەییە كردارییەكانی هاوئاست بێت لەگەڵ پێویستی قۆناغەكان دا.
سەبارەت بە رۆڵی مامۆستا لە بەڕێوەبردن و سەرخستنی پرۆسەی پەروەردە و فێركردن دا، پیتەر ئاون كە بەڕێوەبەری گشتیی بەڕێوەبەرایەتی قوتابخانەكانە لە وەزارەتی پەروەردە و دامەزراندن لە بەریتانیا، باس لەوە دەكات كە ئەوان خوازیاری باشكردنی جۆر و ئاستی خوێندن بوون لە وڵاتەكەیاندا و بە داڕشتنی چوار پرسیار و وەدەست خستنی وڵامەكانیان توانیان شۆڕشێك لەبواری فێركردن بەرپا بكەن.
ئەو دەڵێت ئێمە لەخۆمان پرسی
❊ خەڵك دەیەوەێ چ فێر ببێت؟
❊ ئایا مامۆستاكانمان بۆ كرداری فێركردن، وەكو پێویست ئامادە كراون؟
❊ ئایا ئێمە بۆ بەدەست هێنانی ئەو ئامانجانەی هەوڵی بۆ دەدەین، سوودمان لە وزە و تواناكان وەرگرتووە؟
❊ لەو كارانەی ئەنجامی دەدەین، چەندە سەركەوتووین؟
پیتەر درێژە بە قسەكانی دەدا و باس لە وڵامی پرسیارەكان دەكا، دەڵێت: وڵامی پرسیاری یەكەم بریتی بوو لە داڕشتنی پرۆگرامێكی نیشتمانی خوێندن لە مێژووی بەریتانیا، بۆ وڵامی پرسیاری دووەم ئاژانسێكی نیشتمانیمان بۆ راهێنان و مەشقپێكردن و ئامادەكردنی مامۆستایان لە زانكۆ و كۆلیژەكان دامەزراند و بەپێی جۆری پرۆگرامەكانی خوێندن پشتگیری تەواومان بۆ فەراهەم كرد.
قسەی سەرنجڕاكێش و گرینگ ئا ئەوەیە، ئەوەی لێرەدا مەبەستمانە ئەو دەستەواژەیەیە كە پیتەر سەبارەت بە مژاری بابەتەكەمان دەیڵێت. هاوشان لەگەڵ هەموو ئەو بایەخدان و دابینكردنی پێداویستی و پشتگیرییەی ئەوان بۆ پێشخستنی پرۆسەی پەروەردەیی لە بەریتانیا ئەنجامیان داوە، كەچی پیتەر راستییەك دەخاتە ڕوو، كە دەڵێت: ئێمە چاكسازیمان لە فێركردندا كرد، بەڵام بە ریزبەندییەكی ئاوەژوو. لە پرۆگرامی خوێندنەوە دەستمان پێكرد ئەوجا دواتر مامۆستا.. پێویست بوو لە مامۆستاوە دەستمانپێكردایە دواتر بهاتباینە سەر چاككردنی پرۆگرامی خوێندن.
كاتێك گۆشەنیگا و تێڕوانینی وڵاتێكی پێشكەوتووی وەكو بەریتانیا لەبارەی گرینگی ئامادەكردن و دەستەبەركردنی مامۆستا وەها بێت، بۆ حكوومەتی هەرێمی كوردستان كە رژدە لەوەی هەنگاوەكانی لەتێكڕای كایەكانی سیستەمی حوكمڕانیدا خێراتر و گورجوگۆڵتر بكا، كار بۆ پتەوكردنی پایەكانی سیستەمی پەروەردەیی بكا لەنێویشیاندا دروستكردن و ئامادەكردنی مامۆستا كە بە هەڵسوڕێنەر و پێشخەری بزاڤی پەروەردە و فێركردن هەژمار دەكرێ.
ئەگەر لە سیستەمی پەروەردەیی وڵاتانی سەرمەشق لە بواری پەروەردەیی بڕوانین و لەنێویشیاندا وڵاتێكی وەكو یابان، دەبینین كە مامۆستا بە رەگەزی هەرە گرینگ لە كرداری فێركردن سەیر دەكرێ. ئەوان خۆیان ئەوە ناشارنەوە كە بەبێ بوونی مامۆستایانی بەتوانا و دڵسۆز و كارامە كە ئەركەكانیان بەوپەڕی لەخۆبووردەییەوە ئەنجام دەدەن، هەرگیز یابان نەدەگەیشتە ئەو ئاستەی شان لەشانی وڵاتانی دیكەی بدات و لە ئەمڕۆدا لەبڕی ئەوەی وەكو وڵات بە هەسارە ناوزەد بكرێ. لەمڕووەوە یابان پەیڕەوی پلانێكی بەناوی پلانی پەلكەزێڕینەی چارەسەری یابانی بۆ چاكسازیكردن لەبواری پەروەردەییدا كرد، ئەو پلانە بریتیە لە حەفت ستراتیژ و بەشێكن لە سێ قۆناغی دەسپێكیی كە مەبەست لێی پلانڕێژیی خێرایە و راستەوخۆ جێبەجێ دەكرێ بەر لەوەی كار لە قۆناغی دواتر بكرێ. ئەوەبوو لە ساڵی 2001 لەژێر رۆشنایی و راسپاردەی راپۆرتی كۆتایی لێژنەی نیشتمانی بۆ چاكسازیكردن لەبواری فێركردن دەستكرا بە ئەنجامدانی ئەو پلانەیە. ئەوەبوو لەیەكێك لە ستراتیژییەكانی پلانی پەلكە زێڕینەی یابان جەخت كرابۆوە سەر ئەوەی كە پێویستە لە ئاستێكی بەرزەوە مامۆستایان ئامادە بكرێن و بۆ ئەوانەشی كە كەمتەرخەمن و درێغی لەكارەكانیان دەكەن رێوشوێنی پێویست لەبەرامبەریاندا وەربگیرێ تاكو دەگاتە ئاستی لەكار لادانیان. كاتێك ئەو وڵاتانە لە لووتكەی پەروەردەدا دەبینین راستییەكمان بۆ ئاشكرا دەبێت ئەویش ئەوەیە كە كرداری فێركردن بەبێ مامۆستا نابێت، هەر بۆیە لە وڵاتی فینلەنداش لەلایەن خۆیەوە هەمان رێچكەی بایەخدانی بەو توێژەی گرتە بەر تاكو دواجار ناوی كەوتە سەرووی لیستی وڵاتە پێشكەوتووەكان لەبواری پەروەردەیی و ئەو دەسكەوتەش بە سەركەوتنیان لەسەرجەم كایە و سەكتەرەكانی ژیاندا رەنگی دایەوە، فینلەندییەكان دەڵێن پەرەمان بە پرۆگرامی ئامادەكردنی مامۆستایان دا، پشتگیری ئابووریمان بۆ برەودان بە توانای پیشەیی و راهێنانیان دەستەبەر كرد و مووچەیەكی گونجاو و شایستەمان و ژینگەیەكی لەبارمان بۆ كرداری فێركردن رەخساند.
پیشەی مامۆستایەتیمان بە پیرۆز پیشاندا و سەربەخۆییمان پێدان لەنێویشیدا بەرپرسیاریەتی داڕشتنی پرۆگرامی خوێندن كە هۆكارێك دەبێت بۆ ئەوەی بە بەردەوامی توانا و كارامەیی خۆیان پەرە پێبدەن و لە دەرەنجامیشدا بزاڤی پەروەردە و فێركردن بگاتە ئەو ئاستەی دەمانەوێت. ئەوان بایەخیان بە مرۆڤ دا و دواجار هەموو شتێكیان بردەوە، بۆیە كاتێك پرسیار لە سەرۆكی فینلەندا دەكرێ كە ئەوان چیان هەیە و چۆن گەیشتنە ئەو ئاستەی پێشكەوتن؟ ئەویش سەری بەرز دەكاتەوە و بە شانازییەوە دەڵێت: ئێمە تەنها مرۆڤمان هەیە، ئێمە وەبەرهێنان لە مرۆڤدا دەكەین.
بە لێوردبوونەوە لە ئەزموونی ئەو وڵاتانەی باسمان لێوە كرد و وڵاتانی دیكەش كە بوونەتە سەرمەشق لە پێشكەوتن لەو بوارەدا، و بەراوردكردنی لەگەڵ مێژووی گەلی كورد و شۆڕشەكان و تاكو دەگاتە ئەزموونی حكوومەتی هەرێم بۆمان روون دەبێتە بەپێی هەلومەرج و ئەو قۆناغە سەخت و دژوارانەی كورد بەگشتی پێیدا رەتبووە، گیانی بایەخدان بە بزاڤی پەروەردە و فێركردن هەبووە ئەگەر كەموكوڕی و كێماسیشی بەخۆیەوە بینیبێت. مامۆستایانیش بەگیانی بەرپرسیاریەتی ئەركەكانی خۆیان بەجێ گەیاندووە، قۆناغی شۆڕشی ئەیلوول و خەباتی مامۆستایان لەژێر تایتڵی مامۆستایانی شۆڕش و وانەگوتنەوە لەژێر بوردمان و تۆپبارانی دوژمن، بەردەوام و درێژەدان بە ئەركی پەروەردەیی و چاندنی هەستی نیشتمانپەروەری لەناخی قوتابیانی كورد لەژێر سایەی دەسەڵاتە سەركوتكار و دڕندەكانی عێراق و رژێمی بەعس بە تایبەتی و خۆڕاگری و رێگەنەدان بە راوەستانی پرۆسەی فێركردن لەدوای سەرهەڵدانی گەلی كوردستان و كێشانەی ئیدارە لەلایەن دەسەڵاتی سەددام لە ساڵی 1991 و دەوامكردنیان بێ بەرامبەر و دواجار هەڵوێستی مامۆستایانی كوردستان لەكاتی بڕینی بودجەی هەرێمی كوردستان لەلایەن رژێمی نووری مالیكییەوە و دیسان سەلماندنی دڵسۆزیی و هەڵوێستی جوانی مامۆستایان لەكاتی قەیرانی دارایی و شەڕی تیرۆرستانی داعش دەرخەری ئەو راستییە بووە كە كورد قاچی خستۆتە سەر رێگای گەیشتن بە ئامانج و لە هەنگاونان رانەوەستاوە.
لەلایەكی دیكەشەوە لەگەڵ دامەزراندنی حكوومەتی هەرێم و وەزارەتی پەروەردە بۆ بەرزكردنەوەی ئاستی پەرەوردە و فێركردن، بە دەیان ئەزموون و هەوڵ گیراونەتە بەر، بە بەردەوام خول و زاندۆر بۆ پەرەپێدانی توانای مامۆستایان كراوەتەوە و مامۆستایانی دەرچووی پەیمانگا و خانەی مامۆستایان و خولەكانی شیاندن دەرفەتی ئەوەیان بۆ رەخسێندرا درێژە بە خوێندن بدەنەوە و لە كۆلێژی تایبەت بە پسپۆرییەكانیان بڕوانامەی بەكالۆریۆس بەدەست بێنن و بە زانیاری و توانا و كارامەیی زیاترەوە بگەڕێنەوە بۆ فێركردنی قوتابیان. رژدبوونی وەزارەتی پەروەردە بۆ تەكاندان بە بزاڤی پەروەردەیی خۆی لەوەشدا بینیەوە كە لیستی مووچەی مامۆستایان بخرێتە دووەم وەزارەت و لەدوای پێشمەرگەوە بێت كە خوێن و گیان بۆ پاراستنی نەتەوە و ئەزموونەكەمان دەبەخشن و مامۆستاش رۆڵەی دڵسۆز و گۆشكراو بە خۆشەویستی و عەشقی خاك و نیشتمان پێدەگەیەنێت.
لەكۆتاییدا پادداشت كردنی ئەو دەرچووانەی كە چەند ساڵێك بە گرێبەست و ئیمتیازێكی كەمەوە خزمەتیان بە پرۆسەی پەروەردە و فێركردنەوە كرد، ئەویش بە گۆڕینی گرێبەستەكەیان بۆ دامەزراندنی هەمیشەیی لەسەر میلاكی وەزارەتی پەروەردە بەڵگەی هەرە بەهێز و مژدەیەكی دڵخۆشكەر بوو كە لەلایەن بەڕێز مەسرور بارزانی سەرۆكی حكوومەتی هەرێم بە گوێی سەرجەم هاووڵاتیانی هەرێم درا.. واتای هەرە گرینگ كە لەم بڕیارەی بە هەمیشەیی كردنی مامۆستایانی گرێبەست خوێندرایەوە ئەوەبوو، كە بواری پەروەردەیی لەمیانی كارنامەی حكوومەت جێگە و پێگەی شیاوی گرتووە و هەڵهێنانی هەنگاوێكی چوستە بەرەو ئاسۆی رۆشنی پەروەردە.
❊ بەڕێوەبەری پەروەردەی خەبات
