د. سامان سۆرانی
لە 27ی ئۆكتۆبەری 2019 سەرۆكی ئەمریكا دۆناڵد ترامپ لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانی كوشتنی ئیبراهیم عەواد ئیبراهیم سامەرائی تەمەن 48 ساڵ، ناسراو بە ئەبو بەكر بەغدادی، ڕاگەیاند.
بەغدادی پاش ئەوەی پارێزگای ڕەقە و چەندین ناوچەی لە پارێزگای دێر ئەلزۆر و بەشێكی فراوان لە پاڕیزگای حەلەب كۆنترۆڵ كرد لە 29ی حوزێرانی 2014 ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی جاڕدا. شاری ڕەقە كرا بە پایتەختی خیلافەتی “دەوڵەتی ئیسلامی” و داوا لە موسڵمانان كرا ڕوو لەو شارە بكەن و بەیعەت بە خەلیفە بدەن.
لە هەمان ساڵدا داعش شاری موسڵ و ناوچەیەكی فراوانی لە باكوری عیراقی داگیركرد و دەستی بەسەر ئەو چەكە قورس گرت، كە سوپای عیراق پاش كشانەوەی لە موسڵ بێ بەرگری كردن بە ئاسانی بۆی بەجێ هێشت. داعش توانی لە ماوەیەكی زۆر كورتدا هەژموونی خۆی بەسەر ناوچەیەكی 8 ملیۆن كەسی بسەپێنێت، كە پانتاییەكەی 88 هەزار كیلۆمەتر دووجا بوو. داعش بە دەستگرتن بە سەر داهاتی نەوت و دزیكردن لە بانكەكان و بارمتەگرتن توانی چەندین ملیار دۆلاری بەدەست بهێنێت.
لەگەڵ ئەوەی داعش لە ڕووی لۆجیستی و مرۆیی لە عیراق و سوریا دووچاری زیان بوو و لە بەهاری 2019 دوا مۆڵگەی خۆی لە گوندی باغۆز لە ڕۆژهەڵاتی سوریا لە دەست دا، بەڵام هێشتا هەر بەردەوامە لە بەرگریكردن.
هەرچەندە لە سەر ئاستی وڵاتان بە فەرمی باس لە نەمانی خیلافەتی بەغدادی كراوە، كە لە ساڵی 2104 جاڕدرابوو، بەڵام بەرپرسە سەربازیەكان دڵنیانین لە كۆتایی هاتنی چالاكیەكانی ئەم ڕێكخراوە، چونكە هزر و ئەندامانی داعش لەسەرتاسەری جیهان بوونیان هەیە و دەتوانن هێرشی نوێ ئەنجام بدەن.
داعش لە ساڵی 2018 نزیكەی 1767 هێرشی لە عیراق و 1124 هێرشی لە سوریا ئەنجامداوە، بێجگە لە ئەنجامدانی 316 هێرش لە ئەفغانستان و 181 لە سینا و 73 لە سۆماڵ و 44 لە نێجیریا و 41 لە یەمەن و 27 لە فیلیپین.
لە ئێستادا نزیكەی 12 هەزار شەڕكەری داعش لە زیندانەكانی هێزەكانی سوریای دیموكرات دەست بە سەرن، نزیكەی 70 هەزار كەس و كاری شەڕكەرانی داعش لە ناو كەمپەكانی ژێر دەسەڵاتی هێزەكانی سوریای دیموكرات دەژین.
دەزگا هەواڵگریەكان ترسیان لە دەربازبوونی ئەم زیندانیانەیە هەیە لە زیندانەكانی ژێر دەستی”هەسەدە”، چونكە لەوانەیە هەندێ لە توندڕەوەكان بتوانن خۆیان بگەیینە وڵاتانی ئەوروپا و لەوێ پلان بۆ ئەنجامدانی كردەوەی تیرۆریستی دادبڕێژن، وەكو چۆن لە ڕابووردوو لە لەندەن و پاریس و بەرشەلۆنە و شوێنی تر گردەوەی تیرۆریستیان ئەنجام دا.
ئێمە پێمان وایە بە نەمانی ئەبو بەكر بەغدادی چەكدار و لایەندارە توندڕەوەكانی داعش یەكێ لەم سێ ئەگەرانە هەڵدەبژێرن:
1- مانەوە لە سوریا و عیراق و كاركردن بە شێوەیەكی نهێنی لە سەر ڕێكخستنەوەی ڕیزەكانی.
2- چەكدارە بە كرێ گیراوەكان لە ناوچەیەكی تر دەگەڕێن بە دوای ڕێكخراوێكی بە هێزتر، تەنانەت ئەگەر ئەو ڕێكخراوە ئەلقاعیدەش بێت، كە ڕكابەرێكی بەهێزی داعشە.
3- بڵاوەكردن بە مەبەستی گەڕانەوە بۆ وڵاتەكانیان، یان بۆ هەر وڵاتێكی تر، تیایدا بتوانن گردەوەی تیرۆریستی ئەنجام بدەن، یان درووستكردن و چوونە ناو گروپی جیهادی بچووكتر.
تا ئەو كاتەی هێزەكان لە ناوچەكە بۆ ڕكابەری كردن دەستبەرداری یەكتر كوشتن نەبن، ئەوا لە ئایندەدا ناسەقامگیری زیاتر دەبێت.
پێویستە دەرفەت بە گەلانی ناوچەكە بدرێت، حوكمی ڕەشید بەدەست بهێنن، لە پێناو دیالۆگی بونیاتنەر و كەمكردنەوەی قەیران و ململانێ هەرێمیەكان، ئەمڕۆ حكومەتی باش لە هەموو شتێك گرینگتر و پیرۆزترە.
