رێبوار حەمەلاو شوانی
هەموو ئەو سەركردانەی دژایەتی گەلی كوردیان كرد لە ماوەی 15 ساڵی رابردوو، سەروەت و سامانی گەلانی عێراقیان بەتاڵان برد، ئێستاكە كە بەرەو دارمان و رووخاو هەنگاو دەنێن، گوایە هۆكارەكە دەستووری عێراقە و هەرێمی كوردستانە. ئەمە ئەوپەری بە گوج زانینی خەڵكی عێراقە، خیانەتێكی گەورەی نیشتمانییە، چونكە دەستووری عێراق باشترین دەستوورە لە رۆژهەڵاتی ناوین بۆ ئەوەی مافی گەلانی عێراق بە گەلی كوردیشەوە مسۆگەر بكرێت.
لەوەتەی عێراق بە زۆر پێكەوە لكێنراوەو هەروەها وەك چۆن لە سیستەمە فەرمانرەواییە یەك لەدوای یەكەكان بە كردەیی بینراوە، كاری سەڕەكییان تەنها خۆسەپاندن بە رێگە زۆر و چەك و چەوسانەوەی گەلانی عێراق بووە بەتایبەت گەلی كورد كە بە دووەم گەورە نەتەوە لە عێراق هەژمار كراوەو دوور لە ویستی خۆی نیشتمانەكەی بە عێراقەوە لكێنراوە.
پێویستمان بە بەڵگەی زۆر نابێ بۆ ئەوەی بیسەلمێنین كە عێراق قەیرانی ناسنامەی هەبووە لە رووی نەتەوەیی و ئایین و مەزهەب، تەنانەت لەسەر ئاستی سیستەمی سیاسی و شێوازی حوكمڕانیش، كارەسات و ماڵوێرانیی سەد ساڵی رابردووی عێراقییەكان بە شێوەیەك لە شێوەكان بۆ ئەمە دەگەڕێتەوە. ئێستاش عێراق بەسەر كۆمەڵێك ناسنامەی فەرعیدا دابەش بووە، كە هەر یەكێك لەو ناسنامانە خۆی بە باڵاتر دەزانی لەو ناسنامە نیشتمانییەی دەستوور بەشێوەیەكی وەهمی بۆ عێراقییەكانی دروست كردووە، هەروەها دەستتێوەردانی وڵاتانی دراوسێ ئەم پەرتبوونەی ناسنامەی قووڵتر كردووەتەوە. شیعەكان ئەوەندەی شیعەبوون بە ناسنامەی خۆیان دەزانن، ئەوەندە عێراقیبوونیان لا گرنگ نییە، سوننەكانیش بەهەمان شێوە، بەڵام كوردەكان هەر لە سەرەتای دروستبوونی عێراقەوە ناسنامەیەكی جیاوازیان هەیەو بوونەتە سەرچاوەی یەكنەبوونی ناسنامەی نیشتمانی بۆ عێراق.
لە رووی سەروەرییەوە عێراق نەیتوانیوە لەسەر پێی خۆی بوەستێ. دەستتێوەردانی ئاشكرای ئێرانییەكان لە كاروباری عێراق و لەشكركێشیی توركیا بۆ بەزاندنی سنووری عێراق، باشترین نموونەن كە عێراق لە قەیرانی سەروەریدا دەژی، بێدەنگبوونی دەوڵەتی عێراق لەئاست گرتنەوەی ئاو لەلایەن توركیا و ئێرانەوە، نیشانەیەكی مەترسیداری بەردەوامبوونی ئەم قەیرانەیە. قەیرانی ناسنامە و قەیرانی سەروەریی عێراقی وەك دەوڵەتێكی بی خاوەن لێ كردووە، تەنانەت لە بچووكرترین پرۆسەی سیاسیدا ناتوانێ بەرگەی دەستتێوەردانی دەرەكی بگرێت، بۆ نموونە، كاتێك دەرەنجامی هەڵبژاردن بەدڵی ئێران نابێت، كۆی پرۆسەكە پەك دەخات و پێكهێنانی حكوومەتی نوێ دەكاتە كارێكی ئەستەم.
ئەگەر ئاماژەیەك بۆ 15 ساڵ حوكمرانی چوار كابینەی رابردوو، شیعەكان بكەین دەبینن كە هیچ كامیان حكومەتی خزمەتگوزاری و نیشتیمانی نەبووەنە بەو مانایەی كە باوەریان بە عێراق، دەوڵەتی و سەرەوەری نەبووە تەنها بەژوەندی تایبەت ولە خزمەت جێبەجێكردنی بەرنامەی وڵاتانی ئیقلیمی دا كاریان كردووە. بۆیە، دەبینین كە ئێستا عێراق كە هەموو نیشانەكانی دەوڵەتی شكستخواردووی تێدایە، لە بواری سەروەریدا تووشی داڕمانێكی ترسناك بووەتەوەو تووشی كێشەی بنەڕەتی كردوونەتەوەو ناكۆكییە نێوخۆییەكانی قووڵتر كردووەتەوە، بۆیە ئەگەر رووداوەكانی داهاتوو بەرەو شەڕێكی ئەهلی چوو لەنێوان پێكهاتەو لایەنە جیاوازەكاندا، ئەوا هەرەسی عێراق وەك دەوڵەت نزیكە. هەموو ئەو هێزانەی ئێستا لە ململانێدان خاوەن هێزی چەكدارین و لەلایەن وڵاتێكەوە پشتگیری دەكرێن، لەلایەكی ترەوە شانە نووستووەكانی داعش هێشتا كۆتاییان نەهاتووە، بۆیە لە ئەگەری دروستبوونی شەڕ كۆمەڵگەی عێراقی بەیەكجاری پارچە ئەبێ و سەروەریی دەوڵەت لەسەر هیچ بستێكی خاكەكەیدا نامێنێت.
بەڵام، هەستی هەژموونگەرایی ئێران و شیعەگەرایی و پەراوێزخستنی سوننەو كورد و ئینجا بردنی سەروەرت و سامانی عێراق بۆ دەرەوەی سنوورەكان و ئینجا هەوڵی بە میلیشاكردنی عێراق هاوشێوەی ئێران و خۆ دزینەوە لە پێشكەشكردنی سەرەتایی ترین خزمەتگوزاری بۆ خەڵكی عێراق و ئینجا لە سەرەویی هەمووشیانەوە برینی مووچەو بودجەی هەرێمی كوردستان ئاماژەیەكی روونن بەوەی كە دەسەڵاتدارانی عێراق لە ماوەی 15 ساڵی رابردوو وایانكرد كە عێراق بگاتە حاڵی ئەو رەوشەی ئێستا. ئێستاش ئەو سەركردانە هیچیان بۆ نەماوەتەوە و دەیانهەوێت شكستەكانیان بخەنە ئەستۆی دەستوور و هەرێمی كوردستان.
