كاروان محەمەد سینۆ
لە 25ی ئۆكتۆبەری ڕابردوو نارەزایی و خۆپێشاندان سەریان هەڵدا بەرامبەر دۆخ و دەسەڵاتی عێراق لە ئەگەری بوونی گەندەڵی و دەستوەردانی دەرەكی لە سیاسەت و ناوەندی بڕیاری عێراق و نەبوونی خزمەتگوزاری و زیادبوونی رێژەی هەژاری خەڵكی عێراق و تەراتێنی حزبە ئاینیی و تایفی و مەزهەبییەكان لە مەیدانی كاری سیاسیدا، بەم شێوەیە عێراق خزایە نێو زولكاوی و قەیرانێكی سیاسی ترسناك كە مەترسی تێكچوونی شیرازی حكومڕانی و دەسەڵاتی لێ دەكرێ.
راستە خۆپێشاندان و داوای خۆشگوزەرانی و خزمەتگوزاری و بەربەرەكانی گەندەڵی مافی هەر هەوڵاتییێكە لە هەر كات و شوێنێكدا، بەڵام پێدەچێ خۆپێشاندان و نارەزاییەكانی ئەمجارەی شەقامی عێراق لەم سات و ئانەدا هەروا رەمەكی و خۆرسك نەبێ؟! (ئەگەرچی وەكو گوتمان داوای خۆشگوزەرانی مافی خۆرسكی هەر مرۆڤێكە)، سەرەتا خۆپێشاندانەكان بەنەفەس و داواكاری خۆرسكانە سەریان هەڵدا، بەڵام پێم وایە ئەو خۆرسكەیەش لەپشت پەردەوە پاڵنەرێكی دژە حزبە ئیسلامیەكانی لەپشتی بوو، بەتایبەت دژی حزبە شیعییەكان (بیرمان نەچێت كە هاوكات لە لوبنانیش هەمان سیناریۆ هەبوو). ئینجا حزب و لایەن و میلیشیا شیعەكان بە ئاگاهاتن و بەرگی سیاسییان كردە بەر داواكاری و دروشمەكانی خۆپێشاندەران. سەرەتا هەندێك حزب و لایەن و میلیشیا خواستیان سورای مەوجەی خۆپێشاندەران ببن دژی ركابەرەكانیان كە لەدەسەڵاتدان، بەڵام دوایی بینیمان كە خۆپێشاندەران ئەمەیان قبوڵ نەكرد و تەنانەت (موقتەدا سەدر)یان لە نێو ئاپۆرای خۆپێشاندان راونا و دەركرا. ئەمەش زەنگێكی ترسناك بوو بۆ حزبە ئیسلامییە شیعەكان كە لەژێر هەژموونی ئەجندای وڵاتێكی دراوسێدان. ئینجا كە رێگە نەدرا حزب و لایەن و گروپەكان سورای مەوجەی خۆپێشاندەران ببن و كۆنترۆلی بكەن، بینیمان دروشم و خواست و ئەلتەرناتیڤی دیكەی سیاسی لەم بارودۆخەدا بەرزكرایەوە و دەمودەست خرایە بەردەم دەسەڵات، ئەویش گۆڕین و هەموار كردنەوەی دەستوور و گۆڕینی سیستەمی دەسەڵات و یاسای پارێزگاكان بوو، ئەگەرچی سەرلەبەر خواستی راستەقینەی خۆپێشاندەران (تاكو ئێستاش) لە چاكسازی و خۆشگوزەرانی و خزمەتگوزاریدا چڕدەكرێتەوە. بەڵام خواستی سیاسی لایەنە سیاسییەكان بریتییە لە بەلارێدابردنی خواست و ئامانجی راستەقینەی خۆپێشاندەران و ئاڵۆز كردن و هەڵوەشاندنەوەی سەرلەبەری پڕۆسەی سیاسی عێراقە بۆ ئەوەی ئەوان بتوانن لە (ئاوی ڵێڵدا راو بكەن) و ئەو ئەجندایەی كاری بۆ دەكەن پیڕەوی بكەن. هەروەها مەرج و خواستی ئەوان لە هەموار كردنەوەی دەستوور و گۆڕینی سیستەمی دەسەڵات نامەیەكی كراوەیە بەخۆپێشاندەران و دژی حزبە ئیسلامییەكان دەڵێت (یان دەبێ دۆخی عێراق وەكو خۆی بمێنێتەوە، یان ئێمە هەموو شتێك تێكدەدەین و دەڕووخێنین).
بەهەرحاڵ.. ئێمەی كورد دەزانین كە قەیرانی ئەمڕۆی عێراق پەیوەندی بە ئێمەوە نییە (وەكو خواستی رەوای خۆپێشاندەران) بەڵام هەڵبەت ئەوەی لە بەغدا دەگوزەرێ (بە ئەرێنی و نەرێنی) كاریگەری لەسەر كوردستان دەبێت، بەتایبەت دەربارەی گۆڕین و هەمواركردنەوەی دەستوور. ئێمە لە كوردستان پشتگیری لە خواستی رەوای خۆپێشاندەران دەكەین، هەروەها لەوباوەرەداین كە كێشەكانی عێراق لە نەبوونی خزمەتگوزاری و گەندەڵی و ناهەمواری ژیانی خەڵكی عێراق تەنها لە ئەگەری حوكمڕانی یەكساڵەی عادل عەبدەلمەهدی نەبووە، بەڵكو كێشەكان كەڵەكەبووی هەڵەی حوكمڕانی ناتەندروستی پازدەساڵەی ڕابردووە، هەروها كێشەكان لە ئەگەری بوونی دەستووری ئێستای عێراق نییە، بەڵكو لە ئەگەری جێبەجێ نەكردنی دەستوور و گەندەڵی و پاشاگەردانی بەرپرس و حزب و لایەن و میلیشیا مەزهەبی و تایفییەكانە. بەڵام ئەگەر كار بەو ئاراستەیەكرا كە دەستوور بگۆڕدرێ و هەموار بكرێ، ئەوا پێویستە ئێمەی كورد خۆمان بۆ ئامادە بكەین.
وەكو گوتمان خواستی گۆڕین و هەمواركردنی دەستووری عێراق، خواستێكی سیاسییە و لایەن و گروپ و حزبی سیاسیی لەپەشتە نەك هاوڵاتیان و جەماوەری سڤیلی عێراق، بۆیە دەبێ خۆئامادەكردنی ئێمەی كوردیش بەشێواز و ئاستێكی سیاسی بێت هاوتەریب لەگەڵ ئامادەكاری یاسایی كە دەبێ پسپۆر و شارەزایانی یاسایی و سیاسیی تێیدا بەشداربن. هەروەها لە سەر ئاستی یەكریزی ناوماڵی كوردستان، پێویستە ئەم مژارە (گۆڕین و هەموار كردنی دەستوور) بۆ هەموو لایەن و حزب و گروپ و نەتەوە و ئاین و ئاینزاكانی كوردستان روون بكرێ و شلۆڤە بكرێ، پێویستە هەموو كوردستانییەك لە هەستیاری ئەم مژارە ئاگاداربكرێتەوە. پێویستە (نەك تەنها كورد) بەڵكو هەموو كوردستانیان بەرامبەر ئەم دۆزە یەك دەنگ و یەكریز و یەك هەڵوێست بن. هەروەهاپێویستە نوێنەرانی كورد لە پەرلەمانی عێراقدا هەموو جۆرە ناكۆی و ناتەبایێكی خۆیان وەلا بنێن و بەیەك دەنگ دژی هەر هەوڵێك بوەستن كە لە ماف و دەسەڵات و خواستەكانی هەرێمی كوردستان كەم بكاتەوە.
شایانی باسە پڕۆسەی گۆڕین و هەمواركردنی دەستووری عێراق، پرۆسەیەكی ئاسان و ئاسایی نییە. بەڵكو خودی ماددەی 126 ی دەستووری عێراق، لەچوار بڕگەدا بەم شێوەی خوارەوە میكانزمی چۆنیەتی هەمواركردنەوەی دەستورەكەی سنووردار كردووە:
لە بڕگەی یەكەمی ماددەی 126 هاتووە كە پێویستە سەرۆك كۆمار و وەزیرەكان هەموویان بەیەكەوە پێشنیاری هەمواركردنەوەی دەستوور بكەن، یاخود پێنج یەكی ئەندامانی پەرلەمان داوابكەن كە دەستوور هەمواربكرێ. بۆیە لەسەر داوای چەند حزب و لایەن و میلیشیایێك نابێ دەستور هەموار بكرێ.
لە بڕگەی دووەمی ماددەی 126 هاتووە كە نابێ بنەما سەرەكییەكانی دەروازەی یەكەم و ماف و ئازادییەكانی نێو دەروازەی دوومی دەستوور هەموربكرێ، تاكو پاش دوو خولی هەڵبژاردنی دواییەك و دەبێ رەزامەندی دوولەسێی ئەندامانی پەرلەمان وەرگرێ و هەروەها رەزامەندی گەل وەرگرێ لە ریفراندۆمێكی گشتیدا و لەلایەن سەرۆك كۆمار پەسند بكرێ.
لە بڕگەی سێهەم ماددەی 126 هاتووە كە نابێ هیچ ماددەیەك هەموار بكرێ بێجگە لەوانەی لە بڕكەی دووەمی ئەم ماددەیە (126) هاتووە، ئەگەرنا دەبێ رەزامەندی دوولەسێی ئەندامانی پەرلەمان وەرگرێ و هەروەها رەزامەندی گەل وەرگرێ لە ریفراندۆمێكی گشتیدا و لەلایەن سەرۆك كۆمار پەسند بكرێ.
لە بڕگەی چوارەمی ماددەی(126) هاتووە كە نابێت گۆڕانكاری لەسەر هیچ ماددەیەكی دەستوور بكرێ كە ببێتە ئەگەری كەمكردنەوەی دەسەڵاتەكانی هەرێم بەبێ رەزامەندی پەرلەمانی هەرێمەكە و رەزامەندی زۆرینەی دانیشتوانی هەرێمەكە، بە ریفراندۆمێكی گشتی.
لێرەدا دەبینین كە گۆڕین و هەمواركردنی دەستووری عێراق كارێكی ئاسان و ئاسایی نییە و ئەگەر هەر گۆڕانكارییەكیش بكرێ دەبێ لە چوارچێوەی ئەم چوار برگەی سەروەدابێت و لە ئەنجامیشدا دەبێ بەرەزامەندی خودی هەرێمەكە بێت. بۆیە ئێمەی خەڵكی كوردستان لە پرۆسەی هەمواركردنی دەستوردا دەتوانین پارێزگاری مافەكانمان بكەین. بێشك یەكریزی و یەك هەڵوێستی و یەكدەنگی ئێمەی خەڵكی كوردستان و پەرلەمانی كوردستان، زامنی ماف و دەسەڵاتەكانی ئێمە دەبێت. بۆیە لەسەر ئەم بنەمایە پێویستە سەركردایەتی سیاسی كوردستان و پسپۆر و شارەزای سیاسی و یاسیایی لێهاتووانە خۆیان ئامادە بكەن بۆ پاراستنی مافەكانمان ئەگەر پڕۆسەی هەمواركردنەوەی دەستووری عێراق ئەنجامدرا.
